\n<\/span><\/strong><\/p>\n
\u201cKonu d\u0131\u015f politika olunca T\u00fcrkiye\u2019nin hem d\u00fcnyadaki konumunu, hem de Avrupa Birli\u011fi ba\u011flam\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc en iyi te\u015fhis eden ve en iyi yere koyan \u0130ngiltere\u2019dir.<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n \u201c<\/strong>Vize kolayl\u0131\u011f\u0131\u201d anla\u015fmas\u0131na raz\u0131 oldu\u011fumuz takdirde geri ad\u0131m atm\u0131\u015f oluyoruz: \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cvize muafiyeti\u201d bizim hakk\u0131m\u0131z.<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n \u00a0\u201c<\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye \u00fcye olmas\u0131 yolundaki stratejik karardan herhangi bir fedak\u00e2rl\u0131k yok. Ama kamuoyunun g\u00fcndeminde \u00f6ncelikli bir konu olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131.<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n \u201cBug\u00fcn, baz\u0131 tavizler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda elde edebilece\u011fimiz hususlar\u0131 (AB tam \u00fcyeli\u011fi); yar\u0131n, o tavizleri vermeden de elde edebiliriz.<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong>\u201cT\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u201cyumu\u015fak g\u00fc\u00e7\u201d kavram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillendirilmesi, \u00e7ok daha isabetli ve faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n \u201c1 Mart Tezkeresinin reddedilmesi\u2026 T\u00fcrkiye\u2019nin \u015fahsiyetli bir d\u0131\u015f politika izledi\u011fi izlenimini verdi\u011fi i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 olmu\u015ftur diyorum. Yani \u2018 Tezkereye ke\u015fke izin verseydik\u2019 diyenlerden de\u011filim.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n \u201cAt pazarl\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yesinin asl\u0131 \u015fu: Amerika \u00f6yle ince ayar yapar ki: T\u00fcrkiye\u2019yi, \u2018haydi, \u00f6yle bir T\u00fcrkiye imaj\u0131 \u00e7izelim ki, para i\u00e7in her \u015feyi yapacak olsun\u2019 \u015feklinde tasvir ettiler. T\u00fcrkiye\u2019de de muhalefetin eline \u00e7ok g\u00fczel f\u0131rsat ge\u00e7ti. \u2018T\u00fcrk yetkililer, Amerika\u2019da at pazarl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u2019 dediler.<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n \u201cEsad rejimi sonras\u0131, Suriye\u2019de kaotik bir sistem olu\u015fursa, bundan en fazla zarar g\u00f6recek olan \u00fclkeler: ilk s\u0131rada Suriye; ikinci s\u0131rada da T\u00fcrkiye\u2019dir.<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n R\u00f6portaj\u0131n Tam Metni:<\/span><\/strong><\/p>\n T\u00fcrk-\u0130ngiliz Tatl\u0131 Dil Forumu\u2019nun e\u015f ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcyorsunuz. Forumlardan ilki 2011 y\u0131l\u0131nda Oxford\u2019da ger\u00e7ekle\u015fti ve ikincisi de bu y\u0131l 13-14 Ekim tarihlerinde \u0130stanbul\u2019da ger\u00e7ekle\u015fti. Londra merkezli bir kurulu\u015f olarak \u00f6ncelikle \u0130ngiltere\u2019deki T\u00fcrk alg\u0131s\u0131na y\u00f6nelik izlenimlerinizden biraz bahsedebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n \u0130ngiltere\u2019deki T\u00fcrkiye alg\u0131s\u0131ndan bahsederken, hi\u00e7bir \u015feyin bir monolit olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcneceksiniz\u2026 Tek ta\u015f de\u011fil. \u0130ngiliz toplumunda, parlamentosunda, kamuoyunda da T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 mesafeli duran \u00e7ok insan var. Parlamentoda, hem \u201cLortlar Kamaras\u0131\u2019nda\u201d hem de \u201cAvam Kamaras\u0131\u2019nda\u201d, T\u00fcrkiye aleyhine, ate\u015fli nutuklar verenler var. Ama genel olarak \u0130ngiliz politikas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, kamuoyu yoklamalar\u0131n\u0131, belki sizler arazide oldu\u011funuz i\u00e7in daha iyi bilirsiniz\u2026 \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetinde ya da h\u00fck\u00fcmetlerinde i\u015f\u00e7i partisi ve muhafazak\u00e2rlar aras\u0131nda ufak tefek farklar olabilir. Ancak, konu d\u0131\u015f politika olunca T\u00fcrkiye\u2019nin hem d\u00fcnyadaki konumunu, hem de Avrupa Birli\u011fi ba\u011flam\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc di\u011fer AB \u00fcyesi \u00fclkeler ve ABD\u2019den daha iyi te\u015fhis eden ve en iyi yere koyan yine \u0130ngiltere\u2019dir. Bu k\u0131smen, \u0130ngiltere\u2019nin \u201csofistike\u201d d\u0131\u015f politika gelene\u011finin do\u011fal bir sonucu olabilir. Bir de \u0130ngilizlerin imparatorluk gelene\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u00fcnyadaki olaylara \u00f6teki \u00fclkelerden farkl\u0131 bakabilmelerinden kaynaklan\u0131yor. Bahsetti\u011fim \u015feyin ilgin\u00e7 bir \u00f6rne\u011fini ben Macaristan\u2019dayken ya\u015fad\u0131m. Mevcut parlamentoda Avrupa Birli\u011fi Komisyonu ba\u015fkan\u0131yken, bir AB Komisyonu heyetinin ba\u015f\u0131nda Macaristan\u2019a gittim. Oradaki muhataplar\u0131ma T\u00fcrkiye\u2019nin stratejik bir yer oldu\u011fundan, Orta Do\u011fu ve \u0130slam co\u011frafyas\u0131 ile ili\u015fkilerinden bahsettim. Bir Macar muhatab\u0131m: \u2018Say\u0131n Ba\u015fkan, bunu \u00e7ok g\u00fczel s\u00f6yl\u00fcyorsunuz ama bunlar\u0131 bize anlatmayacaks\u0131n\u0131z\u2026 Romanya\u2019daki Macar az\u0131nl\u0131ktan, Yugoslavya\u2019daki Macar az\u0131nl\u0131ktan bahsederseniz bize bir \u015fey ifade eder. Bizim d\u00fcnya boyutundaki politikalarla ilgimiz olamaz, bunu \u0130ngilizlere anlatacaks\u0131n\u0131z\u2026 Yani d\u00fcnyay\u0131, k\u00fcreyi g\u00f6rebilen, orada T\u00fcrkiye\u2019nin yerini g\u00f6rebilen \u00fclkelere anlat\u0131n, biz bunlar\u0131 anlamay\u0131z. Biz etraf\u0131 Macarlarla \u00e7evrili bir devletiz. Macaristan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn kom\u015fular\u0131 Macar, her tarafta Macar az\u0131nl\u0131klar oldu\u011fu i\u00e7in biz bunlarla ilgiliyiz. B\u00f6yle AB\u2019nin tamam\u0131n\u0131 ilgilendiren; hatta AB\u2019nin \u00f6tesinde d\u00fcnyay\u0131 ilgilendiren konulardan anlamay\u0131z\u2019 dedi.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla \u0130ngilizlerin d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f\u0131 daha k\u00fcresel oldu\u011fu i\u00e7in \u0130ngiltere, T\u00fcrkiye\u2019nin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yerini daha iyi takdir edebilecek bir \u00fclke. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fi s\u00fcrecinde hem olumlu hem de somut katk\u0131y\u0131 \u0130ngiltere sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Mesela, yine ayn\u0131 ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6nemimde, \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti, on binlerce pound para ay\u0131rmak suretiyle, T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fini desteklemek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli illerimizde kamuoyu olu\u015fturma toplant\u0131lar\u0131 finanse ediyordu. Maalesef, T\u00fcrkiye\u2019de bu s\u00fcreci y\u00fcr\u00fctebilecek bir muhatap bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar devam edemedi. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki,\u00a0 birli\u011fe \u00fcye t\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7inden bir \u00fclke \u00e7\u0131k\u0131p, sizin potansiyel \u00fcyeli\u011finiz i\u00e7in kaynak ay\u0131r\u0131yor\u2026 Bu asl\u0131nda \u0130ngilizlerin T\u00fcrkiye\u2019ye ne kadar \u00f6nem verdiklerini g\u00f6sterir. Sorunuza d\u00f6nersek: a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 ben \u0130ngiliz kamuoyunda T\u00fcrkiye alg\u0131s\u0131 \u00fczerine pek fazla bir \u015fey s\u00f6yleyemem; ancak siyaset okumalar\u0131mdan yola \u00e7\u0131karak, siyasilerde, T\u00fcrkiye\u2019nin k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel \u00f6nemini kavram\u0131\u015f, ayaklar\u0131 yere basan bir T\u00fcrkiye alg\u0131s\u0131 mevcut diyebilirim.<\/p>\n May\u0131s ay\u0131nda Avrupa Birli\u011fi\u2019nin geni\u015flemeden sorumlu komiseri Stefan Fuhle \u2018AB\u2019ye seyahatin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6ncelikli alan\u2019 \u015feklinde a\u00e7\u0131klamalarda bulunmu\u015ftu. Gerek i\u015fadamlar\u0131, gerekse \u00f6\u011frencilerin de s\u0131k s\u0131k dile getirdi\u011fi vize kolayl\u0131\u011f\u0131 ya da vize muafiyeti konusundaki s\u00f6ylemleri ger\u00e7ek\u00e7i buluyor musunuz? Sizce bu durumun ger\u00e7ekle\u015fmesi yak\u0131n gelecekte m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr ve bu y\u00f6nde ne gibi ad\u0131mlar atmak gerekiyor?<\/strong><\/p>\n \u015eimdi bir ad\u0131m geriye giderek s\u00f6yleyece\u011fim. T\u00fcrkiye vatanda\u015flar\u0131n\u0131n, AB \u00fclkelerini ziyaretlerinde ya\u015fanan vize uygulamas\u0131 meselesinin karma\u015f\u0131k bir boyutu var: T\u00fcrkiye ile AB aras\u0131nda imzalanan Ankara Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 21. ya da 41. maddesinde geriye d\u00f6n\u00fclemezlik \u015fart\u0131 var. S\u00f6z konusu maddeye g\u00f6re: Ankara Anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, T\u00fcrkiye\u2019nin, AB nezdinde, mevcut durumda, faydaland\u0131\u011f\u0131 haklar, geriye g\u00f6t\u00fcr\u00fclemez. Bu anla\u015fma, 1964 y\u0131l\u0131nda imzaland\u0131\u011f\u0131 zaman Bel\u00e7ika ve Almanya ile vize muafiyetimiz vard\u0131. Bel\u00e7ika ile 1952\u2019den, Almanya ile ise 59\u2019dan itibaren ge\u00e7erli, yan\u0131lm\u0131yorsam. \u201cVize kolayl\u0131\u011f\u0131\u201d anla\u015fmas\u0131na raz\u0131 oldu\u011fumuz takdirde geri ad\u0131m atm\u0131\u015f oluyoruz: \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cvize muafiyeti\u201d bizim hakk\u0131m\u0131zd\u0131r. Bu bizim hakk\u0131m\u0131z olan bir \u015fey\u2026<\/p>\n Avrupa Adalet Divan\u0131\u2019na ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda teslim edilmesi gereken bir hakt\u0131r. Nitekim bir vatanda\u015f\u0131m\u0131z (Cahit Y\u0131lmaz isimli bir i\u015f adam\u0131m\u0131z)<\/em> bu konuya ili\u015fkin mahkemeye ba\u015fvurdu ve hakk\u0131 teslim edildi. Ancak bu sefer de T\u00fcrkiye vatanda\u015flar\u0131n\u0131n bu haktan yararlanmas\u0131 i\u00e7in Almanya i\u015fi o kadar dola\u015ft\u0131rd\u0131 ki: bu haktan yararlanmak i\u00e7in gerekli olan formaliteler, vize almak i\u00e7in istenen formalitelerden daha fazla hale getirildi. Yani irade olmay\u0131nca b\u00f6yle yap\u0131yorlar. Dolay\u0131s\u0131yla bizim hakk\u0131m\u0131z tam muafiyet. Vize kolayl\u0131\u011f\u0131 ile geri ad\u0131m atm\u0131\u015f oluyoruz. Ama T\u00fcrkiye\u2019yi \u00f6yle bir hale getirdiler ki: hi\u00e7 olmazsa vize -o da baz\u0131 kategorideki vize- kolayl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flan\u0131yor. \u2018O kolayl\u0131k da hangi \u00fclkelere tan\u0131nan kadar tan\u0131nacak\u2019, bunu tart\u0131\u015f\u0131yoruz. AB\u2019ye kat\u0131lma perspektifi dahi olmayan Ukrayna gibi \u00fclkelerin yararland\u0131\u011f\u0131 haktan biz yararlanam\u0131yoruz. Ukrayna ne aday \u00fclke, ne m\u00fczakere eden \u00fclke\u2026 Buna en d\u00fc\u015f\u00fck kategori \u201cama\u00e7layan \u00fclke\u201d (aspiring country) diyorlar. Yani kategoriler \u015f\u00f6yle: ama\u00e7layan \u00fclke (aspiring country), aday \u00fclke (candidate country), m\u00fczakere s\u00fcrecinde olan \u00fclke (negotiating country) ve son olarak \u00fcye \u00fclke (member country). Onlar ne? AB \u00fcyeli\u011fini \u201cama\u00e7layan\u201d \u00fclke… Biz \u00fcyeli\u011fi ama\u00e7layan \u00fclkenin dahi yararlanabildi\u011fi bir haktan \u201cyararland\u0131r\u0131lm\u0131yoruz\u201d. Onun i\u00e7in b\u00f6yle bir \u015fey ba\u015flat\u0131ld\u0131. \u015eimdi tabi, \u015fayet ko\u015fullar iki y\u0131l \u00f6ncesindeki gibi olsayd\u0131, AB \u015fimdiki kolayl\u0131klar\u0131 dahi vermeye yana\u015fmayacakt\u0131 belki. Ama Avrupa\u2019da da, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nemi hakk\u0131nda yava\u015f yava\u015f bir bilin\u00e7lenme olu\u015fuyor. Bu bilin\u00e7lenme \u00e7er\u00e7evesinde: \u201cT\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ay\u0131pt\u0131r, yap\u0131lmamas\u0131 laz\u0131m\u201d diyenler \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Bu sayede, Fuhle\u2019nin de\u011findi\u011fi s\u00fcre\u00e7 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Bu uygulamalar\u0131n, Avrupa\u2019y\u0131 korkutmayacak kadar geni\u015fleyece\u011fi; tam bir vize serbestisine d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini zannetmiyorum. Belki zaten tam \u00fcye olduktan sonra da vize uygulamas\u0131n\u0131 ba\u015fka bir \u015fekilde yapabilirler.<\/p>\n Kademeli ge\u00e7i\u015f olabilir yeni \u00fclkelere\u2026<\/strong><\/p>\n Herhalde, serbest dola\u015f\u0131m\u0131 engelleyemezler; serbest i\u015f edinmeyi engelleyebilirler. Yani, AB vatanda\u015f\u0131 kimli\u011fini al\u0131nca, \u201cAB vatanda\u015flar\u0131 i\u00e7indir\u201d diye yazan pasaport kontrol\u00fcne gireceksiniz\u2026 AB \u00fcyesi olduktan sonra, o kuyrukta sizi kolay kolay durduramazlar\u2026 Ancak bir AB \u00fcyesi \u00fclkede \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in s\u0131n\u0131rlamalar getirebilirler. Bu mevzuyu da kat\u0131l\u0131m antla\u015fmas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline getirebilirler: \u00e7\u00fcnk\u00fc buna benzer istisnalar var. Nerede var? Danimarka\u2019da\u2026 Kat\u0131l\u0131m anla\u015fmas\u0131nda, G\u00fcney Danimarka\u2019n\u0131n Almanya ile s\u0131n\u0131r\u0131 olan b\u00f6lgelerinde, Almanlar\u0131n ikinci bir ev sahibi olmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne kesen bir h\u00fck\u00fcm var. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z, Danimarka istedi\u011finden daha fazla Alman\u0131n oraya gelip yerle\u015fmesini istemiyor. Malta 360 bin n\u00fcfuslu bir \u00fclke. Fakat iklimi o kadar g\u00fczel ki, serbest b\u0131raksan Avrupa\u2019daki n\u00fcfusun binde biri burada ev sahibi olmak ister. 500 milyonun binde biri 50 milyon eder. 50 milyon insan Malta\u2019da ev sahibi olacak\u2026 Bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Onun i\u00e7in malta AB\u2019ye girerken: \u201cben yabanc\u0131lar\u0131n topraklar\u0131mda oturmas\u0131na s\u0131n\u0131rlama getiriyorum\u201d diyor. Buna benzer \u015feyler zaten yap\u0131labiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye, AB\u2019ye tam \u00fcye olurken, vatanda\u015flar\u0131m\u0131z AB \u00fcyesi \u00fclkelere serbest\u00e7e girebilecektir; ama \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in s\u0131n\u0131rlamalar getirilebilir. Bu vize kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, orada \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in bir s\u0131n\u0131rlama. Sorunun i\u00e7inde gelecekte ne olabilir diye sordunuz. Yak\u0131n zamanda ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn gruplar: akademisyenler, sporcular\u2026 Akademisyenler, sporcular, oraya \u00f6d\u00fcl almaya gidiyor, bu gruplar \u201czarars\u0131z\u201d sayd\u0131klar\u0131 insanlar. \u201cGidip, orada i\u015f arayacak korkusu yaratmayacaklar\u201d kapsam\u0131na girenler.<\/p>\n Bu sene bekleyebilir miyiz, yani b\u00f6yle bir \u015fey?<\/strong><\/p>\n Ben b\u00f6yle \u015feyleri takvime ba\u011flamaktan rahats\u0131z olan bir insan\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc o \u00fclkelerden bir tanesi: \u201chay\u0131r, siyasi nedenlerle istemiyorum\u201d dedi\u011fi zaman bu i\u015f kapan\u0131yor. Onun i\u00e7in \u201cbu y\u0131lsonuna kadar olur mu?\u201d sorusunu evet diye cevapland\u0131rmak istemiyorum; ancak bunlar olabilecek \u015feyler. \u00d6ng\u00f6r\u00fclebilecek bir gelecekte ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olan \u015feylerdir.<\/p>\n 2003-2011 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda AB Uyum Komisyonu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131n\u0131z. AB Uyum Komisyonu\u2019nun etkinli\u011finin azald\u0131\u011f\u0131, oradan \u00e7al\u0131\u015fan uzmanlar\u0131n gelen heyetlere sadece bilgi verdi\u011fi, hatta uzman say\u0131s\u0131n\u0131n bile 6\u2019dan 3\u2019e d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve yeni kadrolar a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik. Oysa ba\u015flang\u0131\u00e7ta m\u00fczakere edilen her fas\u0131l i\u00e7in ayr\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu olmas\u0131 gerekti\u011fi s\u00f6yleniyordu. Siz AB uyum s\u00fcrecini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Meclis\u2019in ya da siyasi iradenin AB\u2019ye uyum s\u00fcrecine ilgisi\/deste\u011fi azal\u0131yor mu?<\/strong><\/p>\n Bu soruya iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda cevap vermek laz\u0131m. Belki irade azalm\u0131yor\u2026 Yani T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye \u00fcye olmas\u0131 yolundaki stratejik karardan herhangi bir fedak\u00e2rl\u0131k yok. O karar yerinde duruyor. Ama kamuoyunun g\u00fcndeminde \u00f6ncelikli bir konu olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. Bunun nedeni: AB \u00fclkelerinin, uyum s\u00fcreciyle hi\u00e7 alakas\u0131 olmayan konular\u0131 g\u00fcndeme getirerek, bu i\u015fi suland\u0131rmaya ba\u015flamalar\u0131 sonucu T\u00fcrkiye\u2019de de AB\u2019ye \u00fcyelik hevesinin azalmas\u0131d\u0131r. Bu birinci boyutudur. \u0130kinci nedeni: T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 meselelerdeki giri\u015fimleri, T\u00fcrkiye\u2019yi, eskiye nazaran, daha aktif bir d\u0131\u015f politika izlemeye y\u00f6nlendirdi. Bunun sonucu olarak: T\u00fcrkiye\u2019nin gelecekte kendisini daha fazla ifade edebilen, etkili bir akt\u00f6r olabilece\u011fine dair bir kan\u0131 olu\u015ftu. Peki, bunun \u015fimdi konu\u015ftu\u011fumuz konuyla ne alakas\u0131 var derseniz alakas\u0131 \u015fu: bug\u00fcn, baz\u0131 tavizler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda elde edebilece\u011fimiz hususlar\u0131; yar\u0131n, o tavizleri vermeden de elde edebiliriz. Yani, bu sefer onlar: \u201cT\u00fcrkiye, gel \u00fcye ol\u201d diyebilirler.<\/p>\n Yani, daha m\u0131 iyiye gidi\u015f var?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnyadaki \u00f6nemi, bug\u00fcn, bundan on sene \u00f6ncesine nazaran, daha fazla hissediliyor. Belki, iyi d\u0131\u015f politika y\u00fcr\u00fct\u00fcrsek; ekonomimizde de bu performans\u0131 devam ettirirsek\u2026 Yaln\u0131z, ikisinin birlikte olmas\u0131 gerekir. Biri eksik olursa, olmaz\u2026 Tek ayakl\u0131 y\u00fcr\u00fcmeyecek bir \u015fey bu. \u0130kisi de iyi olursa AB\u2019ye y\u00fck olmaya de\u011fil, y\u00fck almaya gideriz. Yunanistan krizi, ard\u0131ndan \u0130spanya krizi\u2026 Ve belki Portekiz, Bel\u00e7ika gibi \u00fclkelerde de bir ekonomik kriz ya\u015fanabilir. Bu durumda, T\u00fcrkiye ekonomisi s\u00f6z konusu krizlerden etkilenmeden, \u015fimdiki sa\u011fl\u0131kl\u0131 gidi\u015fat\u0131n\u0131 devam ettirebilirse, o zaman Avrupal\u0131 liderler: \u2018Ya bu T\u00fcrklerle de ekonomimizi b\u00fcy\u00fctmek laz\u0131m\u2019 diyecekler. Soros, bundan iki g\u00fcn \u00f6nce: \u201cekonomiyi k\u00fc\u00e7\u00fclterek bir yere gidemezsiniz, b\u00fcy\u00fctmeniz laz\u0131md\u0131r\u201d demek suretiyle kendi perspektifini ortaya koymu\u015ftur. E\u011fer bu perspektif do\u011fruysa, ekonomi nas\u0131l b\u00fcy\u00fcr? T\u00fcrkiye gibi, dinamik ekonomisi olan bir aday \u00fclke, AB \u00fcyesi olursa, AB ekonomisi daha fazla b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olacakt\u0131r. \u0130\u015fte, bunu T\u00fcrkiye sa\u011flar. Vaktiyle T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6yle bir potansiyeli oldu\u011fu kolay kolay kabul edilmiyordu. Baz\u0131 ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc insanlar\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 raporlarda yer al\u0131yordu, bu bahsetti\u011fim mevzu. Mesela, Martti Ahtisaari\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Avrupal\u0131 Dostlar\u0131\u201d (European Friends of Turkey) ad\u0131 alt\u0131nda faaliyet g\u00f6steren bir sivil toplum kurulu\u015fu taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan, bir rapor var. G\u00f6\u00e7 konusundaki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn en son c\u00fcmlesinde, \u015f\u00f6yle deniyor: \u201cgelecekte Avrupa \u00fclkeleri, T\u00fcrk i\u015f\u00e7ilerin \u00fclkelerine yerle\u015fip, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6nlemler almak bir yana dursun; T\u00fcrk i\u015f\u00e7ileri \u00fclkelerine \u00e7ekecek yollar arayacaklar\u201d.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fekilde Cem Behar\u2019\u0131n da bu y\u00f6nde \u00e7ok makalesi var<\/strong>.<\/p>\n Evet, yani ileride \u201cT\u00fcrkiye\u2019den AB \u00fclkelerine g\u00f6\u00e7lerin \u00f6n\u00fcn\u00fc nas\u0131l kesebiliriz?\u201d de\u011fil: \u201cT\u00fcrk i\u015f\u00e7ileri \u00fclkemize gelmeye te\u015fvik etmek i\u00e7in ne yapabiliriz?\u201d sorusunu sormaya ba\u015flayacaklar. Bu T\u00fcrkiye\u2019de de yava\u015f yava\u015f anla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. O noktaya gelirsek, tabii, T\u00fcrkiye\u2019nin daha fazla nazlanma imk\u00e2n\u0131 olacak. Onun i\u00e7in, acele edip, bizden her istedikleri tavizleri verip, \u201caman al\u0131n bizi hemen \u00fcye yap\u0131n\u201d demek yerine; \u201cbiraz daha kendimize e\u011filelim, ondan sonra bakar\u0131z\u201d s\u00f6ylemi belirginle\u015fti. Onun i\u00e7in, acele etmek gerekmiyor. Ama bu, hi\u00e7bir zaman T\u00fcrkiye\u2019nin AB s\u00fcrecinden vazge\u00e7mesi anlam\u0131na gelmiyor: \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fimdiki iktidar\u0131n zihninde bir\u00e7ok evrensel de\u011ferleri T\u00fcrkiye\u2019ye ta\u015f\u0131man\u0131n yolu AB\u2019ye \u00fcye olmakt\u0131r. Partinin siyasi ge\u00e7mi\u015fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, s\u0131k\u00e7a dile getirilen \u201cdin h\u00fcrriyeti\u201d ve \u201cgiyim h\u00fcrriyeti\u201d gibi meselelerin d\u0131\u015f\u0131nda, h\u00fck\u00fcmeti AB \u00fcyeli\u011fi perspektifine ba\u011fl\u0131 tutan \u00f6nemli bir sebep daha mevcut. O sebep de: T\u00fcrkiye siyasetinde, yeni bir siyasi parti iktidara geldi\u011fi zaman; \u2018bizden \u00f6nceki siyasi partiler her \u015feyi yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlard\u0131; biz iktidara geldik; \u015fimdi her \u015feyi d\u00fczeltece\u011fiz\u2019 demek suretiyle daha \u00f6nceki partilerin icraatlar\u0131n\u0131 bir tarafa itip, s\u0131f\u0131rdan ba\u015flamaya y\u00f6nelik, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel bir yakla\u015f\u0131m vard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye uyum s\u00fcreci \u00e7er\u00e7evesinde, AK Parti d\u00f6neminde hayata ge\u00e7irilen \u00e7ok say\u0131da reform var. G\u00fcnter Verheugen AB\u2019de geni\u015flemeden sorumlu komiserken -2003 y\u0131l\u0131 olmal\u0131- demi\u015ftir ki; \u2018T\u00fcrkiye\u2019de son 18 ayda ger\u00e7ekle\u015ftirilen reformlar, son 80 y\u0131lda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi reformlardan daha fazlad\u0131r\u2019. O kadar \u00e7ok reform ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f\u2026 \u015eimdi, e\u011fer T\u00fcrkiye AB\u2019ye \u00fcye olmazsa, o reformlar\u0131n hepsi, ba\u015fka bir iktidar partisi taraf\u0131ndan bir tarafa itilip, her \u015feye yeniden ba\u015flanabilir. AK Parti yapt\u0131\u011f\u0131 reformlar\u0131n heba edilmesini istemez. \u0130kinci sebep de budur. Yani bu sorunun i\u00e7inde olan T\u00fcrkiye\u2019de heves azald\u0131 m\u0131, vaz m\u0131 ge\u00e7iyoruz sorusuna cevab\u0131m \u015fudur: Heves azald\u0131; ama vazge\u00e7me noktas\u0131na gelinmedi.<\/p>\n Hay\u0131r, bu benim kendi \u00f6nerim de\u011fildi. S\u00f6z konusu haberlerde, s\u00f6zlerim t\u0131rnak i\u00e7inde ve yat\u0131k harfle yaz\u0131lm\u0131\u015f\u2026 Yani bu beyan\u0131 yaz\u0131l\u0131 bir \u015fekilde s\u00f6yleseydim, o ayr\u0131m daha belirgin olurdu. Bir de D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revim s\u0131ras\u0131nda verdi\u011fim bir m\u00fclakatta: \u2018AB \u00fclkeleri T\u00fcrkiye\u2019yi t\u0131rnak a\u00e7 i\u015fgalci olarak g\u00f6rmeye devam edeceklerdir, \u00f6yle g\u00f6r\u00fcyorlar, devam edeceklerdir t\u0131rna\u011f\u0131 kapat\u2019 \u015feklinde deme\u00e7 verdim. Bu \u015fekilde s\u00f6yledim. O zamanki muhalefet: \u2018Yak\u0131\u015f, T\u00fcrk askerlerini i\u015fgalci olarak g\u00f6rmektedir\u2019 diye takdim etti. Ben ise: \u2018Avrupal\u0131lar bu \u015fekilde s\u00f6yl\u00fcyorlar, bu \u015fekilde s\u00f6ylemeye devam edeceklerdir\u2019 dedim, yat\u0131k harflerle. Burada da dedi\u011fim \u015fuydu: \u2018bir\u00e7ok insan T\u00fcrkiye\u2019deki Ermeni k\u00f6kenli i\u015f\u00e7ilerin geri g\u00f6nderilmesini istemektedir, bir de bu boyutu var\u2019 dedim. Geri g\u00f6nderilmesini istiyorum demedim. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6yle kesimler vard\u0131r…<\/p>\n Onlardan biri de \u00e7ok yak\u0131n dostumuz olan \u015e\u00fckr\u00fc Elekda\u011f\u2019d\u0131r. Her yerde \u2018bunun b\u00f6yle yap\u0131lmas\u0131 laz\u0131m diye\u2019 meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden de s\u00f6yledi, d\u0131\u015far\u0131da da s\u00f6yledi. Ba\u015fkalar\u0131 b\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor diye de\u011fil. Tabii, al\u0131nt\u0131 yap\u0131l\u0131rken, istismar edilip, s\u00f6ylenmemi\u015f bir s\u00f6z konu\u015fmac\u0131ya mal edilebilir\u2026 Ben T\u00fcrkiye\u2019nin bu yola – T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan, Ermenistan k\u00f6kenli i\u015f\u00e7ileri \u00fclkelerine g\u00f6nderme – girmesinin do\u011fru bir \u015fey olaca\u011f\u0131 kanaatinde de\u011filim. Gerek yoktur. Ama T\u00fcrk kamuoyunda da bir tepki do\u011fabilir. \u2018Biz T\u00fcrkler i\u015fsiz dururken, Ermenistan\u2019dan gelen insanlara i\u015f veriliyor. Ermeniler o kadar \u015fey yaparlarken, bir de T\u00fcrkiye\u2019de kazand\u0131klar\u0131 paralar\u0131 \u00fclkelerine g\u00f6nderiyorlar\u2019 denebilir.\u00a0 Bunu s\u00f6yleyebilirler. B\u00f6ylesine insani bir konuda, ailesine ekmek paras\u0131 sa\u011flayacak insanlar\u0131n r\u0131zk\u0131ndan k\u0131s\u0131larak, bu \u015fekilde bir karar verilmesine gerek yoktur. Aksine, belki o insanlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Ermenistan\u2019daki T\u00fcrk alg\u0131s\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirebilir, yava\u015f yava\u015f. Ermeniler kendi aralar\u0131nda \u2018ya T\u00fcrkler bizim zannetti\u011fimiz gibi de\u011fillermi\u015f. Ben orada ya\u015fad\u0131m hi\u00e7 de \u00f6yle bizim burada tasvir etti\u011fimiz \u015fekilde insan kan\u0131 i\u00e7mekten memnuniyet duyan insanlar de\u011fillermi\u015f\u201d diye onu da yumu\u015fatabilirler belki.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 bir diyalog gibi belki.<\/strong><\/p>\n Evet. Yani baz\u0131 olumsuz \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n yumu\u015famas\u0131, sonucunu do\u011furabilir.<\/p>\n Fransa\u2019da Hollande\u2019\u0131n se\u00e7ilmesinden sonra T\u00fcrkiye-Fransa ili\u015fkilerinde de\u011fi\u015fiklikler olabilir. \u0130kili ili\u015fkilerin gelece\u011fi hususunda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Sarkozy d\u00f6nemine k\u0131yasla b\u00fcy\u00fck bir fark olur mu?<\/strong><\/p>\n Bir Bekta\u015fi f\u0131kras\u0131 vard\u0131r. Bekta\u015fi\u2019nin \u00f6n\u00fcne iki bardak \u015farap koymu\u015flar: \u2018bunlardan hangisi daha iyi\u2019 demi\u015fler. Bekta\u015fi alm\u0131\u015f bir tanesini i\u00e7mi\u015f: \u2018\u00f6b\u00fcr\u00fc daha iyi\u2019 demi\u015f. Ya daha tad\u0131na bakmad\u0131n denildi\u011finde: \u2018bundan daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc olamaz ondan bu\u2019 demi\u015f. \u015eimdi T\u00fcrk-Frans\u0131z ili\u015fkilerinde de Sarkozy d\u00f6neminden daha k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc temel al\u0131rsak; Hollande d\u00f6neminde bir iyile\u015fme beklenebilir. Bir de sarka\u00e7 hareketi, sal\u0131n\u0131m hareketi en uca gitti\u011fi zaman geri d\u00f6ner, de\u011fil mi? Burada da en ucuna gitmi\u015fti dolay\u0131s\u0131yla bu tarafa do\u011fru zaten d\u00f6nmesi gerekir. D\u00f6nmesi gerekti\u011fini Fransa Anayasa Konseyi, oran\u0131n anayasa mahkemesi olan kurul da, bu son \u00e7\u0131kar\u0131lan \u201cErmeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n\u201d ink\u00e2r\u0131n\u0131 cezaland\u0131ran yasay\u0131 iptal etmek suretiyle ortaya koydu. Yani, bu i\u015fi yak\u0131ndan takip eden Frans\u0131zlar da anlad\u0131lar, ileri gittiklerini. T\u00fcrklere bu kadar haks\u0131zl\u0131k yap\u0131lamazd\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi h\u00e2kim olmu\u015f olabilir.<\/p>\n Asl\u0131nda \u00e7ok da fazla \u00fcmitlenmemeli\u2026 Bu yasaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan dostlar\u0131m\u0131z dahi -ki oradaki mevkida\u015f\u0131mlar\u0131m-, Michel Diefenbacher gibi- soyk\u0131r\u0131m olmam\u0131\u015ft\u0131r, nerden \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz, gerek\u00e7esiyle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131yorlar. Soyk\u0131r\u0131m olmu\u015ftur, soyk\u0131r\u0131m\u0131 ink\u00e2r\u0131 bu \u015fekilde cezaland\u0131rmak yanl\u0131\u015ft\u0131r diyorlar. Bu ayr\u0131mlar\u0131 bilmeden gereksiz \u00fcmitlere kap\u0131n\u0131labilinir. Yani Fransa kamuoyunda, 1915 olaylar\u0131n\u0131n soyk\u0131r\u0131m oldu\u011fu yolundaki intiba son derece yayg\u0131nd\u0131r. Fransa\u2019n\u0131n kabul etmedi\u011fi \u015fey ise: Cartesian d\u00fc\u015f\u00fcnce dedi\u011fimiz: bir insan\u0131n ifade h\u00fcrriyetinden yararlanarak; filan yerde, \u201cb\u00f6yle \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131r\u201d demesinin, zararl\u0131 bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatidir. Ancak bu \u015fekilde Frans\u0131z \u0130htilali\u2019nin kazan\u0131mlar\u0131 korunmu\u015f olur. Fransa Anayasa Konseyi\u2019nin iptal i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gerek\u00e7elere bakarsan\u0131z, Anayasa\u2019n\u0131n 10. ve 39. maddelerine bir ya da iki defa at\u0131fta bulunuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Daha ziyade, 1789\u2019daki \u201c\u0130nsan Hak ve H\u00fcrriyetleri Bildirgesine\u201d at\u0131fta bulunuluyor. O bildirgeye ayk\u0131r\u0131 diyor. Orada o bir bildirge, yasa de\u011fil. Ama \u00e7\u0131kacak olan yasan\u0131n, s\u00f6z konusu bildirgeyle ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 Frans\u0131z Anayasa Konseyi daha \u00e7ok dikkate al\u0131yor. \u2018Bu bildirgeyle kazan\u0131lm\u0131\u015f haklara ayk\u0131r\u0131d\u0131r\u2019 diyorlar. \u2018Frans\u0131zlar neye kar\u015f\u0131lar\u2019 diye sordunuz\u2026 T\u00fcrkiye\u2019de 1914\u2019de ya\u015fananlar\u0131n soyk\u0131r\u0131m olarak nitelendirilmesine kar\u015f\u0131 de\u011filler\u2026 Bunun ink\u00e2r\u0131n\u0131n bu \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131lar. Bu devam edecektir. Hollande da zaten a\u00e7\u0131k\u00e7a Sarkozy gibi bunu s\u00f6ylemi\u015ftir. Ermeni Meselesi bir yana, Sarkozy\u2019nin T\u00fcrkiye s\u00f6ylemine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fi gibi meseleler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, ciddi bir T\u00fcrkiye kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 var. Hollande\u2019\u0131n \u00f6yle \u015feyleri yok. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fimdi bir iyile\u015fme yoluna gidebilir ama asl\u0131nda Bekta\u015fi f\u0131kras\u0131ndaki nedenle.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrel diplomasinin, klasik diplomasinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6nemli bir etkile\u015fim arac\u0131 haline geldi\u011fini s\u0131k\u00e7a vurguluyorsunuz. Bu ba\u011flamda Davuto\u011flu\u2019nun \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve \u201cyumu\u015fak g\u00fc\u00e7\u201d kavram\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karan d\u0131\u015f politika stratejisi kapsam\u0131nda at\u0131lan ad\u0131mlar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n \u00c7ok yerinde buluyorum. T\u00fcrkiye\u2019nin yumu\u015fak g\u00fcce ge\u00e7ti\u011fi takdirde \u00e7ok daha etkili bir diplomasi y\u00fcr\u00fctece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m. \u00d6zellikle emperyal ge\u00e7mi\u015fleri olan \u00fclkelerin, b\u00f6yle ge\u00e7mi\u015fleri olmayan \u00fclkelere nazaran, sert g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131 daha \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu noktada bir \u015feyin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek isterim: Osmanl\u0131\u2019y\u0131 emperyal bir g\u00fc\u00e7 ve imparatorluk olarak nitelemeyen bir\u00e7ok yakla\u015f\u0131mlar var; ama biz nas\u0131l adland\u0131rsak adland\u0131ral\u0131m, Osmanl\u0131 d\u00f6nemine emperyal ge\u00e7mi\u015f olarak bakan bir\u00e7ok kesim vard\u0131r d\u00fcnya kamuoyunda. Evet, ne diyordum? Emperyal ge\u00e7mi\u015fi olan \u00fclkelerin sert g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131, b\u00f6yle ge\u00e7mi\u015fi olmayan \u00fclkelere nazaran, daha \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcd\u00fcr: \u00e7\u00fcnk\u00fc hemen o ge\u00e7mi\u015f hat\u0131rlan\u0131r. Bu nedenle, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 kavram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillendirilmesi, \u00e7ok daha isabetli ve faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Biz okullarda, hep \u201cOsmanl\u0131; Balkanlara, Orta Do\u011fu\u2019ya bar\u0131\u015f ve istikrar getirmi\u015ftir\u201d diye \u00f6\u011fretiliyoruz, okullar\u0131m\u0131zda \u00f6yle biliyoruz. Fakat ben has bel kader Orta Do\u011fu \u00fclkelerinde en uzun s\u00fcre g\u00f6rev yapan T\u00fcrk diplomat\u0131 oldum, b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n rekorunu k\u0131rd\u0131m. 4 y\u0131l Suriye\u2019de, 4 y\u0131l Suudi Arabistan\u2019da, 4 y\u0131l da M\u0131s\u0131r\u2019da g\u00f6rev yapt\u0131m. Oralarda Osmanl\u0131\u2019ya bak\u0131\u015f, bize okullarda \u00f6\u011fretilenlerden \u00e7ok farkl\u0131. Orada Osmanl\u0131 d\u00f6nemi, o \u00fclkelerin tarihinin en karanl\u0131k d\u00f6nemi olarak anlat\u0131l\u0131r. Kitaplarda b\u00f6yle anlat\u0131l\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6z konusu bu \u00fclkelerle ikili ili\u015fkiler oldu\u011funda, sert g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131 ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar yaratabilir. \u00d6rne\u011fin bug\u00fcn Suriye\u2019ye, T\u00fcrk askerinin girmesi ile Bolivya askerinin girmesi \u00e7ok farkl\u0131 kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r. T\u00fcrk askeri, hemen dedelerinin \u00e7ocuklar\u0131na anlatt\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri hat\u0131rlatacakt\u0131r. Onun i\u00e7in yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 temelli bir d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelmek; T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131na, \u00f6nemli bir boyut kazand\u0131racakt\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel boyut ise \u00f6zellikle Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli; \u00e7\u00fcnk\u00fc orada bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z var. Selanik ile ilgili bir kitapta, 1910- 1912 y\u0131llar\u0131nda \u00e7ekilmi\u015f bir Selanik foto\u011fraf\u0131 vard\u0131r. 37-40 tane cami g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor Selanik \u015fehrinde… Bug\u00fcn bir tane var, o da gece kul\u00fcb\u00fc olarak kullan\u0131l\u0131yor\u2026 \u015eimdi bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131. Ancak kurtar\u0131lmay\u0131 bekleyen Osmanl\u0131 eserlerine sahip \u00e7\u0131kmak, ortak tarihle bu \u00fclkeler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 kuracakt\u0131r. S\u0131rplar\u0131n, Bosna Hersek\u2019de ilk hedef ald\u0131klar\u0131 yerlerden biri camiler ve mezarl\u0131klar olmu\u015ftur. Bu eylemlerle Osmanl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 izlerini silmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye, bug\u00fcn, bunu dost\u00e7a, o \u00fclkelerin makamlar\u0131yla birlikte hareket ederek, restore ederse, ortak ge\u00e7mi\u015fimiz daha fazla ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bunun i\u00e7in Say\u0131n Davuto\u011flu\u2019nun ve D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n giri\u015fimleri son derece yerindedir ve desteklenmesi gerekir.<\/p>\n 2002 y\u0131l\u0131nda kurulan Ak Parti h\u00fck\u00fcmetinde \u00e7ok kritik bir d\u00f6nemde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini \u00fcstlendiniz. Amerika\u2019n\u0131n Irak\u2019a m\u00fcdahalesi s\u00fcrecinde T\u00fcrkiye ile yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fczakerelerde aktif olarak yer ald\u0131n\u0131z. Irak Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde T\u00fcrkiye\u2019ye d\u0131\u015far\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131 oldu mu? T\u00fcrkiye\u2019den ne gibi taleplerde bulunuldu?<\/strong><\/p>\n Amerika d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131 olmad\u0131. Ancak Amerika bu s\u00fcre\u00e7te T\u00fcrkiye\u2019ye bask\u0131 yapt\u0131. Hatta yak\u0131n zamanda yay\u0131mlanan bir makalede, Chris Patton diyor ki: T\u00fcrk Parlamentosu\u2019nda, Amerikan askerlerinin, T\u00fcrk topraklar\u0131ndan ge\u00e7erek, Kuzey Irak\u2019da yeni bir cephe a\u00e7mas\u0131 teklifi reddedildi\u011fi zaman, Amerikan Devleti, Savunma Bakan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131\u2019n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6ndererek, T\u00fcrk ordu mensuplar\u0131n\u0131 azarlamas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla o tarihte bizim askeriyemiz bu iznin verilebilece\u011fine dair bir izlenim yaratm\u0131\u015flar, Amerikal\u0131lar\u0131n nezdinde. Amerikal\u0131lar bu i\u015fi garanti say\u0131yorlarm\u0131\u015f, \u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor. Pat diye meclisten aksi bir karar \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131nca, Amerika\u2019da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 oldu. \u00a0O tarihte yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalara da bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u2018asker, siyasete y\u00f6n verme rol\u00fcn\u00fc oynam\u0131yor\u2019 demek suretiyle: \u2018askerler sivillere, h\u00fck\u00fcmete yol g\u00f6stermedi, bask\u0131 yapmad\u0131lar\u2019 demeye getirdiler. Amerikal\u0131lar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 oydu. Dolay\u0131s\u0131yla bask\u0131 Amerika\u2019dan geliyordu\u2026 O d\u00f6nem, Amerika\u2019ya h\u00fck\u00fcmetimiz taraf\u0131ndan bu konuyu izah etmek i\u00e7in g\u00f6nderilmi\u015ftim. Ba\u015fkan Bush beni makam\u0131nda kabul etti. Muhatab\u0131m olan Condoleezza Rice o s\u0131rada Ba\u015fkan\u2019\u0131n Ulusal G\u00fcvelik Dan\u0131\u015fman\u0131 idi. Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dick Cheney ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm\u2026 Colin Powell D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131yd\u0131, onunla da g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n Onlara: \u2018\u015fu s\u0131rada bu konuyu meclise getirmemizin kendi aleyhlerine olaca\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6yledim; \u00e7\u00fcnk\u00fc o s\u0131rada bir bayramdan yeni d\u00f6n\u00fcyordu milletvekilleri ve T\u00fcrkiye kamuoyunda, Irak\u2019a Amerikalarla birlikte girmek; ya da Amerikal\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye topraklar\u0131ndan ge\u00e7erek oraya girmesi aleyhinde bir kamuoyu vard\u0131. Milletvekilleri, se\u00e7im b\u00f6lgelerinden yeni gelmi\u015flerdi. Pek tabii ki, oralar da, kahvelerde s\u00f6ylenenlerin daha fazla etkisinde olacakt\u0131.\u00a0 Bu s\u0131rada yapmayal\u0131m, gelirse reddedilir dedik. \u2018Irak\u2019a her \u015feye ra\u011fmen girerseniz, \u015funlar\u0131 \u015funlar\u0131 yapmaman\u0131z laz\u0131m\u2019 diye d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi s\u00f6yledik. Mesela Baas Partisi yap\u0131s\u0131n\u0131 par\u00e7alamay\u0131n; \u00e7\u00fcnk\u00fc Baas Partisi ve Baas te\u015fkilat\u0131n\u0131n, Irak toplumunda ifa etti\u011fi bir g\u00f6rev var. Burada, bir\u00e7ok insan Saddam\u2019\u0131n militan\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Baas Partisi\u2019nin i\u00e7inde de\u011fildi; evine ekmek g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in orada \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. O adamlar\u0131 cezaland\u0131rmaya gerek yok. O adamlar\u0131 Baas Partisi\u2019ni tamamen ortadan kald\u0131r\u0131rsan\u0131z: bu adamlar a\u00e7\u0131kta kalacaklar; bu adamlar evlerine ekmek g\u00f6t\u00fcremeyecekler; Amerika d\u00fc\u015fman\u0131 olacaklar.<\/p>\n \u2018Bunlar\u0131 yapmaman\u0131z laz\u0131m\u2019 dedim ama g\u00f6rd\u00fcm ki bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin hepsini bir kenara itiyorlar. Siz askerlerimizin ge\u00e7mesinin iznini verecek misiniz vermeyecek misiniz? Evet mi? Hay\u0131r m\u0131? Bu sorulara odaklanm\u0131\u015flard\u0131. Parlamento\u2019dan \u2018hay\u0131r\u2019 karar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca, k\u00f6rfezden askerlerini g\u00f6ndermek suretiyle, ikinci cephe a\u00e7\u0131lmad\u0131. Ancak iki y\u0131l sonra, Amerikan Savunma Bakan\u0131, sava\u015f\u0131n bu kadar uzun s\u00fcrmesinin sebebi: \u2018T\u00fcrkiye\u2019nin bize ge\u00e7it vermemesidir\u2019 dedi. H\u00e2lbuki T\u00fcrkiye ge\u00e7it vermeyince: \u201cbiz T\u00fcrkiye\u2019ye muhta\u00e7 de\u011filiz, T\u00fcrkiye \u00fczerinden yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u015feyi, g\u00fcneyden de yapabiliriz\u201d demi\u015flerdir. T\u00fcrkiye ile i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funun iki y\u0131l sonra fark\u0131na var\u0131p, T\u00fcrkiye \u00f6b\u00fcr t\u00fcrl\u00fc davransayd\u0131, sava\u015f bu kadar uzun s\u00fcrmezdi diye tespitte bulunmu\u015flard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u2018bask\u0131 var m\u0131yd\u0131?\u2019 sorusuna gelince: bask\u0131 vard\u0131 ama sadece Amerika\u2019dand\u0131. Hatta bir ad\u0131m daha ilerisini s\u00f6yleyebiliriz\u2026 Bu tezkere mecliste reddedilince AB \u00fcyesi \u00fclkelerden baz\u0131lar\u0131, Almanya ve Fransa, T\u00fcrkiye\u2019yi desteklediler. \u0130ngiltere, Amerika ile birlikte orada oldu\u011fu i\u00e7in tabii destekleyemezdi; ama onlardan bask\u0131 gelmesi \u015f\u00f6yle dursun, aksine T\u00fcrkiye\u2019nin reddetmekle do\u011fru \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler.<\/p>\n Irak Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde T\u00fcrkiye\u2019nin talepleri \u00fczerine pek \u00e7ok iddia ortaya at\u0131ld\u0131. D\u00f6nemin ABD Ba\u015fkan\u0131 George Bush\u2019un \u2018T\u00fcrkiye at pazarl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yor\u2019 gibi bir demeci bas\u0131nda geni\u015f\u00e7e yer buldu. Ayr\u0131ca ana muhalefet partisi CHP, T\u00fcrkiye\u2019nin ABD\u2019den topraklar\u0131n\u0131 a\u00e7ma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, 1 milyar dolar istedi\u011fini iddia etti; bu konuyla ilgili oldu\u011fu s\u00f6ylenen bir belge ile bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 yapt\u0131. T\u00fcm bu iddialar i\u00e7in ne diyeceksiniz?<\/strong><\/p>\n Bakal\u0131m burada (defterimde) var m\u0131? \u00a0At pazarl\u0131\u011f\u0131 laf\u0131 nas\u0131l ge\u00e7ti? Bu durumun i\u00e7inde vuku buldu\u011fu \u015fartlar\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. \u015eimdi bir kere teklifimiz ne olmu\u015ftu, onu anlatay\u0131m. Biz belli bir para mevzu bahis etmedik; yaln\u0131z Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131\u2019nda on sekiz ay i\u00e7inde ya da bir sene i\u00e7inde sava\u015f nedeniyle, T\u00fcrkiye\u2019nin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ekonomik zarar\u0131 rakama d\u00f6km\u00fc\u015flerdi\u2026 D\u0131\u015f Ticaret M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re: 18 milyar dolarl\u0131k y\u0131ll\u0131k kayb\u0131m\u0131z olmu\u015f. \u2018Bak\u0131n, o tarihte bir y\u0131lda 18 milyar dolar kaybettik\u2019 dedik. \u015eimdi, Irak Sava\u015f\u0131 ba\u015flarsa bu sava\u015f be\u015f y\u0131l s\u00fcrebilir. 5 y\u0131lda ne kadar para kaybedilebilir g\u00f6z\u00fcn\u00fczde canland\u0131rabiliyor musunuz? 5 ile \u00e7arp! 90 milyar dolar kaybedece\u011fiz, belki! \u2018T\u00fcrkiye ekonomisi bu kadar b\u00fcy\u00fck \u015feye dayanamaz\u2019 dedik. Bu bas\u0131nda \u201890 milyar dolar istedik\u2019 diye yer ald\u0131. Bu bizim talebimizin \u015fekli. Buna devam ederken, para k\u0131sm\u0131na \u00f6nem vermedi\u011fimi g\u00f6stermek i\u00e7in, Ba\u015fkan Bush\u2019a dedim ki: \u2018Bay Ba\u015fkan, ben buraya at pazarl\u0131\u011f\u0131 yapmaya gelmedim. Bu bir pazarl\u0131k de\u011fil\u2019. O da dedi ki: \u2018Dostum, ben Texasl\u0131y\u0131m. Biliyorum ki, baz\u0131 insanlar kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kar ve at pazarl\u0131\u011f\u0131 yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler; ancak sonunda sizi \u201cdonunuza kadar soyarlar\u201d\u2019. Konu\u015fma b\u00f6yle cereyan etmi\u015ftir. \u2018Burada var m\u0131?\u2019 diye bakt\u0131m. Bir yerde onun tutana\u011f\u0131 var. O s\u0131rada, T\u00fcrkiye\u2019yi k\u00f6t\u00fc g\u00f6stermek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli karikat\u00fcrler \u00e7izildi. Bu karikat\u00fcrlerde, T\u00fcrkiye dans\u00f6z k\u0131yafetiyle, g\u00f6\u011fs\u00fcne para s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken tasvir ediliyordu. Yani, ne kadar para s\u0131k\u0131\u015ft\u0131racaks\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fcme ki, ge\u00e7it vereyim sana \u015feklinde. T\u00fcrkiye\u2019yi k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in buna benzer \u015feyler yapt\u0131lar; Amerika ve Amerikal\u0131lar bu i\u015fte \u00e7ok mahirdirler. \u0130nce ayar\u0131 \u00f6yle yaparlar ki: T\u00fcrkiye\u2019yi, \u2018haydi, \u00f6yle bir T\u00fcrkiye imaj\u0131 \u00e7izelim ki, para i\u00e7in her \u015feyi yapacak olsun\u2019 \u015feklinde tasvir ettiler. O havay\u0131 vermek i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u015feydi ve T\u00fcrkiye\u2019de de muhalefetin eline \u00e7ok g\u00fczel f\u0131rsat ge\u00e7ti. \u2018T\u00fcrk yetkililer, Amerika\u2019da at pazarl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u2019 dediler. Konu\u015fma b\u00f6yle cereyan etmi\u015ftir.\u00a0 At pazarl\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yesi budur.<\/p>\n AK Parti H\u00fck\u00fcmeti, 2003 y\u0131l\u0131nda, Irak\u2019a m\u00fcdahale \u00f6ncesi, T\u00fcrkiye topraklar\u0131n\u0131 yabanc\u0131 askerlerin kullan\u0131m\u0131na a\u00e7an tezkerenin ge\u00e7mesi i\u00e7in yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmada bulundu. Hatta bu durumun, parti i\u00e7inde ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lara ve b\u00f6l\u00fcnmelere neden oldu\u011fu da konu\u015fuldu. Sonu\u00e7ta tezkere Meclis\u2019ten ge\u00e7medi. Bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda tezkerenin ge\u00e7memesinin etkileri ne oldu? Do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f oldu diyebiliyor muyuz?<\/strong><\/p>\n \u00d6nce sorunuzun birinci k\u0131sm\u0131na cevap vereyim.\u00a0 H\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde de, yani kabinede de bunu g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman, baz\u0131 bakanlar,\u00a0 bu durumu desteklemediklerini ifade ettiler. Bir tanesi d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra: \u201cben i\u00e7erideyken bunu b\u00f6yle s\u00f6yledim\u201d dedi. O ki\u015fi daha sonra partimizden ayr\u0131ld\u0131. \u0130ki tanesi i\u00e7eride kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131, d\u0131\u015far\u0131da bir \u015fey s\u00f6ylemedi. Onlar hala partide. Dolay\u0131s\u0131yla h\u00fck\u00fcmet i\u00e7inde de, mecliste de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar oldu. Mecliste tasar\u0131ya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan vekillerin \u00e7o\u011funlu Do\u011fu illerimizi temsil eden vekillerimizdi. Ve oylamada da tezkere reddedildi. Ama rakamlar\u0131 biliyor musunuz? Ka\u00e7 oyla reddedildi? 262 oy, \u2018Amerikal\u0131lara izin verilsin\u2019, diyenlerden geldi. 251 milletvekili ise \u2018hay\u0131r verilmesin\u2019 diye oy verdi. 251 kazand\u0131. \u0130yi mi? \u00c7ok enteresand\u0131r. Hatta \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131 daha var. Bu oylar a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 zaman, Amerika\u2019n\u0131n Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi balkonda oturuyordu\u2026 Hemen balkondan \u00e7\u0131k\u0131p; gidip; \u2018kabul edildi; 262 oy \u00e7\u0131kt\u0131; 251\u2019de hay\u0131r var\u2019 diye haberler gelmi\u015f. Sonra CHP milletvekilleri \u2018hay\u0131r, bu reddedilmi\u015ftir\u2019 dediler. Ya nas\u0131l olur 262 milletvekili tezkereye evet dedi? T\u00fcrkiye\u2019de d\u00fcnyadaki uygulamadan farkl\u0131 olarak bir uygulama mevcut. D\u00fcnyada bir oylamaya kat\u0131l\u0131p hay\u0131r deme hakk\u0131n oldu\u011fu halde, hay\u0131r dememi\u015fsen, evet demi\u015f say\u0131l\u0131yorsun. Hay\u0131r deme hakk\u0131n\u0131 kullanmad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in evet demi\u015f say\u0131l\u0131yorsun. T\u00fcrkiye\u2019de ise, oylamaya kat\u0131lmazsan hay\u0131r demi\u015f oluyorsun. 19 \u00fcye \u00e7ekimser kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in reddedilmi\u015f say\u0131ld\u0131. CHP\u2019liler dedi ki: \u2018tezkere reddedilmi\u015ftir\u2019. Sonras\u0131nda, hukuk kitaplar\u0131na bak\u0131ld\u0131; mecliste g\u00f6rev yapan, hukuk m\u00fc\u015favirlerine soruldu. Onlar da \u2018reddedilmi\u015ftir\u2019 dediler. Bunun \u00fczerine ba\u015fkan yeni bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Karar kabul edilmedi.<\/p>\n Amerikal\u0131lar, kendi \u00fclkelerine d\u00f6necek diye telgraf \u00e7ekilmi\u015fti, o zaman. \u00d6yle enteresan bir ge\u00e7mi\u015f var. Bu, kararla ilgili k\u0131sm\u0131. Sonradan bu parti i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnme yaratt\u0131 m\u0131? Hay\u0131r, yaratmad\u0131. Yani o bir b\u00f6l\u00fcnme unsuru say\u0131lmad\u0131. Bir de bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 daha s\u00f6ylemek istiyorum. Oylamadan \u00f6nce, Ba\u015fbakan, grup toplant\u0131s\u0131 yapt\u0131. Grupta: \u2018isminizi yazmaks\u0131z\u0131n evet mi diyeceksiniz; hay\u0131r m\u0131 diyeceksiniz? Bunu belirtin\u2019 dedi. Ondan sonra herkes oyunu yazd\u0131 ve oy sand\u0131\u011f\u0131na att\u0131. Sonra Meclis Ba\u015fkanl\u0131k Divan\u0131\u2019n\u0131n arkas\u0131ndaki koridorda, Ba\u015fbakan\u2019la beraber- o zaman Ba\u015fbakan Abdullah G\u00fcl\u2019d\u00fc- de\u011ferlendirme yapt\u0131k. Tayyip Bey, Ba\u015fbakan olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in oraya giremiyordu; kendisiyle d\u0131\u015far\u0131da g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Tayyip Bey demi\u015f ki: \u2018evet\u2019 oylar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steriyor ki: epey ilerideyiz \u00f6yle kritik bir yerde de\u011filiz. Sonras\u0131nda belki birka\u00e7 fire veririz: ancak tasar\u0131y\u0131 \u015fimdi g\u00f6t\u00fcr\u00fcrsek, \u015fimdi ge\u00e7irebiliriz, bu kan\u0131 olu\u015fmu\u015f. Birincisi: O 19 ki\u015finin, \u00e7ekimser oy kullanaca\u011f\u0131n\u0131 hesap etmedi; ikincisi: \u00e7ekimserli\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de d\u00fcnyadaki uygulaman\u0131n tersine, olumsuz \u015fekilde, de\u011ferlendirildi\u011fi hususunu bilmiyordu. Onun i\u00e7in gittik, oy verdik. Tarihi yeniden, filmi yeniden sarsak do\u011fru bir \u015fey mi yapt\u0131k? \u015eimdi her t\u00fcrl\u00fc \u015fey s\u00f6ylenebilir\u2026 Ancak, o tarihte, Amerika\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye okumas\u0131 \u015fuydu: T\u00fcrkiye, Irak\u2019a d\u00fczenlenecek bir kara harekat\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, Amerikan askerlerinin T\u00fcrkiye topraklar\u0131n\u0131 kullanmas\u0131na izin verseydi, T\u00fcrkiye\u2019nin, Amerika\u2019dan \u00e7e\u015fitli konularda, ileriye d\u00f6n\u00fck talepleri olacakt\u0131. Buna g\u00f6re: T\u00fcrkiye\u2019nin beklentileri: biz de masan\u0131n etraf\u0131nda olaca\u011f\u0131z, biz de oyun kurucular aras\u0131nda olaca\u011f\u0131z, biz de Kuzey Irak\u2019ta etkili olaca\u011f\u0131z, idi.<\/p>\n Halbuki pazarl\u0131klar s\u0131ras\u0131nda ortaya konan hususlardan bir tanesi \u015fudur: T\u00fcrkiye, Amerikan askeri ile Irak\u2019\u0131n her taraf\u0131na n\u00fcfus etmeyecekti. \u201cYa\u011fmur Hatt\u0131\u201d denilen, 29 kilometrelik bir s\u0131n\u0131ra kadar gidebilecekti. \u0130kinci \u00f6nemli husus ise: b\u00f6lgedeki T\u00fcrkmen varl\u0131\u011f\u0131 meselesi idi. Amerikan kaynaklar\u0131nca verilen bilgilere g\u00f6re: b\u00f6lgede yerle\u015fik halde bulunan T\u00fcrkmen k\u00f6kenli Irak vatanda\u015flar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131, K\u00fcrt k\u00f6kenli vatanda\u015flardan fazla idi. Ancak verilen rakamlar yanl\u0131\u015ft\u0131. Bu hususta Amerika\u2019n\u0131n takti\u011fi: beni desteklerseniz, arkamdan \u015fu kadar T\u00fcrkmeni s\u00fcr\u00fckleyebilirimdir. Bunlar\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Yani oy sand\u0131\u011f\u0131na gidip, T\u00fcrkmenlerin oy verdi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman, anlad\u0131k ki: bir, bizim haber kayna\u011f\u0131m\u0131z\u0131 te\u015fkil eden T\u00fcrkmenlerin rakamlar\u0131 do\u011fru de\u011filmi\u015f; ikincisi, o rakamlar\u0131n alt\u0131ndaki, ger\u00e7ek say\u0131daki T\u00fcrkmenlerin de hi\u00e7 Amerika\u2019n\u0131n pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklenmek gibi bir niyetleri olmad\u0131\u011f\u0131, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Mesela: \u015eii T\u00fcrkmenlerin, Irak\u2019\u0131n \u00f6teki \u015eii partilerine oy verdi\u011fi; S\u00fcnni T\u00fcrkmenlerin ise Irak\u2019taki S\u00fcnni partilerle oy verdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00fcrtlerin de, S\u00fcnni K\u00fcrt de olsa, \u015eii K\u00fcrt de olsa, mevzu K\u00fcrt davas\u0131 olunca, K\u00fcrtlerle birlikte oy verdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla Kuzey Irak\u2019taki T\u00fcrkmen varl\u0131\u011f\u0131 konusunda istihbaratlar\u0131m\u0131z ne idiyse, onlar\u0131n T\u00fcrk b\u00fcrokrasisinde karar verici makamlarda yaratt\u0131\u011f\u0131 izlenimin, araziden farkl\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu nedenle oraya gitmi\u015f olsayd\u0131k dahi bizim zannetti\u011fimiz bir ortamla kar\u015f\u0131la\u015fmayacakt\u0131k. Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc unsur: Amerikal\u0131lar T\u00fcrk askerlerinin oradaki hareketlerini \u00e7ok k\u0131s\u0131tlamak istiyorlard\u0131. Angajman Kurallar\u0131 – \u00e7at\u0131\u015fma kurallar\u0131 diyoruz T\u00fcrk\u00e7ede- \u00e7er\u00e7evesinde, Kuzey Irak\u2019a T\u00fcrkiye ile beraber d\u00fczenlenecek bir kara harekat\u0131 s\u0131ras\u0131nda, T\u00fcrk askerleri, yaln\u0131zca, kendini m\u00fcdafaa etmek i\u00e7in ate\u015f a\u00e7abilir, h\u00fckm\u00fcnden bahsediliyordu. Yani sana ate\u015f ediyor birisi, sen o zaman ate\u015f edebiliyorsun. Bunu Amerikan heyeti ba\u015fkan\u0131 s\u00f6yledi\u011fi zaman T\u00fcrk heyeti ba\u015fkan\u0131 Deniz B\u00f6l\u00fckba\u015f\u0131 bana haber verdi. Amerikan heyet ba\u015fkan\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m, dedim ki \u201cbu sizin teklifinizin ne anlama geldi\u011fini biliyor musunuz? Yani siz \u015fimdi girseniz Irak\u2019a, Usama Bin Laden\u2019i de g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz orada, Usama Bin Laden\u2019e ate\u015f etmeyecek misiniz? Onun size ate\u015f etmesini mi bekleyeceksiniz? Ate\u015f etmezse siz de ate\u015f etmeyecek misiniz?\u201d dedim. PKK da bizim i\u00e7in \u00f6yle, de\u011fil mi? Hatta daha da tehlikeli. Tamam, anl\u0131yorum o zaman dedi, o iddias\u0131ndan sonras\u0131nda vazge\u00e7ti. Ama Amerika\u2019n\u0131n zihninde, T\u00fcrkiye\u2019ye verilecek rol, ancak me\u015fru m\u00fcdafaa hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. T\u00fcrk askeri, Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc olarak, bar\u0131\u015f\u0131 kurup, temin etmekle yetkilendirilmeyecekti. PKK\u2019y\u0131 kontrol alt\u0131na almak yok. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u00fcst \u00fcste koydu\u011funuz zaman T\u00fcrkiye, Kuzey Irak\u2019a girseydi dahi, girmedi\u011fi takdirde, \u015fimdi yapabildiklerinden daha fazlas\u0131n\u0131 yapmaya izin verilmeyecekti. Onun i\u00e7in tezkerenin reddedilmesi: en az\u0131ndan T\u00fcrk kamuoyunun da e\u011filimi bu y\u00f6nde oldu\u011fu i\u00e7in ve hem Arap \u00fclkelerinin, hem de Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin nazar\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019nin \u015fahsiyetli bir d\u0131\u015f politika izledi\u011fi izlenimini verdi\u011fi i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 olmu\u015ftur diyorum. Yani \u2018ke\u015fke izin verseydik\u2019 diyenlerden de\u011filim.<\/p>\n Peki, az \u00f6nce T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin tezkerenin meclisten ge\u00e7memesinden sorumlu tutuldu\u011funa de\u011findiniz.<\/strong><\/p>\n Ge\u00e7memesinden de\u011fil\u2026 \u015e\u00f6yle s\u00f6yleyeyim, ben hi\u00e7bir askeri yetkilinin a\u011fz\u0131ndan: \u2018siz hi\u00e7 merak etmeyin\u2019 diye bir s\u00f6z\u00fcn \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011funa ihtimal vermiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de asker \u00e7ok disiplinlidir. Yukar\u0131dan a\u00e7\u0131k talimat olmadan yapmaz ama askerlerimiz de bunun verilece\u011fini varsayarak, Amerikal\u0131larla arazide bir\u00e7ok i\u015flere giri\u015ftiler. Yan\u0131lm\u0131yorsan, Mardin ya da Gaziantep dolaylar\u0131nda, asker sevkiyat\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 yap\u0131labilmesi i\u00e7in bir askeri b\u00f6lgede, bir dizi alt yap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapt\u0131lar. \u0130skenderun liman\u0131nda inen Amerikal\u0131 askerler, limanda paralar harcay\u0131p, bir s\u00fcr\u00fc \u015feyler yapmaya ba\u015flad\u0131lar. \u015eimdi, burada alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken husus: T\u00fcrk askeri makamlar\u0131n\u0131n, Amerikal\u0131larla i\u015fbirli\u011fi yaparken, Amerika\u2019ya ne intiba vermi\u015f oldu\u011fudur. Ordu, T\u00fcrkiye\u2019de o kadar karar verici; asker ne derse o oluyor geleneksel olarak\u2026 \u015eimdi asker, bu kadar bu i\u015f oldu gibi hareket ediyorsa, Amerikal\u0131larda da \u201coldu bilelim\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi hakim olmu\u015f olabilir. Askerin yapt\u0131\u011f\u0131 budur diyorum. Yoksa bir askerin ba\u015ftaki muhatab\u0131na siz merak etmeyin biz bu karar\u0131 ge\u00e7iririz diye bir \u015fey s\u00f6yledi\u011fini ifade etmiyorum.<\/p>\n ABD’nin tezkerenin ge\u00e7memesinden T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019ni (TSK) sorumlu tuttu\u011fu ve sonras\u0131nda askerlere y\u00f6nelik yap\u0131lan pek \u00e7ok operasyonun d\u00fc\u011fmesine bu nedenle bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi iddialar i\u00e7in ne s\u00f6yleyeceksiniz?<\/strong><\/p>\n Ben ona ihtimal vermiyorum. Bu hususta, b\u00f6yle bir sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisi yoktur. T\u00fcrkler b\u00f6yle yapt\u0131; \u00f6yleyse biz de b\u00f6yle yapal\u0131m denilebilecek bir \u015fey yok ortal\u0131kta. Bir de bu noktada bir vurgunuzu d\u00fczeltmek istiyorum: Amerika\u2019n\u0131n, TSK\u2019y\u0131 tezkerenin ge\u00e7memesinden sorumlu tutu\u011funu ifade ettiniz. Bence burada as\u0131l olan: Amerikal\u0131lar\u0131n, ordunun, tezkerenin meclisten ge\u00e7mesi i\u00e7in \u00fczerine d\u00fc\u015fen g\u00f6revi yapmamas\u0131 \u015feklinde, T\u00fcrk ordusunu takdim etmeleridir. Zaten askerler, \u2018karde\u015fim, bu ge\u00e7ecek\u2019 deselerdi, ge\u00e7irirlerdi, diye bak\u0131yor Amerikal\u0131. Bunu s\u00f6ylemediler, demek suretiyle, Amerika, askeriyemizin rol\u00fcn\u00fc bu \u015fekilde tan\u0131mlad\u0131.<\/p>\n ABD’nin 9\/11 olaylar\u0131 sonras\u0131nda radikal \u0130slam\u2019a kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc propaganda ile T\u00fcrkiye`de \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n y\u00fckseli\u015fi aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 kurulabilir mi? T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6zellikle Arap Bahar\u0131na \u2018\u00f6rnek \u00fclke\u2019 olarak tan\u0131t\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bu ba\u011flamda nas\u0131l de\u011ferlendirebiliriz?<\/strong><\/p>\n Amerika\u2019da y\u00fckselmesi mi? Yoksa T\u00fcrkiye de mi? Amerika\u2019da olabilir: \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130slam\u2019\u0131n bir \u201chayat\u0131n ger\u00e7e\u011fi\u201d oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O zaman k\u00f6t\u00fclerin en iyisi, Il\u0131ml\u0131 \u0130slam\u2026 Fanatik ve k\u00f6kten dinci anlay\u0131\u015flar\u0131n panzehiri olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6yle bir ili\u015fki, Amerikal\u0131lar taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olabilir.<\/p>\n T\u00fcrkiye`nin, Libya`ya ve Afganistan`a, NATO \u00e7er\u00e7evesinde asker g\u00f6ndermesini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Bu konudaki ilk katk\u0131m: parti yeni kuruluyordu, daha iktidarda de\u011fildik\u2026 2000-2001 y\u0131l\u0131yd\u0131\u2026 AK Parti\u2019nin kurulu\u015fundan \u00f6nce, mecliste baz\u0131 mensuplar\u0131m\u0131z daha \u00f6nce milletvekili olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131. Afganistan\u2019a asker g\u00f6nderilmesi mevzu bahis olurken, ben Parti\u2019de, D\u0131\u015f \u0130li\u015fkilerden Sorumlu Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131\u2019yd\u0131m. Kaleme ald\u0131\u011f\u0131m nokta: T\u00fcrkiye, Afganistan\u2019a asker g\u00f6nderilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmamal\u0131d\u0131r; ancak muharip g\u00fc\u00e7 g\u00f6ndermemelidir. \u201cMuharip g\u00fc\u00e7\u201d olmamas\u0131 \u015fart\u0131yla… \u00c7\u00fcnk\u00fc o zaman, Amerika ve operasyona kat\u0131lan di\u011fer \u00fclkeler, orada ne yapacaklarsa yapacaklar, onlar er ge\u00e7 geri geleceklerdir dedim. 2014 y\u0131l\u0131nda olaca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 o zaman d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftim; er ge\u00e7 dedim, aradan 14 y\u0131l ge\u00e7ti, i\u015fte geri \u00e7ekildiler. Onlar er ge\u00e7 geri \u00e7ekilecektir. T\u00fcrkiye ondan sonra da orada kalmak durumunda kalabilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc o \u00fclkeyle ili\u015fkilerimiz \u00e7ok derindir. E\u011fer orada muharip g\u00fc\u00e7 olup da birisine silah \u00e7ekmi\u015fse, di\u011fer \u00fclkeler \u00e7ekildikten sonra kalan T\u00fcrkiye orada halen d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Onun i\u00e7in muharip g\u00fc\u00e7 olmamal\u0131d\u0131r demi\u015ftim. T\u00fcrkiye halen bu tutumunu s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Yani, \u2018Afganistan konusunda bir katk\u0131n\u0131z oldu mu?\u2019 derseniz: muharip g\u00fc\u00e7 g\u00f6nderilmemesi mevzusunu, o tarihte s\u00f6ylemi\u015ftim. O tarihteki h\u00fck\u00fcmette muharip g\u00fc\u00e7 g\u00f6nderilmedi galiba tam hat\u0131rlam\u0131yorum ama bizim d\u00f6nemimizde muharip g\u00fc\u00e7 g\u00f6nderilmedi.<\/p>\n \u00c7in alfabesinde \u201ckriz\u201d kelimesi nas\u0131l yaz\u0131l\u0131yor biliyor musunuz? \u0130ki tane ideogramla yaz\u0131l\u0131yormu\u015f. F\u0131rsatlar kelimesiyle, riskler kelimesi, bir arada yaz\u0131l\u0131nca, bu iki ideogram \u201ckriz\u201d anlam\u0131na geliyormu\u015f. Yani b\u00fct\u00fcn krizler b\u00fcnyesinde riskler, f\u0131rsatlar ve zorluklar bar\u0131nd\u0131r\u0131r. T\u00fcrkiye i\u00e7in de \u00f6yle, Suriye\u2019deki geli\u015fmeler. Dolay\u0131s\u0131yla yanl\u0131\u015f ad\u0131m atarsan\u0131z, elinize, y\u00fcz\u00fcn\u00fcze bula\u015fabilir. R\u00fczgar arkadan eserse, \u00f6nemli bir mevkiye eri\u015febilirsiniz. E\u011fer Be\u015far Esad\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc k\u0131sa bir zaman i\u00e7erisinde olur da, bu Be\u015far Esad sonras\u0131na ge\u00e7i\u015f yumu\u015fak bir ge\u00e7i\u015f olursa, T\u00fcrkiye durumdan karl\u0131 \u00e7\u0131kabilir. Di\u011fer taraftan Be\u015far Esad d\u00fc\u015fmezse, ya da Esad rejimi sonras\u0131, Suriye\u2019de kaotik bir sistem olu\u015fursa, bundan en fazla zarar g\u00f6recek olan \u00fclkeler: ilk s\u0131rada Suriye; ikinci s\u0131rada da T\u00fcrkiye\u2019dir.<\/p>\n 10 Nisan 2012\u00a0 tarihinde Amman\u2019da Orta Do\u011fu\u2019da su konusunda i\u015fbirli\u011fini konu alan bir toplant\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bu toplant\u0131da \u00fc\u00e7 ki\u015filik \u2018Akil Adamlar Heyeti\u2019 olu\u015fturulmas\u0131na karar verildi.\u00a0 Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Prens Hasan\u2019\u0131n yapaca\u011f\u0131 heyette, L\u00fcbnan\u2019\u0131n Maliye eski Bakan\u0131 Muhammed \u015eata ile siz yer al\u0131yorsunuz. Bu i\u015fbirli\u011fi ile neler hedefleniyor?<\/strong><\/p>\n O i\u015fbirli\u011finden \u00e7ok fazla do\u011frudan \u015fey beklemek bence ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fil. Yani T\u00fcrkiye orada duruyor, \u00f6yleyse \u015funlar\u0131 elde edecek, diye do\u011frudan sa\u011flayaca\u011f\u0131m\u0131z bir yarar yok. Ama T\u00fcrkiye, b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 forumlarda, Suriye\u2019nin ve Irak\u2019\u0131n sular\u0131n\u0131 kesen; onlara zarar veren \u00fclke olarak takdim edilmektedir. Bunun \u00f6nemli nedenlerinden biri: T\u00fcrkiye\u2019nin su forumlar\u0131nda bu mesele mevzu bahis oldu\u011funda, ya ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131 veya b\u00f6yle bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, o toplant\u0131ya hi\u00e7 gitmemesi oluyor. Ben onun i\u00e7in en ba\u015f\u0131ndan beri T\u00fcrkiye\u2019nin bu forumlarda yer almas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorum. T\u00fcrkiye\u2019nin forumlara kat\u0131lmamas\u0131, s\u00f6z konusu platformu, Suriyeli, Irakl\u0131 ve di\u011fer Arap \u00fclkelerinden gelen temsilcilere, onlara terk etmek demektir. B\u00f6yle organizasyonlar\u0131n, onlar\u0131n at oynatt\u0131\u011f\u0131 bir alana d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi gerekti\u011fine inan\u0131yorum. \u015eimdi, Suriye\u2019yi ve Irak\u2019\u0131 temsil eden kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tek tarafl\u0131 tezlerinden etkilenen, ikili ili\u015fkilerde hi\u00e7bir sorun ya\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00dcrd\u00fcn temsilcisi de \u00e7\u0131k\u0131yor: \u2018siz Araplar\u0131n sular\u0131n\u0131 kesiyorsunuz\u2019 diyor. Karde\u015fim, nereden \u00e7\u0131kt\u0131 bu? Suriye heyeti, ondan \u00f6nceki \u00e7e\u015fitli toplant\u0131lara kat\u0131l\u0131p; di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131, kendi tezleriyle, bu \u015fekilde y\u00f6nlendirmi\u015f. Bir T\u00fcrk de \u00e7\u0131k\u0131p: \u2018hay\u0131r \u00f6yle de\u011fil asl\u0131nda\u2019 dememi\u015f. Onun i\u00e7in ben, T\u00fcrkiye\u2019nin, Orta Do\u011fu\u2019da d\u00fczenlenen forumlar ba\u015fta olmak \u00fczere, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda organize edilen bu t\u00fcr toplant\u0131larda mutlaka yer almas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n T\u00fcrkiye, uluslararas\u0131 sular nedeniyle, en fazla potansiyeli olan \u00fclke oldu\u011fu halde; bu forumlarda en az mevcudiyeti olan \u00fclkelerden biridir. D\u00fcnya Su Forumu, Avrupa Su Forumuna bakars\u0131n\u0131z, T\u00fcrkiye\u2019nin esamisi okunmaz. Hangi \u00fclkeler vard\u0131r orada? L\u00fcbnan\u2026 Suriye\u2026 T\u00fcrkiye yok. Onun i\u00e7in D\u0131\u015fi\u015flerinde m\u00fcste\u015far yard\u0131mc\u0131s\u0131yken, \u00fcniversitelerimize bir yaz\u0131 yazd\u0131m. Dedim ki: i\u015fte T\u00fcrkiye\u2019nin, bu nedenlerle su alan\u0131nda, \u00e7ok say\u0131da yeti\u015fmi\u015f insan\u0131 olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Onun i\u00e7in e\u011fer \u00fcniversitede k\u00fcrs\u00fc veya b\u00f6l\u00fcm kurmak isterseniz, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 olarak size destek de veririz; Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 nezdinde destek oluruz; her yerde destek oluruz dedim. Bir \u00fcniversiteden cevap gelmi\u015fti. Hacettepe \u00dcniversitesi\u2019nden m\u00fcteveffa Ali \u0130hsan Ba\u011f\u0131\u015f,\u00a0 \u201cHidropolitik\u201d adl\u0131 bir birim kurdu. Hatta en son Viyana\u2019dan merkeze d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm zaman bak dedi, bu birimi senin i\u00e7in. Sen istedin diye kurdum, sen \u015fimdi ders vereceksin. Ben de, say\u0131n hocam\u0131z\u0131 k\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, Su Diplomasisi dersini vermeye ba\u015flad\u0131m. Ayr\u0131ca, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesinde \u201cSu Uzman\u0131\u201d diye yeni bir s\u0131n\u0131f memur ihdas ettim. Su uzmanl\u0131\u011f\u0131 birimi b\u00fcnyesinde, m\u00fchendisler, Bakanl\u0131\u011fa su uzman\u0131 olarak al\u0131narak; iki sene merkezde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, su alan\u0131nda lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitim alacaklar\u0131 bir \u00fclkeye g\u00f6nderip; 4 y\u0131l orada \u00e7al\u0131\u015facak \u015fekilde istihdam edilmesi planlan\u0131yordu. Mesela: Amerika\u2019ya g\u00f6nderirsin, Michigan \u00dcniversitesi\u2019ndeki, su k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde mast\u0131r yaps\u0131n. Merkeze gelsin, yine iki y\u0131l o birimde \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n. Sonras\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019nin su sorunu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerden birine gitsin. Neler onlar? Suriye, Irak, \u0130ran, Balik Suyu nedeniyle; G\u00fcrcistan, Kura nehri nedeniyle; Ermenistan, Aras nedeniyle; Tunca ve Meri\u00e7 Nehirleri nedeniyle de Yunanistan ve Bulgaristan… Bu \u00fclkelere gidip, oradan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, T\u00fcrkiye\u2019nin su konusu nas\u0131l g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, onu \u00f6\u011frensinler. Oradan d\u00f6n\u00fcp de iki sene daha \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra art\u0131k o ba\u011f\u0131ms\u0131z yazar hale gelebilsin. Bu adam\u0131 istersen d\u00fcnya su forumunda ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131na aday g\u00f6ster; \u00e7\u00fcnk\u00fc su alan\u0131nda doktora yapm\u0131\u015f bir insan. B\u00f6yle bir \u015feyi yeti\u015ftirin dedim.<\/p>\n Benim D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131m d\u00f6neminde, bu birimde \u00e7al\u0131\u015fan arkada\u015flar, bir arkada\u015f\u0131n talebiyle, ben oradan Kahire\u2019ye tayin edildikten sonra, NATO dairesinde, evrak memurlu\u011funa tayin edilmi\u015f. \u00a0\u015eimdi \u015fimdi, bu sisteme, yeni yeni d\u00f6n\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Dolay\u0131s\u0131yla ben T\u00fcrkiye\u2019nin o bo\u015flu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in, bence, bu alandaki t\u00fcm uluslararas\u0131 platformlarda T\u00fcrkiye temsil edilmeli. O adamlar bir \u015fey s\u00f6yledi\u011fi zaman \u2018hay\u0131r o \u00f6yle de\u011fildir, asl\u0131 budur\u2019 diye anlatabilmek laz\u0131m. Akil adamlar konusunda bizim dahil olmak isteyi\u015fimizin sebebi budur. \u015eimdi bir davet geldi, temmuz ay\u0131 i\u00e7in. \u00d6l\u00fc Deniz Konferans\u0131 d\u00fczenlemi\u015fler. \u00d6l\u00fc Denizin \u00dcrd\u00fcn taraf\u0131nda bir toplant\u0131… \u201cBu toplant\u0131ya kat\u0131l\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d diye soruyorlar. Milletvekili ve Ba\u015fbakan\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan, \u015eaban Di\u015fli ile gidip gitmeme konusunu g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fiz \u015fimdi. Benim e\u011filimim: \u201cT\u00fcrkiye suyunu kesiyor\u201d, bu mevzunun ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her yerde bizimle do\u011frudan do\u011fruya alakas\u0131 olsun olmas\u0131n, kat\u0131lmakt\u0131r. \u00d6l\u00fc Deniz\u2019in bizimle ne alakas\u0131 var? Ne \u201cyukar\u0131-ak\u0131m\u201d (upstream) ne de \u201ca\u015fa\u011f\u0131-ak\u0131m\u201d (downstream) \u00fclkesi denebilir. Ama oraya gidip yine F\u0131rat-Dicle mevzusu konu\u015fuldu\u011funda: \u2018Bak karde\u015fim o \u00f6yle de\u011fil, durum budur\u2019 diyebilmeliyiz.<\/p>\n Say\u0131n Yak\u0131\u015f, r\u00f6portaj i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz. Bilgilendirici ve ilham veren bir s\u00f6yle\u015fiydi.<\/strong><\/p>\n Ben te\u015fekk\u00fcr ederim. AnalizT\u00fcrkiye\u2019ye ba\u015far\u0131lar dilerim.<\/p>\n \u00a9 2012 AnalizT\u00fcrkiye. T\u00fcm haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r.\u00a0Bu r\u00f6portaj referans verilmeden bas\u0131lamaz, \u00e7o\u011falt\u0131lamaz veya kopya edilemez. AnalizT\u00fcrkiye olarak, T\u00fcrkiye\u2019nin, Orta Do\u011fu \u00fclkelerindeki temsilciliklerinde, en uzun s\u00fcre g\u00f6rev yaparak kendi deyimiyle \u201ct\u00fcm zamanlar\u0131n rekorunu k\u0131ran\u201d, emekli b\u00fcy\u00fckel\u00e7i, D\u0131\u015fi\u015fleri Eski Bakan\u0131 ve Ak Parti (Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi) \u00a0kurucu \u00fcyesi Say\u0131n Ya\u015far Yak\u0131\u015f ile T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131 \u00fczerine bir r\u00f6portaj yapt\u0131k. D\u0131\u015f politika konusunda, yurtd\u0131\u015f\u0131 ve yurti\u00e7inde, \u00e7e\u015fitli makaleleri yay\u0131nlanan Yak\u0131\u015f, 22. […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":8157,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[205,206,278,207,208,209],"class_list":["post-7489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-uncategorized-tr","tag-article-2-tr","tag-dual-language-2-tr","tag-interview-2-tr","tag-latests-tr","tag-main-page-tr","tag-slider-entry-tr"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7489"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8160,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7489\/revisions\/8160"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8157"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\u2018T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nemini kavram\u0131\u015f, ayaklar\u0131 yere basan bir T\u00fcrkiye alg\u0131s\u0131 mevcut\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018<\/em><\/strong>Vize muafiyeti bizim hakk\u0131m\u0131zd\u0131r\u2019<\/em><\/strong>\u00a0<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018AB konusunda h<\/em><\/strong>eves azald\u0131, ama vazge\u00e7me noktas\u0131na gelinmedi\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018Ermenistan vatanda\u015flar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Ermenistan\u2019daki T\u00fcrk alg\u0131s\u0131n\u0131 da yava\u015f yava\u015f\u00a0de\u011fi\u015ftirebilir\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.researchturkey.org\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/DSCN0214-768x1024-1.jpg\")
2006 y\u0131l\u0131nda Fransa\u2019da \u201cErmeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n\u201d reddinin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi s\u00fcrecinde, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan, Ermenistan k\u00f6kenli i\u015f\u00e7ileri \u00fclkelerine g\u00f6nderme \u00f6neriniz \u00e7e\u015fitli bas\u0131n\/yay\u0131n kurulu\u015flar\u0131nda yer ald\u0131. Bu \u00f6neriyi neden yapm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z? Bu konuda ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ta\u015f\u0131yor musunuz?<\/strong><\/p>\n\u2018Sarka\u00e7 hareketi en uca gitti\u011fi zaman geri d\u00f6ner\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018T\u00fcrk D\u0131\u015f Politikas\u0131n\u0131n \u201cyumu\u015fak g\u00fc\u00e7\u201d kavram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillendirilmesi, \u00e7ok daha isabetli ve faydal\u0131 olacakt\u0131r’<\/em><\/strong>\u00a0<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018ABD, 1 Mart tezkeresi s\u00fcrecinde, T\u00fcrkiye\u2019ye bask\u0131 yapt\u0131\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018At pazarl\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yesinin asl\u0131\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018\u2018Tezkereye ke\u015fke izin verseydik\u2019 diyenlerden de\u011filim\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018T\u00fcrk ordusu: \u2018karde\u015fim, bu ge\u00e7ecek\u2019 deseydi; ge\u00e7irirlerdi, diye bak\u0131yor, Amerikal\u0131\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018Il\u0131ml\u0131 \u0130slam,\u00a0 fanatik ve k\u00f6kten dinci anlay\u0131\u015flar\u0131n panzehri olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018\u201cMuharip g\u00fc\u00e7\u201d olmamas\u0131 \u015fart\u0131yla…\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
\u2018R\u00fczg\u00e2r arkadan eserse, \u00f6nemli bir mevkiye eri\u015febilirsiniz\u2019<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.researchturkey.org\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/DSCN0216-e1351728340165-1024x813-1.jpg\")
2 May\u0131s 2012\u2019de, Paris\u2019te kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir sempozyumda, Suriye\u2019de ya\u015fanan son olaylara ili\u015fkin geni\u015f bir de\u011ferlendirme yapt\u0131n\u0131z. Suriye krizinin T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel pozisyonuna etkisini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz? Bu s\u00fcre\u00e7te, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel konumuna ili\u015fkin ne gibi durumlar ortaya \u00e7\u0131kabilir? \u00a0<\/strong><\/p>\n
\nR\u00f6portaj\u0131 \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/span>
\nAnalizT\u00fcrkiye (Ekim, 2012), \u201cSay\u0131n Ya\u015far Yak\u0131\u015f R\u00f6portaj\u0131: Irak Sava\u015f\u0131\u2019ndan Suriye Krizine T\u00fcrkiye\u2019nin D\u0131\u015f Politikas\u0131ndaki D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d, Cilt I, Say\u0131 8, s.38-52,\u00a0T\u00fcrkiye Siyasi Analiz ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (AnalizT\u00fcrkiye), Londra: AnalizT\u00fcrkiye\u00a0<\/em>(http:\/\/researchturkey.org\/dev\/?p=2149&lang=tr)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"