{"id":7521,"date":"2012-08-03T19:05:57","date_gmt":"2012-08-03T16:05:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.researchturkey.org\/interview-with-dr-andrew-mango-turkeys-walk-from-1923-to-2023-a-critique-of-the-past-and-recent-political-challenges\/"},"modified":"2022-06-09T00:22:16","modified_gmt":"2022-06-08T21:22:16","slug":"interview-with-dr-andrew-mango-turkeys-walk-from-1923-to-2023-a-critique-of-the-past-and-recent-political-challenges","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/interview-with-dr-andrew-mango-turkeys-walk-from-1923-to-2023-a-critique-of-the-past-and-recent-political-challenges\/","title":{"rendered":"Interview with Dr. Andrew Mango: \u201cTurkey\u2019s Walk from 1923 to 2023: A Critique of the Past and Recent Political Challenges\u201d"},"content":{"rendered":"
\n
Derin bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc ile \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz ki Dr. Andrew Mango 6\u00a0Temmuz 2014 itibariyle hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Kurulu\u015fumuzdan itibaren Research Turkey\u2019nin \u00e7ok yak\u0131n bir dostu ve destek\u00e7isi olan Dr. Andrew Mango, ayn\u0131 zamanda Research Turkey\u2019nin Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesi olarak her zaman b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda\u00a0\u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 ile yan\u0131m\u0131zda olmu\u015ftur. Kendisine Tanr\u0131\u2019dan rahmet, ailesine, meslekta\u015flar\u0131na, okuyucular\u0131na ve t\u00fcm dostlar\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve sab\u0131rlar dileriz.<\/div>\n
<\/div>\n
Her zaman sevgi ve sayg\u0131yla hat\u0131rlayaca\u011f\u0131m\u0131z, ger\u00e7ek bir dost olan Andrew\u2019in aziz hat\u0131ras\u0131na, 2012 y\u0131l\u0131nda kendisiyle ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz, en kapsaml\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, son r\u00f6portaj\u0131n\u0131 yeniden yay\u0131nl\u0131yoruz.\u00a0 I\u015f\u0131klar i\u00e7inde uyu Andrew\u2026<\/div>\n<\/div>\n

Dr. Andrew Mango ile R\u00f6portaj: \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin 1923\u2019ten 2023\u2019e Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc: Ge\u00e7mi\u015f ve G\u00fcncel Siyasi Olaylar\u0131n Kriti\u011fi\u201d<\/strong><\/h3>\n

T\u00fcrkiye \u00fczerine yazan hi\u00e7bir yabanc\u0131 akademisyen, ister T\u00fcrkiye\u2019deki siyaset bilimi ve tarih \u00f6\u011frencileri taraf\u0131ndan olsun, isterse akademik olmayan ortalama T\u00fcrk okuru taraf\u0131ndan olsun,\u00a0 muhtemelen Dr. Andew Mango kadar okunmam\u0131\u015ft\u0131r, referans verilmemi\u015ftir, takdir edilmemi\u015ftir ve ele\u015ftirilmemi\u015ftir. 1999\u2019da yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 kitab\u0131, \u2018Atat\u00fcrk: Modern T\u00fcrkiye\u2019nin Kurucusu\u2019 kitab\u0131yla Mango, T\u00fcrk\u00e7e dilindeki ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7ok iyi ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve harika detayland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir Mustafa Kemal Atat\u00fcrk biyografisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Bu kitab\u0131, \u2018Bug\u00fcn T\u00fcrkler-2004, \u2018Turkey and the War on Terrorism\u2019-2005 ve \u2018Sultan\u2019dan Atat\u00fcrk\u2019e-2009\u2019 kitaplar\u0131 izledi. Analiz T\u00fcrkiye olarak Andrew Mango ile Kemalizmle ilgili g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalar\u0131, T\u00fcrk siyasetindeki son geli\u015fmeleri, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 ve \u2018demokrasi a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u2019n\u0131 konu\u015ftuk.<\/p>\n

\u00a0<\/em>R<\/strong>\u00f6portaj\u0131n K<\/strong>\u0131sa <\/strong>\u00d6zeti:<\/strong><\/p>\n

\u201c<\/em><\/strong>Hem diplomatik pasaportlu bir yabanc\u0131 hem de pek \u00e7ok T\u00fcrk arkada\u015f\u0131 olan birisi olarak zamanla T\u00fcrkiye \u00fczerine yazabilen \u2018i\u00e7erdeki yabanc\u0131\u2019 oldum.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAtat\u00fcrk, bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131 ile Kemalist de\u011fildi. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Kemalistleri Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn zaman\u0131nda oldu\u011fu kadar pragmatist de\u011filler. D\u00fcnyay\u0131 yeterince takip etmiyorlar.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAKP pragmatizmi ile Kemalist bir parti say\u0131labilir. Ama \u0130slamc\u0131 bir parti say\u0131lamaz, k\u00fclt\u00fcrel muhafazak\u00e2r demek daha do\u011fru olur.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n


\n\u201cAtat\u00fcrk\u2019e diktat\u00f6r demek hakaret i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Atat\u00fcrk diktat\u00f6r de\u011fildi, diktat\u00f6rler g\u00fc\u00e7lerini payla\u015fmaz, o elindeki g\u00fcc\u00fc di\u011fer bir\u00e7ok insan ve kurum aras\u0131nda da\u011f\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cErgenekon davas\u0131, zorlanm\u0131\u015f su\u00e7lamalar ve uydurmalardan ibarettir. Bir grup asker, kendi aralar\u0131nda siyaset konu\u015furken bir tak\u0131m planlar yapm\u0131\u015f olabilir ancak \u00fcstleri kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Hi\u00e7 bir komutan, emrindeki askerlerin planlar\u0131n\u0131n daha ileriye gitmesine m\u00fcsaade etmemi\u015ftir.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019de derin devlet de\u011fil ancak bir tak\u0131m \u015febeke \u00f6rg\u00fctler var. U\u011fur Mumcu ve Abdi \u0130pek\u00e7i ile ilgili olarak, bu cinayetleri sa\u011fc\u0131, T\u00fcrk \u0130slamc\u0131s\u0131, milliyet\u00e7i bir \u015febekenin organize etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Polisin ve ordunun i\u00e7indeydiler, ancak hi\u00e7bir zaman orduyu kontrol edecek g\u00fc\u00e7te olmad\u0131lar.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye Avrupa Birli\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda daha iyi durumda, o nedenle AB \u00fcyesi olmas\u0131 \u015fart de\u011fil. Pazar d\u00fczenlemelerinde, siyaset ve insan haklar\u0131 konular\u0131nda AB standartlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in AB \u00fcyesi olmas\u0131 \u015fart de\u011fil.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cErmeni trajedisine \u2018soyk\u0131r\u0131m\u2019, \u2018planl\u0131 bir imha\u2019 denemez. Ortaya s\u00fcr\u00fclen belgelerin \u00e7o\u011fu sahtedir, iddialar\u0131n kan\u0131tlar\u0131 yoktur.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAKP\u2019nin d\u0131\u015f politikadaki \u2018s\u0131f\u0131r sorun politikas\u0131\u2019 yeni de\u011fildir. Ecevit ve \u0130smail Cem\u2019in \u2018\u00e7ok y\u00f6nl\u00fc d\u0131\u015f politikas\u0131\u2019 ile \u00e7ok benzer.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131na y\u00f6n veren politikac\u0131lar \u2018Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131 \u00f6ng\u00f6remediler. Yanl\u0131\u015f insanlara yat\u0131r\u0131m yapt\u0131lar ve i\u015fler her yerde hep yanl\u0131\u015f gitti. Kamu takdiri i\u00e7in d\u0131\u015f politika yapmak i\u015fe yaramaz.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019de yarg\u0131 son reformlarla ilerlemedi, daha da geriledi. Yeni yarg\u0131 kanunlar\u0131 hem k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131yor hem de bunlara y\u00f6nelik sahte kan\u0131tlar olu\u015fturuyor.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin K\u00fcrt A\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir ve devam etmelidir.\u201d <\/em><\/strong><\/p>\n

R<\/strong>\u00f6portaj\u0131n Tam Metni:<\/strong><\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye\u2019de yabanc\u0131 olmak ve T\u00fcrkiye <\/em><\/strong>\u00fc<\/em><\/strong>zerine yazmak\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

\u00d6ncelikle Analiz T\u00fcrkiye olarak bize r\u00f6portaj vermeyi kabul etti\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr etmek istiyoruz. T\u00fcrkiye \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan ve bu alanda \u00e7ok iyi tan\u0131nan bir akademisyensiniz. \u0130lk olarak kitab\u0131n\u0131zla ilgili bir soru ile ba\u015flamak istiyoruz; T\u00fcrkiye \u00fczerine uzmanla\u015fmaya nas\u0131l karar verdiniz? T\u00fcrkiye\u2019ye \u00fczerine yazma fikri ilk nas\u0131l olu\u015ftu? \u0130stanbul\u2019da do\u011fmu\u015f olman\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda sizi motive eden sebepler nelerdi?<\/strong><\/p>\n

En ba\u015fta, \u00fclkeyi \u00e7ok ilgi \u00e7ekici buldum. Anlatmaya ba\u015flamadan \u00f6nce anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. En ba\u015f\u0131ndan beri izlenimim, T\u00fcrkiye\u2019nin yeterince iyi anla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, anlat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve tan\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Yap\u0131lan tan\u0131mlamalar\u0131n hepsi \u00e7ok kli\u015fe idi. T\u00fcrkiye \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ok kitap okudum, ancak o d\u00f6nemlerde Avrupa\u2019da \u0131rk\u00e7\u0131 kli\u015feler \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131 ve T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkler hakk\u0131nda da \u00e7o\u011fu sa\u00e7mal\u0131k diyebilece\u011fim kli\u015feler mevcuttu. \u0130stanbul\u2019da do\u011fdum ve \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta Ankara\u2019ya, \u0130ngiliz B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finde \u00e7evirmen olarak \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere, yerle\u015ftim. Ankara\u2019da yeni arkada\u015fl\u0131klar kurdum ve T\u00fcrkiye\u2019ye dair yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirdim. \u0130stanbul\u2019da T\u00fcrk arkada\u015f \u00e7evrem azd\u0131, dolay\u0131s\u0131yla perspektifim de dard\u0131. Ankara\u2019da ilgin\u00e7 insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131m. O zamanlar solcu entelekt\u00fceller i\u00e7in \u00f6nemli bir merkez olan Anadolu Ajans\u0131nda yar\u0131 zamanl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Di\u011fer bir yandan, T\u00fcrkiye\u2019yi farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan anlamama yard\u0131mc\u0131 olan Osmanl\u0131 Dili ve Edebiyat\u0131, \u0130slam ve Sufi gelene\u011fi ile ilgili detayl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulundum. Daha sonra, e\u011fitimime Londra\u2019daki SOAS\u2019ta (School of Oriental and African Studies) devam etmek ve BBC kanal\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019den ayr\u0131ld\u0131m. Zamanla BBC i\u00e7indeki pozisyonum y\u00fckseldi ve T\u00fcrkiye B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015f\u0131na ge\u00e7tim. Bu sayede T\u00fcrkiye\u2019yi daha s\u0131k ziyaret etmeye ba\u015flad\u0131m ve T\u00fcrk siyaset\u00e7iler ve akil adamlar ile g\u00f6r\u00fc\u015fme f\u0131rsatlar\u0131m oldu. T\u00fcrkiye konusunda yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalarla tan\u0131n\u0131rl\u0131\u011f\u0131m artt\u0131k\u00e7a, kitap yazmam i\u00e7in yap\u0131lan bask\u0131lar da artt\u0131. \u0130lk kitab\u0131m\u0131 \u201cYeni Milletler ve \u00dclkeler<\/em><\/strong>\u201d serisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak T\u00fcrkiye \u00fczerine yazd\u0131m. Bunu takiben bir seyahat kitab\u0131, en iddial\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mdan biri olarak Atat\u00fcrk Biyografisi<\/em><\/strong> ve \u201cBug\u00fcn T\u00fcrkler<\/em><\/strong>\u201d ad\u0131nda ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131m. Bu arada, yeni d\u00fcnya d\u00fczeninde T\u00fcrkiye\u2019nin rol\u00fcn\u00fc anlatan \u201cTurkey\u2019s New Challenge<\/em><\/strong>\u201d ad\u0131nda k\u0131sa bir kitap yazd\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6r dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ekti\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 anlatan kitab\u0131m da bunu takip etti. Son olarak, birbirini takip eden, Sevr ve Lozan, iki anla\u015fma aras\u0131nda geli\u015fen s\u00fcreci anlatt\u0131\u011f\u0131m kitab\u0131m yay\u0131nland\u0131. Bunun, yazd\u0131\u011f\u0131m son kitap olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaman\u0131m\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131, akademik yay\u0131nlarda yer almak \u00fczere T\u00fcrkiye ile ilgili yay\u0131nlanm\u0131\u015f kitap incelemeleri yapmaya ay\u0131r\u0131yorum.<\/p>\n

\"\"
\n<\/strong><\/p>\n

O y\u0131llarda, bir yabanc\u0131 olarak, kendinizi T\u00fcrkiye\u2019de tehlikede hissetti\u011finiz oldu mu hi\u00e7? H\u00e2kim tehdit alg\u0131s\u0131 var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Gen\u00e7 olarak, \u00e7ok az da olsa bir tehlike hissetim evet. Ama kesinlikle ciddi boyutlarda de\u011fildi. \u2018Varl\u0131k Vergisi\u2019 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman burada \u00f6\u011frenciydim.\u00a0 Sonras\u0131nda, elinde ikinci s\u0131n\u0131f diplomatik pasaportu olan bir yabanc\u0131 olarak daha ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir pozisyondayd\u0131m. Daha fazla gezdik\u00e7e ve BBC\u2019deki T\u00fcrk gazetecilerle, \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015f T\u00fcrk gazeteci, entelekt\u00fcel ve Can Y\u00fccel gibi \u015fairlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a her iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 da yans\u0131tabilen \u201ci\u00e7erideki yabanc\u0131\u201d haline geldim.<\/p>\n

\u2018Atat\u00fcrk ve Kemalizm hakk\u0131nda yazmak\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

Kitaplar\u0131n\u0131zda geni\u015f kapsaml\u0131 bir \u015fekilde T\u00fcrkiye, Atat\u00fcrk ve Atat\u00fcrk d\u00f6neminden bahsediyorsunuz. Sizin kitaplar\u0131n\u0131z, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sini ve \u00f6zellikle de kurucu lideri Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ki\u015filik \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015fik perspektiflerden de\u011ferlendiren \u00f6nemli kaynaklar aras\u0131nda kabul ediliyor. Nas\u0131l ve ni\u00e7in \u00f6zellikle Mustafa Kemal Atat\u00fcrk \u00fczerine odakland\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n

Ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek gerekirse ba\u015fta g\u00f6rev icab\u0131yd\u0131. Bu konu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, okudum ve \u00e7o\u011fu T\u00fcrk\u00e7e olan bir\u00e7ok kayna\u011f\u0131 tarad\u0131m. Biraz iddial\u0131 bir s\u00f6ylem olacak ama benden \u00f6nce kimse Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn an\u0131lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak incelememi\u015f. Do\u011fruya ya da do\u011fru oldu\u011funa inan\u0131lana yakla\u015fmak i\u00e7in, ya birbirlerini onaylama yolunu ya da birbirleri ile \u00e7at\u0131\u015fma yolunu tercih etmi\u015fler. Umuyorum ki, bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma metodu ile daha ger\u00e7ek\u00e7i bir tablo ortaya \u00e7\u0131karabilmi\u015fimdir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de, farkl\u0131 gruplar\u0131n Atat\u00fcrk ile ilgili farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 mevcut. Hatta, her politik hareketin kendine ait bir Atat\u00fcrk\u2019\u00fc var bile diyebiliriz. Siz, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn farkl\u0131 \u00f6zelliklerini \u00f6n plana \u00e7\u0131karan ilk yazarlardan birisiniz. Size provakatif bir soru y\u00f6neltmek istiyorum; sizce asl\u0131nda Atat\u00fcrk \u00f6z\u00fcnde kimdi? Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kendisi \u201cKemalist\u201d miydi?<\/strong><\/p>\n

Atat\u00fcrk, bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131 ile Kemalist de\u011fildi. Ona g\u00f6re Kemalist demek, evrensel uygarl\u0131\u011f\u0131n par\u00e7as\u0131 olmak demekti.\u00a0 O, buna inan\u0131yordu ve T\u00fcrkiye\u2019nin bunun bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131n\u0131 arzuluyordu. \u0130lk etapta, bu uygarl\u0131\u011f\u0131n var olan birikimini \u00f6z\u00fcmseyip daha sonra da yeni ke\u015fifler ile katk\u0131da bulunmak ve bu gruba d\u00e2hil olmak. Bizim Kemalizim olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu y\u00f6nelim o d\u00f6nem i\u00e7in do\u011fru idi ve \u00fclkenin geli\u015fimine \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

Kemalizmi nas\u0131l tan\u0131mlars\u0131n\u0131z? Kemalizm Atat\u00fcrk d\u00f6neminde kullan\u0131lan bir kavram m\u0131yd\u0131 yoksa sonradan m\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n

Atat\u00fcrk d\u00f6neminde kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Hatta propaganda ama\u00e7l\u0131 yay\u0131nlanan bir Frans\u0131z dergisi vard\u0131 \u2018La Turquie Kemaliste\u2019 diye. Kemalizm temel olarak modernizm olarak da tan\u0131mlan\u0131rd\u0131. Mustafa Kemal i\u00e7in pragmatik demek yanl\u0131\u015f olmazd\u0131 ve bunu d\u00f6nemin kriz \u015fartlar\u0131nda uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomi politikalar\u0131nda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. 1920\u2019lerde liberal ekonomiyi benimserken 1930\u2019larda devlet\u00e7i politikaya y\u00f6nelip, \u00fclkeyi 1929\u2019daki k\u00fcresel ekonomik buhrandan en zarars\u0131z \u015fekilde kurtarmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n

Kemalizm T\u00fcrkiye\u2019yi hala etkiliyor ya da y\u00f6netiyor olabilir mi?<\/strong><\/p>\n

Evet, Kemalizmin bir tak\u0131m farkl\u0131 yorumlar\u0131 i\u00e7in bu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Kemalizminin sorunu ne sizce? <\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Kemalistleri Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn zaman\u0131nda oldu\u011fu kadar pragmatist de\u011filler. D\u00fcnyay\u0131 yeterince takip etmiyorlar dolay\u0131s\u0131yla fikirleri d\u0131\u015f d\u00fcnya ile uyumlu de\u011fil.<\/p>\n

Modernle\u015fmeyi ama\u00e7layan Kemalist d\u00fc\u015f\u00fcnceyi pragmatist olarak tan\u0131ml\u0131yorsan\u0131z e\u011fer; yine toplum \u00f6n\u00fcne pragmatist bir hareket olarak \u00e7\u0131kan AKP\u2019nin de retorik olarak Kemalist oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Tabii ki. AKP bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle Avrupa\u2019n\u0131n Hristiyan Demokratlar\u0131 kadar modern bir parti. Avrupa\u2019n\u0131n Hristiyan Demokratlar\u0131 san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ruhban rejiminin savunucular\u0131 de\u011filler. AKP de bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle \u0130slamc\u0131 bir parti say\u0131lmaz, k\u00fclt\u00fcrel muhafazak\u00e2r demek daha do\u011fru olur.\u00a0 Erdo\u011fan M\u0131s\u0131r\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 cesur konu\u015fmas\u0131nda laik devlet yap\u0131s\u0131ndan yana olduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015fti. Devlet laik, ben m\u00fcsl\u00fcman\u0131m. Bu, bir \u0130talyan Hristiyan Demokrat ya da Frans\u0131z Hristiyan Demokrat\u0131n oldu\u011fu kadar modern bir yakla\u015f\u0131m. Ancak muhafazak\u00e2r k\u00fclt\u00fcre al\u0131\u015f\u0131k olmayanlar\u0131 rahats\u0131z edebilir AKP\u2019nin bu muhafazak\u00e2r yap\u0131s\u0131.<\/p>\n

Yine bir k\u00f6\u015fe yazar\u0131 taraf\u0131nda g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nan bir konu; Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn diktat\u00f6r olup olmad\u0131\u011f\u0131. Bu konuda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Sizce Atat\u00fcrk diktat\u00f6r m\u00fcyd\u00fc?<\/strong><\/p>\n

Diktat\u00f6r kelimesi bug\u00fcn hakaret gibi kullan\u0131l\u0131yor. Diktat\u00f6rlerden farkl\u0131 olarak, Atat\u00fcrk elindeki g\u00fcc\u00fc di\u011fer bir\u00e7ok insan ve kurum aras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131rd\u0131. Payla\u015ft\u0131rmay\u0131 ve payla\u015fmay\u0131 bilen iyi bir komutand\u0131. Diktat\u00f6rler g\u00fc\u00e7lerini payla\u015fmazlar.<\/p>\n

\u0130ngiltere ve di\u011fer d\u0131\u015f \u00fclkelerde; yabanc\u0131 medya, \u00fcniversiteler ve ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131nda T\u00fcrkiye ile ilgili \u00e7\u0131kan haberleri nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? T\u00fcrkiye\u2019nin T\u00fcrk olmayan medyadaki yans\u0131mas\u0131 nas\u0131l sizce?<\/strong><\/p>\n

Medyan\u0131n geli\u015fti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz ancak daha iyisi olmal\u0131 elbette. Modern T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc anlayabilen muhabir ve yorumcu say\u0131s\u0131 \u00e7ok az maalesef. T\u00fcrkiye ile alakal\u0131 eski kli\u015feler yava\u015f yava\u015f de\u011fi\u015fiyorsa da tamamen yok olmu\u015f de\u011filler.<\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye\u2019de derin devlet yok ama \u015febeke \u00f6rg\u00fctler var\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

Daha g\u00fcncel siyasi konularla ilgili bir soruyla devam edelim. Son d\u00f6nemdeki,\u00a0 \u00f6zellikle Ergenekon Davas\u0131 ile birlikte ger\u00e7ekle\u015fen, gazeteci, asker ve akademisyen tutuklamalar\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Hepsi de ter\u00f6r su\u00e7u ile yarg\u0131lan\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

Bu bir facia, kesinlikle! Hem tehlikeli hem de yanl\u0131\u015f. Ancak h\u00fck\u00fcmet s\u00f6z verdi\u011fi gibi ter\u00f6r d\u0131\u015f\u0131 su\u00e7larla ilgili yasay\u0131 d\u00fczenlerse bu sorunlar\u0131n iyile\u015fece\u011fini umuyorum.<\/p>\n

Yani bu yarg\u0131lamalar, bu hareketlilik, derin devleti zorlamak ya da derin devleti ortaya \u00e7\u0131kartmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131yor mu sizce?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, bu tamamen uydurma. Askerlerden akademisyenlere gazetecilere kadar, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019deki bir\u00e7ok insan g\u00fcnl\u00fck siyaseti komplo teorileriyle tart\u0131\u015f\u0131yor. Bir grup asker, kendi aralar\u0131nda siyaset konu\u015furken bir tak\u0131m planlar yapm\u0131\u015f olabilir ancak \u00fcstleri kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Hi\u00e7 bir komutan, emrindeki askerlerin planlar\u0131n\u0131n daha ileriye gitmesine m\u00fcsaade etmemi\u015f. Ne Hilmi \u00d6zk\u00f6k, ne Ya\u015far B\u00fcy\u00fckan\u0131t ne de \u0130lker Ba\u015fbu\u011f. Hi\u00e7 biri de darbeci askerlerinin ileri gitmesine izin vermemi\u015ftir. Ergenekon davas\u0131, zorlanm\u0131\u015f su\u00e7lamalar ve uydurmalardan ibaretti.<\/p>\n

Yani siz, bu genelkurmay ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n, asl\u0131nda darbecileri durdurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

\u00dcstler, astlar\u0131 kontrol etmi\u015fler. Evet, t\u0131pk\u0131 Amiral \u00d6zden \u00d6rnek\u2019in notlar\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi milyonlarca plan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ancak bunlar\u0131n hepsi fanteziden ibarettir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin derin devletinin oldu\u011funu ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor musunuz? Mesela, Abdi \u0130pek\u00e7i\u2019den U\u011fur Mumcu\u2019ya kadar bir s\u00fcr\u00fc masum insan\u0131 \u00f6ld\u00fcren bir organizasyon?<\/strong><\/p>\n

Derin devlet de\u011fil ancak bir tak\u0131m \u015febeke \u00f6rg\u00fctler vard\u0131, hala da var. U\u011fur Mumcu ve Abdi \u0130pek\u00e7i ile ilgili olarak, bu cinayetleri sa\u011fc\u0131, T\u00fcrk \u0130slamc\u0131s\u0131, milliyet\u00e7i bir \u015febekenin organize etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Polisin ve ordunun i\u00e7indeydiler, ancak hi\u00e7bir zaman orduyu kontrol edecek g\u00fc\u00e7te olmad\u0131lar. Bu \u015febeke ayn\u0131 zamanda Mehmet Ali A\u011fca\u2019y\u0131 hapisten \u00e7\u0131karan ve kan\u0131tlar\u0131 ortadan kald\u0131ranlard\u0131r. Fakat bunlar\u0131n hepsinin \u201cderin devlet\u201d taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olmaz.<\/p>\n

Yani b\u00fct\u00fcn sivil h\u00fck\u00fcmetlerin bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 bir derin devlet yerine, polis ve askerin i\u00e7indeki aktif baz\u0131 \u015febekelerde olu\u015fan olu\u015fumlar vard\u0131 diyorsunuz \u00f6yle mi?<\/strong><\/p>\n

Evet ve sivil toplumun da i\u00e7inde ayn\u0131 zamanda.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki askeri m\u00fcdahalelerle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcnceleriniz neler, bunlar da o \u015febekelerle mi ilgili?<\/strong><\/p>\n

Askeri m\u00fcdahalelerin bir tak\u0131m \u015febekelerin i\u015fi oldu\u011funu s\u00f6ylemek zor. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck organizasyonlard\u0131 ve b\u00fcy\u00fck ihtimalle k\u00f6t\u00fcn\u00fcn iyisiydi.<\/p>\n

Askeri m\u00fcdahaleden k\u00f6t\u00fcn\u00fcn iyisi diye bahsettiniz ama son zamanlarda adeta bir hakaret olarak kullan\u0131lan \u2018darbeci\u2019 damgas\u0131n\u0131 yemekten korkmuyor musunuz?<\/strong><\/p>\n

Umurumda de\u011fil. Ben ki 1960 ve 1980 darbeleri \u00f6ncesi T\u00fcrkiye\u2019sini biliyorum. O y\u0131llarda, ba\u015fka \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi bir i\u00e7 sava\u015f \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 asker engelledi. Ve darbelerden hemen sonra parlamenter rejime d\u00f6n\u00fc\u015f yap\u0131ld\u0131. \u0130nsanlar\u0131 \u2018darbeci\u2019 diye tan\u0131mlayanlar\u0131n as\u0131l kendisi darbecidir.<\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye AB \u00fcyesi olmak zorunda de\u011fil\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

Bu konular\u0131 takiben, size, T\u00fcrkiye\u2019de ve geli\u015fmekte olan di\u011fer \u00fclkelerde de pop\u00fclaritesini hi\u00e7 yitirmeyen bir soru sormak istiyorum, bir komplo teorisi; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrk politikas\u0131 \u00fczerinde etkili rol oynayan ba\u015fka \u00fclkeler var m\u0131? T\u00fcrkiye\u2019de \u201cher \u015feyin arkas\u0131nda Amerika var\u201d tabiri \u00e7ok s\u0131k kullan\u0131l\u0131r. Ya da daha spesifik olmak gerekirse, mesela Ergenekon tutuklamalar\u0131 sizce Amerika\u2019n\u0131n Irak Sava\u015f\u0131 s\u00fcrecini cezaland\u0131rmak istemesinin sonucu mudur?<\/strong><\/p>\n

Ben komplo teorilerine inanmam. Devletlerin birbirlerini etkilemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na inan\u0131yorum ve \u00f6yleler de. Birle\u015fik Devletler y\u00f6netimi T\u00fcrkiye ile ilgileniyor, T\u00fcrkiye\u2019yi kullanmak istiyor. T\u00fcrkiye i\u00e7in de ayn\u0131s\u0131 ge\u00e7erli. Amerika T\u00fcrkiye\u2019yi s\u00f6m\u00fcr\u00fcyor, T\u00fcrkiye Amerika\u2019y\u0131. Bu tamamen h\u00fck\u00fcmetlerin ne kadar zekice davrand\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131. Benim g\u00f6zlemledi\u011fim kadar\u0131yla, bir Atat\u00fcrk gelene\u011fi olarak, T\u00fcrkiye kullan\u0131lmaktansa di\u011fer \u00fclkeleri kullanmay\u0131 gayet iyi beceriyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019yi Bat\u0131 Avrupa devletleri ile, \u00f6zellikle de \u0130ngiltere ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, politika yapma s\u00fcrecinde ne gibi farkl\u0131l\u0131klar ve benzerlikler var diyebilirsiniz? T\u00fcrk siyasetinin istisnai bir problemi var diyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, bu \u00e7ok eski bir g\u00f6r\u00fc\u015f. T\u00fcrkiye, geli\u015fiminin farkl\u0131 bir noktas\u0131nda. Nas\u0131l ki baz\u0131 toplumlar T\u00fcrkiye\u2019nin gerisindeyse, T\u00fcrkiye de modern Bat\u0131 Avrupa toplumlar\u0131na g\u00f6re daha az geli\u015fmi\u015f durumda. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u015eunu unutmay\u0131n ki, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sona erdi\u011finde, T\u00fcrk toplumunun %90\u2019\u0131 okuma-yazma bilmiyordu. T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer geli\u015fmi\u015f toplumlar\u0131 yakalayamam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir sebebi de h\u0131zl\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye-Avrupa Birli\u011fi ili\u015fkileri hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Sizce AB T\u00fcrkiye\u2019nin geli\u015fmi\u015fli\u011finin en \u00f6nemli g\u00f6stergesi midir?<\/strong><\/p>\n

Evet.<\/p>\n

T\u00fcrkiye-AB ili\u015fki s\u00fcrecindeki de\u011fi\u015fimleri nas\u0131l yorumluyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Bence T\u00fcrkiye Avrupa Birli\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda daha iyi durumda. Ancak, pazar d\u00fczenlemelerinde, siyaset ve insan haklar\u0131 konular\u0131nda AB standartlar\u0131n\u0131n kabul edilip uygulanmas\u0131 faydal\u0131 olacakt\u0131r. Ancak bunun i\u00e7in AB \u00fcyesi olman\u0131z \u015fart de\u011fil, AB\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feylerin ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapman\u0131z da gerekmiyor. Avrupa Birli\u011finin \u00f6nemli bir g\u00f6sterge oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ve m\u00fczakerelerin devam etmesini umuyorum.<\/p>\n

Ama T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyesi olmadan daha iyi olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Her ne kadar toplum taraf\u0131ndan hakaret gibi alg\u0131lan\u0131p kabul g\u00f6rmese de, imtiyazl\u0131 ortakl\u0131k fikri T\u00fcrkiye i\u00e7in tam \u00fcyelikten daha iyi. En \u00f6nemli problem olan vize sorununa mant\u0131kl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirildi\u011fi anda, T\u00fcrkiye\u2019nin tam \u00fcyelik iste\u011fi de azalacakt\u0131r.<\/p>\n

\u2018Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 iddialar\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fil\u2019<\/em><\/strong>\u00a0<\/em><\/strong><\/h4>\n

Ermeni Sorunu ile ilgili de bir soru sormak istiyoruz. \u201cSoyk\u0131r\u0131m\u201d iddialar\u0131n\u0131n reddinin yasayla su\u00e7 say\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul eden Frans\u0131z Senatosunun karar\u0131 ile ilgili ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Ermeni milliyet\u00e7ileri, her zaman kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri engellemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r ve bunda da olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Ermeni iddialar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda onu yay\u0131nlatabilece\u011finiz bir yay\u0131nevi bulamazs\u0131n\u0131z. Benim bildi\u011fim bir tane var, o da Amerika\u2019daki Utah University Press. Fransa bunu bir ad\u0131m ileriye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve bu iddialar\u0131n reddini su\u00e7 kabul etti. Siyasilerin tarih konusunda karar vermelerine m\u00fcsaade ederek yanl\u0131\u015f yapt\u0131lar. Neyse ki Frans\u0131z Anayasa Mahkemesi bu giri\u015fimi durdurdu. T\u00fcrkiye\u2019de Bask\u0131n Oran gibi, bu konudaki milliyet\u00e7i T\u00fcrk yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sorgulamaya haz\u0131r, revizyonist bir s\u00fcr\u00fc entelekt\u00fcel var. Ama benim bildi\u011fim kadar\u0131 ile Ermeni tarih\u00e7iler aras\u0131nda revizyonist diyebilece\u011fimiz kimse yok. T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015fka problemlerinin olmas\u0131, onlar\u0131n Ermeni tezini hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kullan\u0131labilece\u011fi anlam\u0131na gelmiyor. \u00d6rne\u011fin, Hrant Dink davas\u0131nda \u00e7\u0131kan karar bir\u00e7ok insan\u0131 \u015foke etti. T\u00fcrkl\u00fc\u011fe hakareti su\u00e7 sayan yasa \u00e7ok sa\u00e7ma, kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir yasa. Ermeni milliyet\u00e7ilerinin T\u00fcrkiye\u2019yi ele\u015ftirmek i\u00e7in ellerindeki koz adeta. Orhan Pamuk\u2019a a\u00e7\u0131lan dava da di\u011fer bir abs\u00fcrdl\u00fck.<\/p>\n

Sizce Ermenilerin iddia ettikleri soyk\u0131r\u0131m ger\u00e7ekle\u015fti mi?<\/strong><\/p>\n

Bu anlam bilimcilerin sorusu. Bu konuda hocam Bernard Lewis\u2019e kat\u0131l\u0131yorum, katliamlar olmu\u015ftur. On binlerce Ermeni s\u00fcrg\u00fcn edilirken a\u00e7l\u0131k ve hastal\u0131klardan dolay\u0131 helak olmu\u015ftur. Bir\u00e7o\u011fu da \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak bu planl\u0131 bir imha m\u0131d\u0131r? Hay\u0131r. Hayatta kalan y\u00fcz binlerce Ermeni bunun kan\u0131t\u0131d\u0131r.\u00a0 Ermenilerin kampanyas\u0131 en ba\u015f\u0131ndan beri Andonyan belgelerinde oldu\u011fu gibi sahte evraklara dayan\u0131yordu. Hitlerin \u201cBug\u00fcn Ermenileri kimler hat\u0131rl\u0131yor?\u201d belagat\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 yoktur. Bu s\u00f6ylev, N\u00fcrnberg mahkemesinde ger\u00e7ek olarak kabul edilmemi\u015ftir. Revizyonist T\u00fcrk tarih\u00e7i Taner Ak\u00e7am, \u0130tilaf Devletlerinin i\u015fgal s\u00fcrecinde \u0130stanbul\u2019da yarg\u0131lanan Gen\u00e7 T\u00fcrk liderlerinin, Ermenilerin katledilmesine ili\u015fkin gizli emir verdikleri y\u00f6n\u00fcndeki su\u00e7lamalar\u0131 al\u0131nt\u0131lam\u0131\u015f. Gizli emir oldu\u011funa dair de kan\u0131t yoktur. Dedi\u011fim gibi, y\u00fcz binlerce Ermeninin kurtulmu\u015f olmas\u0131 bunun en b\u00fcy\u00fck kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bu daha \u00e7ok bir etnik temizlik durumudur. As\u0131l soru, Ermenilerin mi T\u00fcrkleri, T\u00fcrklerin mi Ermenileri temizledi\u011fiydi. Ermeni s\u00fcrg\u00fcn\u00fcne paralel olarak iki \u015fey gelir akla; ilki \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra Bat\u0131 Polonya\u2019dan Avrupa\u2019n\u0131n merkez ya da do\u011fusuna s\u00fcrg\u00fcn edilen Almanlar. \u0130kincisi ise Kafkaslardan s\u00fcr\u00fclen \u00c7erkezlerdir. \u0130ki durum da soyk\u0131r\u0131m de\u011fildir ancak ikisinde de binlerce kurban verilmi\u015ftir. \u0130kisinin de sonu\u00e7lar\u0131 b\u00fcy\u00fck olmu\u015ftur. Almanlar da \u00c7erkezler de yerlerinden edilmi\u015ftir. Nazilerin Yahudileri katletmeyi ama\u00e7lad\u0131klar\u0131ndaki gibi bir soyk\u0131r\u0131mdan bahsedilemez.<\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda ciddi hatalar var\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu politikas\u0131 son d\u00f6nemde s\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye b\u00f6lgede lider konuma gelmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu konuda ve genel olarak \u2018Arap Bahar\u0131\u2019 konusunda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

\u015eu anda uygulanan politikalar yeni de\u011fil, bana Ecevit\u2019in \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131. Ecevit, daha \u00e7ok Arap paras\u0131 ve T\u00fcrk giri\u015fimciye ihtiya\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6ylerdi, bu da refah\u0131 beraberinde getirir. Ancak Arap paras\u0131 Ecevit\u2019in arzulad\u0131\u011f\u0131 gibi T\u00fcrkiye\u2019ye girmektense \u0130ngiltere\u2019ye emlak yat\u0131r\u0131m\u0131 olarak gitti. \u0130smail Cem\u2019in kitab\u0131nda dedi\u011fi gibi, hem Asyal\u0131 hem de Avrupal\u0131 olmaktan gurur duyuyoruz. Bu da buna benzer bir \u015fey i\u015fte.<\/p>\n

Yani \u2018s\u0131f\u0131r problem politikas\u0131\u2019 yeni de\u011fil mi diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

De\u011fil. Atat\u00fcrk, \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn kom\u015fular\u0131yla iyi ge\u00e7inmesini sa\u011flayarak bu politikay\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Maalesef \u015fimdiki d\u0131\u015f politikan\u0131n bir s\u00fcr\u00fc problemi var. D\u0131\u015f politika, olaylar\u0131 \u00e7ok yak\u0131ndan takip eden profesyoneller gerektirir. T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131na y\u00f6n veren politikac\u0131lar \u2018Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131 \u00f6ng\u00f6remediler. Yanl\u0131\u015f insanlara yat\u0131r\u0131m yapt\u0131lar ve i\u015fler her yerde hep yanl\u0131\u015f gitti. Ve \u0130srail politikalar\u0131 da, \u0130sraillileri tamamen gereksiz yere yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmadan ibaretti. Kamu takdiri i\u00e7in d\u0131\u015f politika yapmak i\u015fe yaramaz. \u015eimdi Netanyahu h\u00fck\u00fcmeti, do\u011fal gaz projesi \u00fczerinden Yunanistan\u2019la i\u015fbirli\u011fine gitti. Osmanl\u0131 diplomasisi \u00fczerine kurulup bug\u00fcnlere gelen T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, bug\u00fcne kadarki h\u00fck\u00fcmetler alt\u0131nda hep ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n

Size g\u00f6re bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli hatas\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n

En temel hata, T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6zel bir rol\u00fc oldu\u011fu ve bu rolden faydalanabilece\u011fi varsay\u0131m\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye, di\u011fer partnere de uygun olan her t\u00fcrl\u00fc ikili ili\u015fkiden fayda sa\u011flayabilir. Irak T\u00fcrkiye\u2019nin ikinci en b\u00fcy\u00fck pazar\u0131 haline geldi. Irak\u2019la ticaretin %70i, T\u00fcrkiye\u2019nin uzun s\u00fcre tan\u0131may\u0131 reddetti\u011fi b\u00f6lgesel K\u00fcrt y\u00f6netimiyle yap\u0131l\u0131yor. Olmas\u0131 gerekenler \u00f6yle ya da b\u00f6yle yolunu buluyor. Suriye ile giri\u015filen stratejik ortakl\u0131ksa bir felaketti: bug\u00fcn olanlara bak\u0131n. Kaddafi de \u00e7ok uzun s\u00fcre desteklendi. Eski M\u0131s\u0131r Devlet Ba\u015fkan\u0131 H\u00fcsn\u00fc M\u00fcbarek meselesinde de, T\u00fcrkiye olaylar\u0131n \u00fczerinden iki g\u00fcn ge\u00e7tikten sonra M\u00fcbarek\u2019e kar\u015f\u0131 durabildi.<\/p>\n

Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, Kaddafi\u2019den insan haklar\u0131 \u00f6d\u00fcl\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131. Bu da Say\u0131n Ba\u015fbakan i\u00e7in san\u0131r\u0131m talihsiz bir durum oldu.<\/strong><\/p>\n

Evet maalesef o \u00f6d\u00fcl\u00fc ald\u0131. Liderlerin ne kadar \u00e7ok \u00fclke gezerlerse o kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek hatad\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir d\u0131\u015f politika, lidere gereken raporlar\u0131 g\u00f6nderen, liderin her f\u0131rsat\u0131 g\u00f6rmesini ve de\u011ferlendirmesini sa\u011flayan ba\u015far\u0131l\u0131 el\u00e7ilerle ger\u00e7ekle\u015fir. T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, \u00d6zal\u2019\u0131n siyasi avantaj politikalar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne ekledi\u011fi ekonomik avantajlarla beraber yeni bir gidi\u015fat alm\u0131\u015ft\u0131. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun deneyimleri \u00fczerine kurulu, \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 profesyonel bir diplomatik servisi mevcuttu. Bu ba\u015far\u0131 \u015fimdiki uygulamalarla tehlikede.<\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye\u2019de yarg\u0131 sisteminin ciddi bir reforma ihtiyac\u0131 var\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

Hrant Dink davas\u0131n\u0131n final karar\u0131 ile ilgili ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Bildi\u011finiz gibi cinayetin, iki gencin su\u00e7u oldu\u011funa karar vermi\u015fti.<\/strong><\/p>\n

Garip g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Cinayet, Trabzon\u2019lu bir mafyan\u0131n plan\u0131 gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bunun arkas\u0131nda mafyan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek sa\u00e7mal\u0131k. Derin devlet ya da daha b\u00fcy\u00fck bir belirsizlik de\u011fil, sadece birbirleriyle benzer fikirlere sahip, \u015fiddet arayan macerac\u0131lar onlar.<\/p>\n

Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, bug\u00fcn yarg\u0131n\u0131n \u00e7ok geli\u015fti\u011fini ve ilerledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor, buna kat\u0131l\u0131yor musunuz?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r.<\/p>\n

\u00d6zellikle de referandumdan sonra? Biraz da olsa geli\u015fmedi mi?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r. Ali Babacan \u201cYabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 \u00e7ekmek i\u00e7in yapmam\u0131z gereken ilk \u015fey yarg\u0131 sisteminde reforma gitmektir\u201d demi\u015fti. T\u00fcrk yarg\u0131s\u0131na g\u00fcvenemezken nas\u0131l yat\u0131r\u0131mc\u0131 \u00e7ekeceksin? Uluslararas\u0131 tahkimin geli\u015fi, T\u00fcrk mahkemelerine duyulan g\u00fcvensizliktendir.<\/p>\n

\u015eimdi de\u011fi\u015fim var. Sizce yarg\u0131daki bu de\u011fi\u015fim olumlu y\u00f6nde mi?<\/strong><\/p>\n

Evet, h\u00fck\u00fcmet destek\u00e7ileri taraf\u0131ndan kontrol ediliyor ve yanda\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan s\u0131zmalar olmu\u015f. Daha \u00f6nce de bug\u00fcn oldu\u011fu gibi siyasalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 yarg\u0131, ama farkl\u0131 y\u00f6ndeydi. Eski yarg\u0131 yap\u0131s\u0131, kanunlar\u0131 k\u00f6t\u00fc y\u00f6nde kullan\u0131rken kan\u0131t olu\u015fturmuyordu. Yeni yarg\u0131 kanunlar\u0131 hem k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131yor hem de bunlara y\u00f6nelik kan\u0131tlar olu\u015fturuyor. Bu b\u00fcy\u00fck bir sorun.<\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye demokratik a\u00e7\u0131l\u0131mlara devam etmeli\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

Daha \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019de siyasal \u0130slam tehlikesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftiniz. T\u00fcrkiye bir taraftan da bir\u00e7ok etnik ve az\u0131nl\u0131k sorunlar\u0131 ile u\u011fra\u015f\u0131yor. Demokratik a\u00e7\u0131l\u0131m ad\u0131yla bir tak\u0131m ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. Bu ad\u0131mlar\u0131 ya da az\u0131nl\u0131k politikalar\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Mesela K\u00fcrt a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Kesinlikle do\u011fru ad\u0131mlar. \u00d6zellikle K\u00fcrt a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6nemliydi ama k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc. K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi hayat\u0131n bir ger\u00e7e\u011fi.<\/p>\n

Daha \u00f6nce, bunun, Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda \u00e7ok gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftiniz. \u015eimdi do\u011fru zaman m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Evet, \u00e7\u00fcnk\u00fc o zamanlar K\u00fcrt sivil toplumuna dair bir \u015fey yoktu. 1920\u2019lerde kurulan yeni d\u00fczen, K\u00fcrt a\u015firetlerinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiriyordu. K\u00fcrtler a\u015firet sisteminden ayr\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca sivil toplum ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00fcrt milliyet\u00e7ileri ile nas\u0131l ya\u015fan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek zor olacak ancak T\u00fcrkiye, K\u00fcrt a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131nda daha fazla ad\u0131m atmal\u0131d\u0131r. Daha \u00f6nce Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi, Irak K\u00fcrdistan\u0131 ile organik ba\u011flar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak K\u00fcrtlerle aras\u0131ndaki g\u00fcveni sa\u011flamla\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u2018T\u00fcrkiye\u2019deki kutupla\u015fma yeni de\u011fil, ge\u00e7mi\u015fte de olmu\u015ftu\u2019<\/em><\/strong><\/h4>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u015fu andaki durumunu, istikametini nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz? Siz T\u00fcrkiye\u2019ye 1923\u2019ten itibaren bak\u0131yorsunuz. Mesela, AKP hedefin 2023 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. O tarihte \u00fclke daha medeni ve m\u00fcreffeh mi olacak? T\u00fcrkiye iyi bir yolda m\u0131 k\u00f6t\u00fc m\u00fc? Bunu sormam\u0131n sebebi, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u015fu anda \u00e7ok ciddi bir \u015fekilde kutupla\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131. %50si iyi derken %50si k\u00f6t\u00fc diyor gibi bir ortam var.<\/strong><\/p>\n

1950\u2019lerde de 1970\u2019lerde de kutupla\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yeni bir \u015fey de\u011fil yani?<\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r de\u011fil. \u201cDeveye boynun e\u011fri demi\u015fler, \u2018nerem do\u011fru ki\u2019 demi\u015f\u201d bu s\u00f6z\u00fc seviyorum. T\u00fcrkiye geli\u015fmeye giden yolda bir s\u00fcr\u00fc ini\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Siz bir de genelde \u201cbiz bize benzeriz\u201d tabirini kullan\u0131yorsunuz.<\/strong><\/p>\n

Do\u011fru. E\u011fer bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye ile 1923 T\u00fcrkiye\u2019sini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsan fark\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn. Orta Do\u011fu\u2019ya bak diyece\u011fim en sonunda. Oras\u0131, i\u015flevsiz bir toplumun, i\u015flevsel insanlar\u0131n\u0131n d\u00fcnyas\u0131. Bir Arab\u0131, bir \u0130ranl\u0131y\u0131 al, Kaliforniya\u2019ya Londra\u2019ya yerle\u015ftir; onlar\u0131n da oradaki herkes kadar performans sergiledi\u011fini g\u00f6receksin. Londra\u2019da adeta parlayan bir mimar kad\u0131n olan Zaha Hadid\u2019in Irak\u2019ta hi\u00e7bir gelece\u011fi olamazd\u0131. T\u00fcrkiye de uzun y\u0131llar \u00f6nce b\u00f6yleydi i\u015fte. BBC\u2019den tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m iyi T\u00fcrk gazeteciler \u201cBizim \u00fclkemizde \u00e7al\u0131\u015fmak imk\u00e2ns\u0131z\u201d derlerdi. \u015eimdi kendi \u00fclkelerinde gayet iyiler. T\u00fcrk toplumunda, Arap toplumu i\u015flevsizli\u011fi yok. T\u00fcrkiye onlardan \u00e7ok daha iyi durumda bug\u00fcn, potansiyeli \u00e7ok daha fazla ve geli\u015fmekte. Geli\u015fime uzanan yol kapanm\u0131\u015f de\u011fil.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin neredeyse 80 y\u0131l\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyorsunuz. R\u00f6portaj i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/strong><\/p>\n

Ben te\u015fekk\u00fcr ederim. Sizin gibi gen\u00e7 akademisyenlerin, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye ile ilgili her konuyu tart\u0131\u015f\u0131yor oldu\u011funu ve T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor oldu\u011funu g\u00f6rmek g\u00fczel. Sizlere bol \u015fans dilerim.<\/p>\n

\u00a9 2012 Analiz T\u00fcrkiye. T\u00fcm haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r.\u00a0Bu r\u00f6portaj referans verilmeden bas\u0131lamaz, \u00e7o\u011falt\u0131lamaz veya kopya edilemez.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131 \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n

Analiz T\u00fcrkiye (A\u011fustos, 2012), \u201cDr. Andrew Mango ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin 1923\u2019ten 2023\u2019e Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc:\u00a0Gecmi\u015f ve G\u00fcncel Siyasi Olaylar\u0131n Kriti\u011fi\u201d, Cilt I, Say\u0131 6, s.6-15,\u00a0T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (AnalizT\u00fcrkiye), Londra: Analiz T\u00fcrkiye\u00a0<\/em>(http:\/\/researchturkey.org\/?p=1540&lang=tr)<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Derin bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc ile \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz ki Dr. Andrew Mango 6\u00a0Temmuz 2014 itibariyle hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Kurulu\u015fumuzdan itibaren Research Turkey\u2019nin \u00e7ok yak\u0131n bir dostu ve destek\u00e7isi olan Dr. Andrew Mango, ayn\u0131 zamanda Research Turkey\u2019nin Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesi olarak her zaman b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda\u00a0\u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 ile yan\u0131m\u0131zda olmu\u015ftur. Kendisine Tanr\u0131\u2019dan rahmet, ailesine, meslekta\u015flar\u0131na, okuyucular\u0131na ve t\u00fcm dostlar\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":8233,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[205,206,278,208,209],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7521"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7521"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8884,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7521\/revisions\/8884"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8233"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}