G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re tamamen farkl\u0131 olan bu olgular\u0131 birbirine ba\u011flamadaki analitik konu T\u00fcrk liderlerinin ve milli se\u00e7kinlerinin s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde neoliberal ve finans odakl\u0131 geli\u015fme stratejilerine ba\u011fl\u0131 kalarak durumlar\u0131n\u0131 korumalar\u0131 ile a\u00e7\u0131klanabilir. Neoliberal unsur piyasa odakl\u0131 yap\u0131sal uyum yan\u0131nda 1980\u2019lerden beri kar ve i\u015fg\u00fcc\u00fc verimlili\u011fi zorunluluklar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131na direnerek yenilgiye ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc eme\u011fin kapasitesinin s\u00fcrekli bask\u0131s\u0131na dayanmaktad\u0131r. Finans liderli\u011fi unsuru, kriz zamanlar\u0131nda yerli ve yabanc\u0131 finansal sermayenin risk birikimini yaymak, sosyalle\u015fmek ve y\u00f6netmeye y\u00f6nelik yeni kurumsal kapasitenin geli\u015ftirilmesini sa\u011flayan T\u00fcrk devleti ve h\u00fck\u00fcmet se\u00e7kinlerini kaps\u0131yor.[2]<\/a> Bu unsur, iktidarda bulunan AKP y\u00f6netiminin 2001 sonras\u0131 bankac\u0131l\u0131k krizi ve toparlanma s\u00fcrecinde kendini y\u00fckselen finans kapitalizmi<\/em> (YFK) olarak g\u00f6stermi\u015ftir.[3]<\/a>Devletler, Bankalar ve Krizler: Meksika ve T<\/em>\u00fcrkiye\u2019de Y\u00fckselen Finansal Kapitalizmi <\/em>kitab\u0131mda YFK\u2019y\u0131 \u201cgenellikle eme\u011fin aleyhine kurumsalla\u015fm\u0131\u015f kurumsal \u00f6ncelikleri olan kapsay\u0131c\u0131 bir sosyal mant\u0131k genelinde devlet y\u00f6neticileri ve h\u00fck\u00fcmet elitlerinin devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde yerli ve yabanc\u0131 finansal sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n f\u00fczyonu\u201d \u015feklinde tan\u0131mlad\u0131m.<\/p>\n Sermaye birikiminin mevcut a\u015famas\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan YFK kendine \u00f6zg\u00fc olmakla beraber otuz y\u0131ll\u0131k finans liderli\u011findeki neoliberal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerinden de ayr\u0131 de\u011fil. Burada, tezimi d\u00f6rt \u00f6nerme etraf\u0131nda belirginle\u015ftirdi\u011fim kitab\u0131n; tarihsel materyalist analitik \u00e7er\u00e7evesine odaklanaca\u011f\u0131m. Bu \u00f6nermeler (1) devletler sosyal ili\u015fkilerdir, (2) bankalar da sosyal ili\u015fkilerdir (3) krizler YFK\u2019n\u0131n esas\u0131n\u0131 olu\u015fturur ve (4) i\u015fg\u00fcc\u00fc YFK i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu \u00f6nermeleri s\u0131ras\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019den g\u00f6sterece\u011fim \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n <\/p>\n Birinci \u00f6nerme:<\/strong> Devletler sosyal ili<\/strong>\u015fkilerdir<\/strong><\/p>\n S\u0131n\u0131f temelli toplumsal ili\u015fkileri olan devletler, \u00f6zellikle Poulantzasc\u0131 olmak \u00fczere tarihsel olarak siyasi Marksist d\u00fc\u015f\u00fcncenin analitik \u00f6nermesi \u00fczerine temellenmi\u015ftir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fekli kapitalizmin her a\u015famas\u0131n\u0131 belirli devletlerin formunda kristalize olmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcyor. T\u00fcrk devletini bu a\u00e7\u0131dan g\u00f6rmek YFK\u2019n\u0131n genel yorumlanmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc bu g\u00f6r\u00fc\u015f determinist olmayan \u00f6l\u00e7\u00fcde tarihsel olarak belirli kolektif toplumsal ve s\u0131n\u0131fsal m\u00fccadeleler sonucunda olu\u015fan devlet bi\u00e7imini, kapitalist d\u00fcnya pazar\u0131 ve ilgili rekabet\u00e7i zorunluluklar i\u00e7erisinde geni\u015f bir ba\u011flamda ele almaya imk\u00e2n tan\u0131yor. Devlet ne liberal d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00f6nerdi\u011fi gibi rekabet eden bireylerin zamans\u0131z bir kara kutusu ne de daha Ortodoks Marksist d\u00fc\u015f\u00fcncenin basit\u00e7e savundu\u011fu gibi burjuvan\u0131n y\u00fcr\u00fctme komitesidir. Aksine farkl\u0131 kurumsalla\u015fma g\u00fc\u00e7lerine g\u00f6re tarih i\u00e7inde de\u011fi\u015fen \u2018devlet\u2019 kavram\u0131n\u0131n i\u00e7ine kurulan, m\u00fccadeleye ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fen bir anlay\u0131\u015f var. Bu da YFK\u2019y\u0131 devletin \u2018\u00e7\u00f6kertilmesi\u2019 kinayesine ba\u015fvurmadan tan\u0131mlamak i\u00e7in alternatif yollar a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n T\u00fcrk devletinde YFK kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00f6rnekleri nelerdir? 1982 y\u0131l\u0131ndaki Kastelli krizi sonras\u0131 T\u00fcrkiye de mali istikrar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in 1983 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lan Tasarruf Mevduat\u0131 Sigorta Fonu (TMSF), paran\u0131n de\u011fer kaybetmesi, ihracat te\u015fvikleri ve \u00fccret bast\u0131rmaya bel ba\u011flayan 1980\u2019lerdeki neoliberal yap\u0131lanman\u0131n asl\u0131nda 1988\u2019e g\u00f6re b\u00fcy\u00fcme sa\u011flamak i\u00e7in yetersiz oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. Se\u00e7kinler, s\u00fcrekli pazar odakl\u0131 yeniden yap\u0131lanma sa\u011flaman\u0131n bir arac\u0131 olarak finansal liberalle\u015fmeyi iterek 1989 y\u0131l\u0131nda sermaye liberalle\u015fmesine yol a\u00e7arak cevap verdiler. Bu, 1994 mali krizi ve IMF istikrar paketinde sonu\u00e7lanan finansal istikrar ile birlikte yo\u011funla\u015fmaya ve bankalar\u0131n merkezile\u015fme s\u00fcrecini harekete ge\u00e7irdi. \u0130stikrars\u0131zl\u0131k, 1999 Enflasyonu D\u00fc\u015f\u00fcrme Program\u0131 ile de \u00e7\u00f6z\u00fclemedi. Bir y\u00f6n\u00fc Haziran 1999\u2032da Bankac\u0131l\u0131k D\u00fczenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) olu\u015fturmay\u0131 da i\u00e7ine al\u0131yor. Bilindi\u011fi \u00fczere, 1999 program\u0131 durumu k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi ve BDDK Bankac\u0131l\u0131k Sekt\u00f6r\u00fc Yeniden Yap\u0131land\u0131rma Program\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda 2000-01 kriz y\u00f6neticisi rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlendi. 2001 krizi, Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131r \u00f6tesi mali denetim s\u00f6zle\u015fmelerini yayd\u0131\u011f\u0131 Hazine etraf\u0131nda i\u00e7 mali otoritenin giderek merkezile\u015ftirdi\u011fi ve yabanc\u0131 sermaye korkular\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck d\u0131\u015f rezerv biriktirdi\u011fi i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fcde anlaml\u0131d\u0131r. AKP, o zamandan beri s\u0131k s\u0131k Avrupa Birli\u011fi\u2019ne uyum a\u00e7\u0131s\u0131ndan devletin mali kapasitesini ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 hale getirdi\u011fini ifade etmi\u015ftir\u00a0(Ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 elbette daha geni\u015f). Oysaki as\u0131l nokta neoliberal idealizasyonlardan ve devletin mali kapasite geli\u015ftirmesini desteklemek i\u00e7in olu\u015fturulan; T\u00fcrkiye\u2019de piyasa odakl\u0131 sermaye birikimine d\u00f6n\u00fc\u015fen 1980\u2019lerden sonraki minimal devlet s\u00f6ylemlerinden uzakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de kritik durum analizinde zengin gelene\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u00f6nerme de\u011fildir.<\/p>\n \u0130kinci \u00f6nerme: Bankalar da sosyal ili\u015fkilerdir <\/strong><\/p>\n Marksist devlet teorisinin aksine \u00f6nerme, bankac\u0131l\u0131k ve kalk\u0131nma ile ilgili Marksist ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re nispeten daha yeni bir \u015fey olarak bankalar\u0131n da sosyal ili\u015fkiler gibi oldu\u011funu belirtir (e\u011fer tarihsel materyalist d\u00fc\u015f\u00fcnceye ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yabanc\u0131 de\u011filse). Ancak bu y\u00fczden bu \u00f6nerme, T\u00fcrkiye\u2019deki geni\u015f kalk\u0131nmaya ba\u011fl\u0131 doldurulmam\u0131\u015f bankalar\u0131n tarihsel olarak belirli kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lma i\u015flemlerini i\u00e7erir. Bu, en az iki seviyeli bir kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lma \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fir. T\u00fcrkiye\u2019nin bankac\u0131l\u0131k sistemi ve milli market seviyesinde, bu ilk olarak bireysel \u00f6zel m\u00fclklerin kapitalist \u00fcretim i\u00e7in gibi g\u00f6r\u00fcnmesindeki engeli a\u015fmak i\u00e7in aral\u0131ks\u0131z \u00e7ekilen bir\u00e7ok insan\u0131n para birikiminin baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131na dayanan bankalar\u0131n maddi temellerinin ve kredi sistemlerinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi anlam\u0131na gelir.[4]<\/a><\/p>\n Bu, sosyal ve s\u0131n\u0131f temeline dayanan bankac\u0131l\u0131k sistemlerinin sermaye birikiminin s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00fcre\u00e7lerine dayanmas\u0131n\u0131 temel alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ayr\u0131ca bankalar\u0131n kurumsal d\u00fczeyde nas\u0131l sosyal ili\u015fkilerinin oldu\u011funu da T\u00fcrkiye\u2019de bankac\u0131l\u0131k kurumlar\u0131 d\u00fczeyinde g\u00f6rmemiz anlam\u0131na da geliyor. Yani, bankalar da verilmi\u015f sosyal olu\u015fumlar\u0131n i\u00e7indeki belirli tarihsel kurumsalla\u015fman\u0131n g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu kavramsalla\u015ft\u0131rma m\u00fclkiyet kategorileri ne olursa olsun t\u00fcm bankalar i\u00e7in ge\u00e7erlidir (yabanc\u0131, milli, devlet ya da kar\u0131\u015f\u0131k m\u00fclkiyet). Toplumsal ili\u015fkiler taraf\u0131ndan tarihe dayan\u0131larak olu\u015fturulan fiyaka banka kurumlar\u0131, bankalar ile ilgili literat\u00fcrde h\u00e2kim olan deneyci anlay\u0131\u015flara meydan okuyor. \u00d6nceden varsay\u0131lan\u0131n aksine, bankalar\u0131n i\u015flemlerini m\u00fclkiyet sahipleri belirliyor. Bu \u00f6nerme, bankalar\u0131n uygulamalar\u0131n\u0131n ve prosed\u00fcrlerinin incelenmesini talep ediyor. \u00c7o\u011fu Marksist a\u00e7\u0131klama malesef banka sahipli\u011finin liberal \u00f6nsel yorumlar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor. Oysaki T\u00fcrkiye\u2019deki bankalar\u0131n tarihselle\u015fmesinin analitik uygulamas\u0131na y\u00f6nelik daha ger\u00e7ek\u00e7i, tarihsel materyalist bir y\u00f6n\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n Bankalar\u0131 kurumsalla\u015fm\u0131\u015f s\u0131n\u0131f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn (geni\u015f kapitalist toplumsal ili\u015fkiler i\u00e7ine g\u00f6m\u00fcl\u00fc \u00fcretim) toplum ili\u015fkileri olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek T\u00fcrkiye\u2019nin tarihsel gelirini ve bankalar\u0131n\u0131n o konudaki rol\u00fcn\u00fc tamamen farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmenize izin verir. Bu yeni d\u00fc\u015f\u00fcnceyi T\u00fcrk devlet bankalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren en ilgin\u00e7 ve e\u015fsiz bir \u00f6rnek olarak de\u011ferlendiriyorum. T\u00fcrk devlet bankalar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015f sonras\u0131 kapitalist sanayile\u015fme stratejilerinin \u00f6nemli etkenleriydi. T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti, bankalar\u0131n i\u015flemlerini; ulusal sermaye olu\u015fumu ve merkez h\u00fck\u00fcmetin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile birikimin savundu\u011fu \u2018hizmet kay\u0131plar\u0131\u2019 g\u00fc\u00e7l\u00fcklerini a\u015fma yolunda yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131land\u0131rd\u0131. Bu d\u00f6nemde devlet bankalar\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6zel milli ve T\u00fcrkiye\u2019deki baz\u0131 yabanc\u0131 bankalar bir arada var oldular, fakat onlar kar maksimizasyonuna tabi olmayan farkl\u0131 i\u015fleyi\u015f \u015fekline sahiplerdi. T\u00fcrkiye\u2019de neoliberalizme ge\u00e7i\u015f, hususlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7iller, Y\u0131lmaz ve Erdo\u011fan\u2019\u0131n istikrars\u0131z ve gittik\u00e7e bor\u00e7lanan h\u00fck\u00fcmeti, 1990\u2019lar ortas\u0131 ve sonlar\u0131 boyunca sava\u015f sonras\u0131 geli\u015fimsel hizmet zararlar\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131c\u0131 neoliberal hizmet zararlar\u0131 i\u00e7inde geli\u015ftirdi. 2001 bankac\u0131l\u0131k krizi zaman\u0131nda vurulan bu h\u00fck\u00fcmet d\u00fc\u015f\u00fck fiyatl\u0131 krediler d\u00e2hilinde devlet bankalar\u0131nda 20 milyar dolar gizlemi\u015fti. Bu d\u00f6nem i\u00e7inde devlet otoriteleri, birka\u00e7 defa iflas etmi\u015f \u00f6zel bankalar\u0131, devlete ait bankalar i\u00e7ine almak i\u00e7in zorlam\u0131\u015flard\u0131. \u0130ki de\u011ferlendirme de, T\u00fcrkiye\u2019deki istikrars\u0131z neoliberal ge\u00e7i\u015fin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almaya ve bu ge\u00e7i\u015fi yaparken \u00e7eli\u015fkili bir \u015fekilde devlet bankalar\u0131n\u0131 IMF \u00f6zelle\u015ftirme taleplerinden politik olarak korumaya yard\u0131mc\u0131 oldu. Sonraki 2001 bankac\u0131l\u0131k\u00a0krizi ve 2001\u00a0Bankac\u0131l\u0131k Sekt\u00f6r\u00fc Yeniden Yap\u0131land\u0131rma Program\u0131, kar\u00a0ve i\u015fg\u00fcc\u00fc verimlili\u011fi zorunluluklar\u0131n\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131rarak devlet bankalar\u0131n\u0131n operasyonlar\u0131n\u0131 ticarile\u015ftirmeyi ciddi piyasa odakl\u0131 reformlar yoluyla bast\u0131rmak i\u00e7in neoliberal savunucular\u0131na bir f\u0131rsat sa\u011flad\u0131. Bunun bir sonucu \u00f6rne\u011fin Ziraat Bankas\u0131, 2003 y\u0131l\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019nin en karl\u0131 bankas\u0131 haline geldi ve 2010 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyadaki 9. en karl\u0131 banka oldu (tabii, \u00e7\u00f6ken k\u00fcresel bankac\u0131l\u0131k karlar\u0131n\u0131n ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde). [5]<\/a> Ziraat Bankas\u0131\u2019n\u0131n sava\u015f sonras\u0131 geli\u015fim misyonu, ancak T\u00fcrkiye\u2019nin geli\u015fim stratejilerinin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcnde yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6rnekten \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken nokta, devlet bankalar\u0131 d\u00e2hil b\u00fct\u00fcn bankalar toplumsal ili\u015fkilerdir ve siyasi idare verilerek kurumsal olarak yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131labilirler. Bu sadece daha zengin tarihsel bir a\u00e7\u0131klamaya izin vermez fakat bu y\u00fczden de bu kavramsalla\u015ft\u0131rma YFK alternatifleri i\u00e7in radikal olanaklar\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n Tasarruf ve kredi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n a\u015famal\u0131 ve i\u015f\u00e7i odakl\u0131 formlar\u0131, neoliberalizmde olu\u015facak olan herhangi bir kesinti i\u00e7in gereklidir. T\u00fcrkiye\u2019de bug\u00fcn Vak\u0131flar Bankas\u0131 ve Halk Bankas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla devlete ait iken, en b\u00fcy\u00fck banka olan Ziraat Bankas\u0131 t\u00fcm\u00fcyle devlete aittir. Hepsi birlikte t\u00fcm bankac\u0131l\u0131k de\u011ferlerinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 30\u2019unu olu\u015fturuyorlar. Burada, bankalar\u0131n gelece\u011fi, \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015fg\u00fcc\u00fc ve siyasi \u00e7er\u00e7eve etraf\u0131nda organize edilmesi durumunda, alternatif bir y\u00f6r\u00fcnge i\u00e7in belki de di\u011fer y\u00fckselen kapitalist \u00fclkelere k\u0131yasla hala a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nerme: Krizler\u00a0YFK\u2019n\u0131n\u00a0esas<\/strong>\u0131n\u0131 olu\u015fturur<\/strong><\/p>\n Krizin etkili oldu\u011fu husus, tarihi kurumsalc\u0131 kritik durumdan baz\u0131 yollarla farkl\u0131 olmayan standart Marksist bir \u00f6nermedir. Bu noktan\u0131n \u00f6zetle a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereklidir. Tart\u0131\u015fmal\u0131 konu olan krizler, kapitalist toplumsal ili\u015fkilerin \u00fcretimi i\u00e7inde ve \u015fimdiye kadarki rekabet gibi bir i\u00e7 bozulmas\u0131 te\u015fkil ederler. Bu anlamda kriz, meydana getirdi\u011fi de\u011fi\u015fimin niteli\u011fini belirlemeden de\u011fi\u015fim i\u00e7in bir aral\u0131k sa\u011fl\u0131yor. De\u011fi\u015fimin niteli\u011fi, ekonomik ve sosyal durumlar taraf\u0131ndan etkilenirken h\u00e2kim siyasi fakt\u00f6rler, toplumsal g\u00fc\u00e7ler ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri taraf\u0131ndan \u015fekillendiriliyor. T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok yava\u015flayan ya da de\u011fi\u015ftirilmi\u015f finans liderli\u011findeki kapitalizm, kriz ve toparlanma s\u00fcre\u00e7leri 1980\u2019lerden bu yana piyasaya y\u00f6nelik kapitalizm savunucular\u0131 taraf\u0131ndan (bask\u0131n bir \u015fekilde) ele ge\u00e7irilmi\u015ftir. Bu, Kemal Dervi\u015f\u2019in teknokrat \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde 2001 y\u0131l\u0131nda olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde olu\u015ftu. A\u015fa\u011f\u0131da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, devlet g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki kurtarma, devlet ayg\u0131t\u0131 yoluyla k\u00f6t\u00fcye giden birikmi\u015f finansal riskler T\u00fcrk toplumunun tamam\u0131n\u0131n sosyalle\u015fmesi \u00fczerine in\u015fa edildi.<\/p>\n Finansal krizlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn asla yaln\u0131zca teknik, politik olarak tarafs\u0131z veya s\u0131n\u0131fs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek \u00f6nemlidir. Daha do\u011frusu, T\u00fcrkiye\u2019nin kriz \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcre\u00e7leri sistematik olarak desteklenmi\u015ftir ve T\u00fcrk devleti ve toplumundaki finansal sermaye pozisyonu ve g\u00fcc\u00fc peki\u015fmi\u015ftir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6nerildi\u011fi gibi bu, devletin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve tekrarlanan mali krizi y\u00f6netmek i\u00e7in kurumsal kapasitenin in\u015fa edilmesini i\u00e7erir. Bunun, krize neden olmayan T\u00fcrk toplumunun \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n sosyal bir bedeli vard\u0131r.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6nerme: \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc YFK i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131daki bankalar gibi, finans analizi i\u00e7inde b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f i\u015fg\u00fcc\u00fc ve meydana gelen kapitalizm i\u00e7indeki geli\u015fme ayr\u0131d\u0131r. Oysa\u00a0i\u015fg\u00fcc\u00fc konusu,\u00a0neoliberalizmin\u00a0y\u00fckseli\u015fi\u00a0ve YFK konsolidasyonu i\u00e7in\u00a0daha anlaml\u0131 olamazd\u0131. Bu, eme\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de kapitalizmin yeniden \u00fcretimine ve finans kapitalizminin y\u00fckselmesine ili\u015fkin hayati \u00f6nemini savunan Marksist \u00f6nerme \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Emek ve i\u015f\u00e7iler, her \u015feye ra\u011fmen, genellikle bankac\u0131l\u0131k, finans ve kalk\u0131nma analizleri i\u00e7inde g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmam\u0131\u015flard\u0131r- Marksist veya ba\u015fka bir yakla\u015f\u0131m olabilir. Benim yorumum Hilferding\u2019e dayan\u0131p birbiriyle ili\u015fkisi olan toplum ve bankac\u0131l\u0131k kurumlar\u0131yla iki analitik d\u00fczeyde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da, emek ve i\u015f\u00e7ilerin T\u00fcrkiye\u2019de YFK\u2019y\u0131 anlamada \u00f6nemini g\u00f6steren \u00fc\u00e7 noktay\u0131 vurgulayaca\u011f\u0131m. \u0130lk nokta temeldir. Yani, Hilferding\u2019in de dedi\u011fi gibi vurgulamak \u00f6nemli. \u0130lk nokta, emek, kar kazand\u0131ran finansal sermayeden \u00fcretim de\u011feri yarat\u0131r.\u00a0 Ek olarak, iyi ispatlanm\u0131\u015f bir Marksist \u00f6nerme eme\u011fin de\u011feri \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Bu yorumun di\u011fer bir \u00f6nemli yan\u0131, a\u00e7\u0131k\u00e7a finans\u0131n hi\u00e7bir \u015fey \u00fcretmedi\u011fi fakat emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 zenginlikten de\u011fer sahiplenmesidir.<\/p>\n \u0130kinci ve daha benzersiz nokta da eme\u011fin do\u011frudan finansal krizin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde rol oynamas\u0131d\u0131r. Son zamanlarda bu alanda bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma yapmaktay\u0131m ve daha fazla ara\u015ft\u0131rma gerekmektedir. As\u0131l nokta i\u015f\u00e7ilerin emeklerinin genel olarak devlet sisteminin sosyalle\u015febilmesi veya kriz zamanlar\u0131nda finansal riskleri k\u0131smak \u00fczerine temel gelir vergisi sa\u011flamas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye\u2019deki 2001 bankac\u0131l\u0131k krizi ve devlet g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki kurtarma T\u00fcrkiye\u2019nin mevcut b\u00fcy\u00fck durgunluk sonraki b\u00fcy\u00fcme ve esnekli\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak anla\u015f\u0131l\u0131r. Yine bir \u2018b\u00fcy\u00fcme pazar\u0131\u2019 olarak T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131 asl\u0131nda devletin ve h\u00fck\u00fcmet se\u00e7kinlerinin kamusalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 $47,2 milyar ya da finansal risklerin bozuldu\u011fu 2002 y\u0131l\u0131n\u0131n GSY\u0130H\u2019n\u0131n y\u00fczde 30\u2019unun biraz \u00fczerindeki miktara ba\u011fl\u0131yd\u0131. Bu, T\u00fcrk vergi m\u00fckellefleri ki\u015filerin \u00e7\u00f6z\u00fcmsel geleneklerine \u00f6nem vermeden, mali kriz ve \u00e7\u00f6z\u00fcm maliyetine itiraz etmeyerek ne olursa olsun destekledi. Ne kamusalla\u015fma, g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin yakla\u015f\u0131m\u0131na maruz kalarak hayli kuramsalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, ne de kalk\u0131nma i\u00e7in ge\u00e7erli a\u015famay\u0131 yorumlamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kamusalla\u015fma maliyetleri zorunlu ise asl\u0131nda talihsizlik yerini al\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk devlet ve h\u00fck\u00fcmet elitlerinin, krizin maliyetini T\u00fcrk vergi m\u00fckellefleri \u00fczerine akmas\u0131 eme\u011fin oynad\u0131\u011f\u0131 temel rol\u00fc g\u00f6sterdi. Temel mekanizma hayali sermaye yaratmay\u0131 i\u00e7erir: Yani, \u2018\u00f6deme vaatleri\u2019 gelecekteki devlet gelirleri \u00fczerinde sermayele\u015ftirilmi\u015f haklar olu\u015fturmu\u015ftur. Hayali sermaye pratikte ve temelde nas\u0131l yarat\u0131l\u0131r? Herhangi bir devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n kurumsal kapasitesi kendini yeniden \u00fcretmesi ve devlet yetkililerinin harekete ge\u00e7mesi gelir elde etmeye ba\u011fl\u0131d\u0131r. Devlet yetkilileri bunu \u00fc\u00e7 yolla yapabilirler. Birinci yol, devlete ait yeni i\u015fletmeler olu\u015fturmak veya \u00fcretim fazlalar\u0131ndan gelir elde etmek i\u00e7in Kamu \u0130ktisadi Te\u015febb\u00fcs\u00fc (K\u0130T) \u00fcretkenli\u011fini artt\u0131rmakt\u0131r. Bildi\u011fimiz gibi neoliberalizm ve \u00f6zellikle AKP\u2019nin uygulamalar\u0131 alt\u0131nda K\u0130T, bir defal\u0131k gelirler i\u00e7in yeni K\u0130T\u2019ler olu\u015fturmayarak tipik bir \u015fekilde sat\u0131ld\u0131. Bir\u00e7ok K\u0130T sat\u0131\u015fa sunulmu\u015ftur, oysaki Ziraat Bankas\u0131\u2019n\u0131n yeniden yap\u0131lanmas\u0131 ile birlikte as\u0131l \u00f6rnek; kar\u0131n verimlilik art\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00fckseltmek amac\u0131yla i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetlerinin a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekilerek artmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci olarak, yeni vergileri tan\u0131tmak veya vergileri y\u00fckseltmek de gelir yaratmakt\u0131r. Neoliberal T\u00fcrkiye\u2019de bu katma de\u011fer vergisi (KDV)\u2019nin tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ve artmas\u0131 ve ki\u015fisel gelir vergisi makbuzlar\u0131n\u0131n, \u015firket vergilerini azaltarak ve yerli ve yabanc\u0131 kurumsal \u00e7\u0131karlar\u0131 lehine ihracat ve ithalat vergilerini makbul bir \u015fekilde ortadan kald\u0131rmay\u0131 i\u00e7erir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, gelecekteki vergi gelirlerinin bor\u00e7lanarak ve de t\u00fcrl\u00fc mevcut gelir elde ederek resmi bor\u00e7 vermektir. Tasarruf, yetkililer taraf\u0131ndan \u015fimdiki eri\u015filebilir hayali sermaye gelirleri miktar\u0131n\u0131 artt\u0131ran \u00f6nemli bir strateji haline gelmi\u015ftir (bor\u00e7). Yerli i\u015f\u00e7i verimlili\u011fini artt\u0131rmak ba\u015fka bir \u015feydir. \u0130kisi de finansal kapitalistlerin devletin bor\u00e7 tahvillerini sat\u0131n almak i\u00e7in daha fazla kredi gerektirir.<\/p>\n YFK\u2019y\u0131 anlamak i\u00e7in eme\u011fin \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir yol da mevcuttur. O da banka \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n eme\u011finin yo\u011funla\u015fmas\u0131d\u0131r. Neoliberalizmin y\u00fckselmesi ile ve \u00f6zellikle de 2001 krizi sonras\u0131nda devlet elitleri ve banka y\u00f6neticileri bankalardaki i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetlerini sistematik bir \u015fekilde a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7ektiler. Bu da \u00e7ok disiplinli bir unsura yetki verdi. 2001 bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc yeniden yap\u0131land\u0131rma program\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de 168 000 banka \u00e7al\u0131\u015fan\u0131ndan 50 000\u2019inin i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015fti. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k 34 000\u2019i devlet bankas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131yd\u0131. Devlet bankas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, bir\u00e7ok devlet \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n g\u00fcvencelerini ortadan kald\u0131ran yeni i\u015f s\u00f6zle\u015fme maddelerini kabul etmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131. G\u00fc\u00e7 kazanan banka kazan\u00e7 seviyelerine ra\u011fmen, 2010 y\u0131l\u0131na kadar personel say\u0131lar\u0131 1999\u2019daki seviyeleri ge\u00e7medi. Bunun anlam\u0131, bankalar\u0131n bilan\u00e7o y\u00fczdesi olarak personel maliyetlerinin seviyesinin d\u00fc\u015fmesine yans\u0131r. 1993\u2019de personel maliyetleri bilan\u00e7onun y\u00fczde 3.36\u2019s\u0131na ve 1999\u2019da da y\u00fczde 2.65\u2019ine e\u015fitti. 2003 itibariyle bu y\u00fczde 1.75\u2019e ve 2009\u2019da da y\u00fczde 1.35\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc (kriz \u00f6ncesi seviyesinin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131na). Personel maliyetleri parasal a\u00e7\u0131dan ne kadar \u00f6nemlidir? Son derece \u00f6nemlidir. 2010 y\u0131l\u0131nda \u0130MKB\u2019de (\u0130stanbul Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131) yer alan T\u00fcrk bankalar\u0131 i\u00e7in personel maliyetleri (sadece y\u00fczde 1.35) 10,6 milyar TL \u00fczerine yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu toplam, bankalar\u0131n toplam vergi kar\u0131 sonras\u0131 20,5 milyar TL\u2019nin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131na e\u015fittir. Personel maliyeti \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin 1980\u2019lerden beri ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde 2005 Bankac\u0131l\u0131k Kanunu ve 2006 t\u00fcz\u00fcklerindeki yeni kurallar taraf\u0131ndan onaylanan d\u0131\u015f kayna\u011fa y\u00f6nelik yeni e\u011filim ile sendikaya ba\u011fl\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fcne sald\u0131rmas\u0131 daha geni\u015f bir ba\u011flamda anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Banka i\u015f\u00e7ili\u011fi, hatta 2003 McKinsey T\u00fcrkiye raporu: Verimlilik ve B\u00fcy\u00fcme Hamleleri Yapma<\/em>\u2019da ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, banka karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 stratejilerinin \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n \u00d6zetle, ilk olarak T\u00fcrkiye\u2019de i\u015fg\u00fcc\u00fc toplum d\u00fczeyinde finansal risklerin kamusalla\u015fmas\u0131n\u0131n maddi temelidir. \u0130kinci olarak, i\u015fg\u00fcc\u00fc, bankalardaki i\u015fg\u00fcc\u00fc yo\u011funla\u015fmas\u0131 yolu ile banka karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. T\u00fcrkiye\u2019de finans ve bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n yeniden \u00fcretimi gereklili\u011fi i\u00e7in i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn merkezi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f banka i\u015fg\u00fcc\u00fc YFK\u2019ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir toplumsal seferberli\u011fin potansiyel bir kayna\u011f\u0131n\u0131 takip eder. Bu, onlar\u0131 siyasal bir harekete ge\u00e7irmeli midir?<\/p>\n YFK\u2019ya alternatifler d\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/strong><\/p>\n YFK\u2019n\u0131n mevcut d\u00f6neminin yorumlar\u0131 i\u00e7in her Marksist \u00f6nerme T\u00fcrkiye\u2019de tarihsel \u00f6zg\u00fcll\u00fck \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda YFK\u2019n\u0131n baz\u0131 genel yap\u0131sal \u00f6zelliklerini birle\u015ftiren bir \u015fekilde sunulmu\u015ftur. Mesela, de\u011fi\u015fim i\u00e7in olas\u0131l\u0131klar\u0131n bireysel ve kolektif temsilcili\u011fe a\u00e7\u0131k olarak kalmas\u0131. Yani, benim sundu\u011fum analitik \u00e7er\u00e7eve, \u00f6zellikle bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde, YFK\u2019ya kars\u0131 alternatifleri anlamak i\u00e7in analitik \u00e7er\u00e7eve sunarken T\u00fcrkiye\u2019de YFK temelli g\u00fcc\u00fcn sosyal ili\u015fkilerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kararak tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011fi\u015fiklik, i\u015f\u00e7i ve yoksul \u00e7o\u011funlu\u011fun yarar\u0131na olabilir fakat bu kendi ad\u0131na kurumsalla\u015fm\u0131\u015f ve organize olmu\u015f kolektif siyasal seferberlik gerektirir. Devletler, Bankalar ve Kriz<\/em>\u2019in sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, yukar\u0131daki analitik \u00e7er\u00e7evede tart\u0131\u015f\u0131lan YFK\u2019ya herhangi \u00f6nemli bir alternatifi a\u00e7\u0131k\u00e7a T\u00fcrkiye\u2019de kapitalizmin formunu de\u011fi\u015ftiremez iddias\u0131 \u00fczerine in\u015fa ettim (\u00f6rne\u011fin, bankalar\u0131 ve yerle\u015ftirilmi\u015f e\u015fitsizlikleri a\u00e7\u0131k\u00e7a daha iyi d\u00fczenleyecek). Daha do\u011frusu, T\u00fcrk toplumunun kendini yeniden hangi yollarla \u00fcretece\u011fi ve o konuda bankalar\u0131n merkezi rol\u00fc, yap\u0131sal e\u015fitsizlikleri ve YFK\u2019n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc uygulamalar\u0131n\u0131 bozarak k\u00f6kten farkl\u0131 ve demokratikle\u015ftirilmi\u015f sosyal, ekonomik \u00f6nermelerle birlikte kurumsalla\u015fmal\u0131d\u0131r. Yap\u0131lan temel nokta, bankac\u0131l\u0131k sistemini ve finansal kalk\u0131nmay\u0131, ticarile\u015ftirilmi\u015f kar zorunluluklar\u0131 yerine kolektif m\u00fclkiyete ve kalk\u0131nma ama\u00e7lar\u0131na tabi k\u0131lmakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin YFK\u2019dan \u00e7\u0131kabilmesi i\u00e7in \u00f6nemli fakat yeterli olmayan \u00fc\u00e7 \u015fart sunuyorum. Birincisi, herhangi \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik siyasi g\u00fcc\u00fc yakalama ve devletin finansal d\u00fczenini yeniden yap\u0131land\u0131rmay\u0131 gerektirir. Bu, y\u00fckselen finans kapitalizminin kurumsal ve maddi temellerinin s\u00f6k\u00fclmesini ve bir yandan da anayasal kolektif m\u00fclkiyet ve i\u015f\u00e7i-sahibi haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir. Finans\u0131n demokratikle\u015ftirilmesi s\u00fcreci, \u00f6rne\u011fin kriz zamanlar\u0131nda \u00f6zel finansal risklerin kamusalla\u015fmas\u0131 i\u00e7in mevcut uygulamalar\u0131n \u00f6nlenmesi gibi baz\u0131 yollarla finansal d\u00fczenlerin siyasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n \u0130kinci olarak, YFK ile ayr\u0131\u015fmak ayn\u0131 zamanda kendi kurumlar\u0131n\u0131n mali sermaye m\u00fclklerinin zapt edilmesini, m\u00fclkiyet ve sermayeye dikkat toplanmas\u0131n\u0131 ve T\u00fcrk toplumunun ezici toplumsal g\u00fcc\u00fcn\u00fc i\u00e7erir. Hilferding\u2019in bir as\u0131r \u00f6ncesi anlad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu eylemler; toplumun, bankalar\u0131n kontrol\u00fcne sahip olmak i\u00e7in politik talepte bulunmalar\u0131na ihtiya\u00e7 duyar.\u00a0 Bu gereklidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc finansal sermaye kendisini, toplumun toplu kaynaklar\u0131n\u0131n e\u015fitlik\u00e7i sosyal geli\u015fim hedefleri gibi herhangi bir \u015feyi te\u015fvik etmekten aciz oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sadece \u00f6zel bankalar\u0131n millile\u015ftirilmesi veya Ziraat Bankas\u0131, Vak\u0131f Bank ve Halk Bankas\u0131\u2019n\u0131n devlet m\u00fclkiyetini muhafaza etmesi anlam\u0131na gelmeyece\u011fi, fakat farkl\u0131 ve temelde daha demokratik bir \u015fey oldu\u011fu konusunda a\u00e7\u0131k olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Bu, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir duruma yol acar. Bu yol da kamu politikas\u0131n\u0131n, demokratla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sosyo-ekonomik taleplerine g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de bankalar\u0131n operasyonlar\u0131n\u0131n emrine tabi k\u0131lmay\u0131 hedeflemeyi gerektirir. Ulusal geli\u015fim politikas\u0131, topluca belirlenen toplumsal \u00f6ncelikler yan\u0131nda i\u00e7 parasal ve finansal \u00f6zerkli\u011fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmay\u0131 gerektirir. Bu \u00e7er\u00e7evede, T\u00fcrk toplumu toplu olarak, kendi kolektif parasal kaynaklar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda demokratik, kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve lider olmak i\u00e7in sorumluluk \u00fcstlenmez. Bu de\u011fi\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 olarak, bankalar\u0131n kendilerini bu kolektif paradigma i\u00e7inde yar\u0131 \u00f6zerk i\u015f\u00e7i kolektifleri olarak yeniden yap\u0131land\u0131rmalar\u0131 gerekecektir. \u00d6rg\u00fctlenmi\u015f banka sendikalar\u0131 bunun i\u00e7inde merkezi bir rol oynamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye bu noktalar \u00fczerinden nas\u0131l ge\u00e7inebilir? Ortada \u00f6nemli bir konum var, hakikaten T\u00fcrkiye\u2019de de\u011fi\u015fim i\u00e7in olanaklar oldu\u011fu gibi \u00f6nemli engeller de var. Mevcut olan maddi ve kurumsal temeller ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve T\u00fcrkiye, b\u00fcy\u00fck devlet bankalar\u0131nda oldu\u011fu gibi sosyal demokratla\u015ft\u0131rma bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da olabildi\u011fi kadar tecr\u00fcbe etmeye ba\u015flad\u0131. Bu, \u015fimdiye kadar \u00fclke genelinde yay\u0131lan kendi \u015fubelerinin ve ili\u015fkilerinin geli\u015fim odakl\u0131 ve demokratik tabi finansman\u0131n geli\u015fimine uygun yeni bir alan yaratmak i\u00e7in birle\u015ftirici bir g\u00fc\u00e7 olarak hizmet verdi\u011fi gibi ger\u00e7ek mek\u00e2nsal potansiyel olarak da simgelenir. Y\u0131llard\u0131r T\u00fcrk ulusal kalk\u0131nmas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 gibi s\u00f6ylemsel \u00e7er\u00e7evelenmi\u015f olan ve devlet bankalar\u0131n\u0131n uzun zamandan beri var olmas\u0131ndan bu yana projeye me\u015fruiyet veren \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve k\u00fclt\u00fcrel fakt\u00f6rler vard\u0131r. Ancak materyal, kurumsal, mek\u00e2nsal ve s\u00f6ylemsel potansiyeller varken halen koordine siyasi seferberlikten yoksun ve \u00f6nde gelen siyasi partiler olacak. T\u00fcm\u00fc \u00f6zel bankalar i\u00e7in \u00f6nemli bir rol i\u00e7eren az ya da \u00e7ok pazar odakl\u0131 stratejiye dayan\u0131yor.<\/p>\n Kriz, mevcut k\u00fcresel kriz bile, y\u00fckselen finans kapitalizmine \u00f6zellikle de k\u00fcresel istikrars\u0131zl\u0131k devam ederse ve i\u00e7 sorunlar artarsa politik taahh\u00fctler i\u00e7indeki de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7in bir a\u00e7\u0131l\u0131\u015f sa\u011flayabilir. Hatta OECD, gelecek \u2018yeni kalk\u0131nma modelleri\u2019 raporunda devlet bankalar\u0131n\u0131n olas\u0131 yararlar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Ancak kriz tek ba\u015f\u0131na, T\u00fcrkiye\u2019de YFK\u2019n\u0131n yap\u0131sal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 yeterli de\u011fildir ve neredeyse muhakkak kal\u0131c\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tasarruf tedbirlerinin dalgalanmas\u0131na kar\u015f\u0131 geri itmektedir. Aksine, ilerici siyasal ve toplumsal g\u00fc\u00e7leri, bankac\u0131l\u0131k ve finans alan\u0131nda toplumsal m\u00fclkiyetin ve demokratik kontrol\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 etraf\u0131nda organize ve seferber etmek gerekir.<\/p>\n Dr. Thomas Marois<\/strong><\/p>\n Bu makaleyi PDF dosyas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyin ve(ya) bilgisayar\u0131n\u0131za indirin\u00a0 Bu makaleyi \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n Marois, Thomas (May\u0131s, 2012), \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Y\u00fckselen Finans Kapitalizminin Yorumu\u201d, Cilt \u00a0I, Say\u0131 3,\u00a0 s.6-13, T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (AnalizT\u00fcrkiye), <\/em>Londra: AnalizT\u00fcrkiye \u00a0<\/em>(http:\/\/researchturkey.org\/p=802&lang=tr)<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n [1]<\/a> OECD (2011), OECD i\u00e7inde sosyal adalet \u2013 \u00dcye Devletler Nas\u0131l Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r? S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u0130dare G\u00f6stergeleri 2011, Paris; OECD (2011), Bir Bak\u0131\u015fta Toplum \u2013 OECD, Sosyal G\u00f6stergeler www.oecd.org\/els\/social\/indicators\/SAG<\/a><\/p>\n<\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20140801143035im_\/http:\/\/researchturkey.org\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/pdf-icon1.png\" "\\"pdf-icon\\"")
<\/a><\/p>\n
\n