<\/p>\n
Son bir ka\u00e7 y\u0131ld\u0131r ABD-\u0130ran aras\u0131nda ya\u015fanan gerginlik son zamanlarda daha da t\u0131rmanmakta, b\u00f6lge ve uluslararas\u0131 g\u00fcvenli\u011fi tehdit etmektedir. Bu gerginlik bu veya di\u011fer \u015fekilde \u00f6zellikle b\u00f6lge devleti olan Azerbaycan\u2019a da yans\u0131maktad\u0131r. Gerginlik daha da t\u0131rman\u0131rken ABD Azerbaycan\u2019dan \u0130ran ile ba\u011fl\u0131 politikas\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmeyi, \u0130ran ise Azerbaycan\u2019dan tarafs\u0131z kalmay\u0131 veya yan\u0131nda olmas\u0131n\u0131 talep ederek bask\u0131 uygulamaktad\u0131r. Do\u011fal olarak ABD-\u0130ran gerginli\u011fi Azerbaycan a\u00e7\u0131s\u0131ndan f\u0131rsat ve tehditleri de beraberinde getirmi\u015ftir. Azerbaycan i\u00e7in \u00f6nemli olan tehditleri bertarf edip, f\u0131rsatlar\u0131 ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde korumakt\u0131r.\u00a0<\/strong><\/p>\n ABD, tek kutuplu d\u00fcnyada hegemonyas\u0131n\u0131 korumak ve devam ettirmek i\u00e7in ekonomik, siyasi, askeri g\u00fcc\u00fc ve uluslararas\u0131 ter\u00f6rizm tehlikesinden ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde yararlanarak, enerji kaynaklar\u0131na sahip olan Orta Do\u011fu\u2019da konumunu g\u00fc\u00e7lendirmek amac\u0131yla Irak\u2019\u0131 i\u015fgal etmi\u015ftir. N\u00fckleer ve kimyasal silah iddialar\u0131yla ABD Irak\u2019a sald\u0131rsa da, i\u015fgal sonras\u0131 \u00fclkede n\u00fckleer ve kimyasal silah bulunmamas\u0131 i\u015fgal iddialar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek nedenini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.[1]<\/a> Baz\u0131 kaynaklar ise ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131n i\u015fgal etmesini \u2018B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu\u2019 projesinin ilk a\u015famas\u0131 olarak de\u011ferlendirmektedir. \u2018B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu\u2019 projesinin esas amac\u0131n\u0131n b\u00f6lgede \u0130srail\u2019in g\u00fcvenli\u011fini korumak oldu\u011funu iddia edenler olsa da[2]<\/a>, ABD\u2019nin g\u00fcvenli enerji ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kontrol etmek stratejisi bu plan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc te\u015fkil etmektedir.[3]<\/a><\/p>\n ABD ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki di\u011fer devletleri de \u2018\u015fer ekseni\u2019 olarak tan\u0131mlamakta ve tehdit etmektedir. ABD, Irak ve Afganistan sorununu tamamen halletmeden \u0130ran\u2019\u0131 n\u00fckleer silah elde etmek istemekle (etti\u011fi i\u00e7in de\u011fil) su\u00e7layarak bu \u00fclkeyi \u2018B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu\u2019 projesinde yeni hedef olarak se\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n \u0130ran Cumhurba\u015fkan\u0131 Mahmut Ahmedinejad ve di\u011fer resmi yetkililer de Don Ki\u015fot\u2019un yel de\u011firmenine k\u0131l\u0131\u00e7 sallad\u0131\u011f\u0131 gibi, devlet adam\u0131na yak\u0131\u015fmayan bir sorumsuzluk i\u00e7erisinde ABD\u2019nin \u0130ran\u2019\u0131 i\u015fgal hevesini daha da art\u0131racak a\u00e7\u0131klamalarda bulunmaktad\u0131r. Bu aynen Saddam H\u00fcseyin\u2019in i\u015fgalden \u00f6nce ABD\u2019ye kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalara benziyor. \u0130ran Deniz Kuvvetleri\u2019nin \u0130ngiliz askerlerini tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgede tutuklamas\u0131 ve televizyon kanallar\u0131nda askerlerin \u2018itiraflar\u0131n\u0131\u2019 D\u00fcnya kamuoyuna g\u00f6stermesi \u0130ran\u2019a hi\u00e7 bir siyasi kazan\u00e7 sa\u011flamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumu b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle \u0130ran h\u00fck\u00fcmeti de g\u00f6r\u00fcyor, ancak bunu i\u00e7 politikada kamuoyunu istedi\u011fi \u015fekilde \u015fekillendirmek amac\u0131yla kullanmaktad\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda \u0130ran\u2019\u0131n ABD\u2019nin insans\u0131z hava ke\u015fif arac\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011fi zaman da ayn\u0131 tutumu sergiledi\u011fini iddia etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n D\u00fcnya bas\u0131n\u0131nda ABD veya \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a ne zaman sald\u0131raca\u011f\u0131 konusunda \u00e7e\u015fitli senaryolar \u00fcretilmektedir. Her ne kadar tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da, ABD\u2019nin Irak problemini halletmeden \u0130ran\u2019a sald\u0131rmas\u0131 ve \u2018nokta vuru\u015fu\u2019 yetene\u011fine sahip roketlerle askeri, sanayi ve di\u011fer strateji hedefleri vurmas\u0131 istisna edilmemektedir. ABD, \u0130ran halk\u0131n\u0131n toplumsal-siyasi ve psikolojik durumunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in bir ka\u00e7 roketi \u2018yanl\u0131\u015fl\u0131kla\u2019 sivil hedeflere y\u00f6nlendirebilir. ABD, bununla ayn\u0131 zamanda \u0130ran halk\u0131n\u0131n y\u00f6netimin yan\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla tespit edebilir.<\/p>\n Tek kutuplu d\u00fcnyada hegemon olan ABD\u2019nin d\u0131\u015f, ekonomik ve g\u00fcvenlik politikalar\u0131ndaki herhangi bir de\u011fi\u015fiklik do\u011fal olarak uluslararas\u0131 alanda da ciddi sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r. Azerbaycan i\u00e7in \u00f6nemli olan bu de\u011fi\u015fikliklerden ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na maksimum derecede yararlanmakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan ABD-\u0130ran krizi do\u011frudan Azerbaycan\u2019\u0131 da ilgilendiriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ABD, Azerbaycan\u2019\u0131n jeopolitik konumunu da dikkate alarak Azerbaycan\u2019\u0131n da bu probleme taraf olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren ABD Azerbaycan\u2019da askeri \u00fcs (mobil askeri \u00fcs) kurmak istedi\u011fini bildirmektedir.[4]<\/a> Zaman zaman bu konu taraflar aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde g\u00fcndeme getirilmektedir. Azerbaycan\u2019\u0131n merhum Devlet Ba\u015fkan\u0131 Haydar Aliyev bu konuda daha temkinli davranm\u0131\u015f, b\u00f6lgesel denge sistemini de\u011fi\u015ftirme imk\u00e2n\u0131 ve mekanizmalar\u0131na sahip olan devletleri (Rusya, \u0130ran ve T\u00fcrkiye) dikkate alarak bu konuda net bir g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmemi\u015ftir.<\/p>\n Son zamanlarda ABD\u2019nin G\u00fcney Kafkasya devletlerinin birinde hava savunma sistemini yerle\u015ftirmek istemesi Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131 rahats\u0131z etmektedir. ABD bu konuda \u00fclke ad\u0131 vermeyerek Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Rusya ve \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan zan alt\u0131nda kalmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n ABD\u2019yi b\u00f6lgede \u2018a\u011fabeyi\u2019 olarak g\u00f6ren G\u00fcrcistan bile bu konuyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmekte acele etmemi\u015ftir. Azerbaycan daha ciddi ve temkinli davransa da, Ermenistan ve Rusya bas\u0131n\u0131nda bu \u00fclkeyi hedef g\u00f6steren bir dizi haberler yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Rusya ve Ermenistan\u2019\u0131n Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 ortakla\u015fa y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri psikolojik sava\u015f\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve son zamanlarda gerginle\u015fen Azerbaycan-\u0130ran ili\u015fkilerine de etkisiz kalmam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle bir ortamda Azerbaycan Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev, Haydar Aliyev\u2019in politikas\u0131n\u0131 devam ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ancak bug\u00fcn uluslararas\u0131 g\u00fcvenlik sistemi ciddi \u015fekilde de\u011fi\u015fmektedir ve ABD-\u0130ran krizinde (bu kriz daha da derinle\u015firse veya askeri operasyonlar ba\u015flarsa) ABD d\u00fcnya devletlerini bu konuda 11 Eyl\u00fcl 2001\u2019de ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131ndan sonra ya yanlar\u0131nda, ya da kar\u015f\u0131lar\u0131nda g\u00f6recekleri y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131klamalar yapabilir. Bu t\u00fcrden bir a\u00e7\u0131klama \u00f6zellikle \u0130ran ile kom\u015fu devletler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmekte, f\u0131rsat ve tehditleri de beraberinde getirmektedir. Do\u011fal olarak bu durumda Azerbaycan da zor durumda kalacakt\u0131r. ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a sald\u0131rmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn jeopolitik ger\u00e7ekli\u011finde Azerbaycan\u2019\u0131n stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. B\u00f6lgede herhangi bir askeri operasyonun d\u00fczenlenmesi Azerbaycan\u2019\u0131n ekonomik, siyasi kalk\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ciddi bir engeldir. B\u00f6yle bir senaryoda ABD\u2019nin, Azerbaycan\u2019\u0131n hava sahas\u0131n\u0131 ve topraklar\u0131n\u0131 \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 askeri operasyonlarda kullanmak talebi en son arzu olunan geli\u015fmedir.<\/p>\n ABD\u2019nin Irak\u2019tan \u00e7ekilmesinden sonra Araplar ve K\u00fcrtler aras\u0131nda ya\u015fanmas\u0131 muhtemel sorunlar b\u00f6lge g\u00fcvenli\u011fini daha da karma\u015f\u0131k duruma sokabilir. Konuyu bir ba\u015fka a\u00e7\u0131dan ele al\u0131rsak, Orta Do\u011fu\u2019da karma\u015f\u0131k bir durum ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 askeri operasyonlar d\u00fczenlemesi belki de ABD\u2019nin yarar\u0131na olacakt\u0131r. \u00d6zellikle son bir y\u0131ld\u0131r devam eden \u2018Arap Bahar\u0131\u2019ndan sonra b\u00f6lgede iddial\u0131 olan devletlerde (M\u0131s\u0131r, Suriye) i\u00e7 politikada siyasi belirsizli\u011fin ya\u015fanmas\u0131, ABD\u2019ye kar\u015f\u0131 kurulabilecek ittifak ihtimalini zay\u0131flatmaktad\u0131r.<\/p>\n ABD-\u0130ran krizinde son zamanlarda ya\u015fanan geli\u015fmeler de\u011ferlendirildi\u011finde k\u0131sa ve orta vadede ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a asker g\u00f6ndermesinden daha \u00e7ok, \u0130ran\u2019\u0131n stratejik \u00f6nem ta\u015f\u0131yan hedeflerine roketlerle sald\u0131rmas\u0131 g\u00fcndemde olabilir. Geni\u015f \u00e7apl\u0131 askeri operasyonlar d\u00fczenlemesi \u015fimdilik perspektifli de\u011fildir.<\/p>\n Azerbaycan bu konular\u0131 da dikkate almal\u0131, baz\u0131 konularda ABD\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmeli, ama hi\u00e7 bir zaman hukuki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck almaya \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131r. Azerbaycan \u2018sabret ve izle\u2019 politikas\u0131n\u0131 uygulamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 ve olaylar\u0131n hangi mecrada geli\u015fece\u011fini dikkatle takip etmelidir.<\/p>\n E\u011fer ABD, \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 herhangi bir yapt\u0131r\u0131m uygulamaya veya askeri operasyonlara ba\u015flamaya karar vermi\u015fse ya da verecekse, Azerbaycan maksimum tedbirli davranmal\u0131 ve ABD\u2019nin yan\u0131nda yer alma ihtimalini geni\u015f a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmelidir.<\/p>\n B\u00f6lgede dengeler de\u011fi\u015fecekse, yeni denge mekanizmas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 s\u00fcrecinde Azerbaycan da yer almal\u0131d\u0131r.\u00a0 Olaylar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalarak de\u011fil, i\u00e7inde olarak m\u00fcdahale etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Do\u011fal olarak Azerbaycan bu denge mekanizmas\u0131n\u0131n omurgas\u0131 olamaz. Ancak b\u00fct\u00fcn zorluklara ra\u011fmen ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 maksimum d\u00fczeyde korumaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n G\u00fcney Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k veya \u00f6zerklik elde etmesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn imk\u00e2n ve mekanizmalar de\u011ferlendirilmelidir. \u015eimdiki a\u015famada Kuzey ve G\u00fcneyin birle\u015ftirilmesi konusu \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131, ancak bunun orta ve uzun vadede ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in gerekli temeller olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Azerbaycan ABD\u2019nin askeri \u00fcs talebine prensip olarak olumlu bakabilir. Ancak bu askeri \u00fcsten \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 askeri operasyonlarda kullan\u0131lmas\u0131na onay vermemelidir. E\u011fer ABD, Azerbaycan\u2019da askeri \u00fcs kuracaksa bu \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 daha \u00e7ok cayd\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zellik ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. Bu durumda \u0130ran ve Rusya\u2019n\u0131n da Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 bask\u0131lar\u0131 belli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalabilir. Bir ba\u015fka ifadeyle Azerbaycan topraklar\u0131ndan ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a sald\u0131rmas\u0131na izin verilmemelidir. Bunun Azerbaycan a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok ciddi sonu\u00e7lar\u0131 olabilir (Ama verilme ihtimali de g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir). Azerbaycan\u2019\u0131n bu konuda ABD\u2019yi ikna etmesi i\u00e7in ciddi sebepleri vard\u0131r. \u00d6ncelikle \u0130ran, Azerbaycan\u2019\u0131n kom\u015fusudur ve bundan sonra da hangi \u015fekilde olursa olsun yine kom\u015fusu olacakt\u0131r.<\/p>\n \u0130ran\u2019da yakla\u015f\u0131k 30 milyon Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc ya\u015famaktad\u0131r ve ABD askeri operasyonlarda ba\u015far\u0131l\u0131 olamazsa, Fars rejimi onlar i\u00e7in ciddi tehlike olu\u015fturacakt\u0131r. Afganistan ve Irak\u2019ta ABD\u2019nin askeri \u00fcsleri vard\u0131r ve askeri operasyonlar\u0131n bu co\u011frafyadan ba\u015flamas\u0131 sadece Azerbaycan\u2019\u0131n de\u011fil, G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt\u0131 ciddi tehlike ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. B\u00f6lgede enerji kaynaklar\u0131na, petrol ve do\u011falgaz boru hatlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u0130ran ve Ermenistan taraf\u0131ndan desteklenen ter\u00f6r eylemleri ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen ABD, Azerbaycan\u2019da askeri \u00fcs kurmak iste\u011fini, \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer silah elde etmesini \u00f6nlemek i\u00e7in bu \u00fclkeye kar\u015f\u0131 uygulamas\u0131 ihtimal edilen siyasi, ekonomik ve askeri yapt\u0131r\u0131mlarda Azerbaycan\u2019\u0131n yer almas\u0131n\u0131 isterse, Azerbaycan buna kar\u015f\u0131l\u0131k:<\/p>\n -ABD\u2019nin Azerbaycan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmesine ra\u011fmen s\u00f6zde Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Cumhuriyeti\u2019ne ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet olarak mali yard\u0131mlar\u0131 durdurmas\u0131n\u0131 veya bu yard\u0131mlar\u0131 Azerbaycan \u00fczerinden Karaba\u011f\u2019a aktar\u0131lmas\u0131n\u0131;<\/p>\n -S\u00f6zde Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Cumhuriyeti\u2019nin ABD\u2019deki temsilcili\u011finin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131;<\/p>\n -Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeni kazanm\u0131\u015f devletlere yard\u0131m edilmesi i\u00e7in kabul edilmi\u015f Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n Desteklenmesi Yasas\u0131\u2019nda (Freedom Support Act<\/em>) Azerbaycan\u2019a yard\u0131m edilmesini yasaklayan 907. maddeyi tamamen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rmas\u0131n\u0131;<\/p>\n -Milenyum Program\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Azerbaycan\u2019a da yard\u0131m etmesini veya bu \u00e7er\u00e7evede Ermenistan\u2019a edilen yard\u0131mlar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 ya da durdurulmas\u0131n\u0131;<\/p>\n \u2013 Ermenistan\u2019\u0131n Rusya ile askeri ittifak\u0131n\u0131 dikkate alarak bu \u00fclkeye yap\u0131lan askeri yard\u0131mlar\u0131 ask\u0131ya almas\u0131n\u0131;<\/p>\n -Azerbaycan\u2019\u0131n Ermenistan taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f topraklar\u0131n\u0131 geri almak i\u00e7in askeri operasyonlara ba\u015flamas\u0131 halinde ABD, Ermeni diasporas\u0131n\u0131n Senato ve Temsilciler Meclisi\u2019nde Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 olas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc almay\u0131;<\/p>\n -ABD\u2019nin Azerbaycan\u2019a siyasi, ekonomik ve askeri yapt\u0131r\u0131mlar uygulamayaca\u011f\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almay\u0131;<\/p>\n -Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019da askeri operasyonlara ba\u015flamas\u0131 halinde Rusya\u2019n\u0131n Azerbaycan\u2019a y\u00f6nelik bask\u0131lar\u0131n\u0131n zay\u0131flat\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131;<\/p>\n -Rusya\u2019n\u0131n Ermenistan\u2019da konu\u015flanan askeri \u00fcss\u00fcn\u00fcn asker ve m\u00fchimmat\u0131ndan Ermenistan\u2019\u0131n yararlanmas\u0131na veya Rusya\u2019n\u0131n Ermenistan\u2019a askeri yard\u0131mda bulunmas\u0131na engel olmay\u0131;<\/p>\n -Avrupa Birli\u011fi\u2019nin Azerbaycan\u2019a y\u00f6nelik bask\u0131 ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 hafifletmesini veya kald\u0131rmas\u0131n\u0131;<\/p>\n -Askeri operasyonlar devam ederken Azerbaycan\u2019\u0131n ekonomik ve mali sorunlar ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 halinde yard\u0131m etmesini;<\/p>\n -Ermenistan\u2019a i\u015fgal etti\u011fi topraklardan geri \u00e7ekilmesi i\u00e7in bask\u0131 yapmay\u0131, sava\u015f zaman\u0131 bu \u00fclkeye siyasi, ekonomik ve mali destek vermemeyi;<\/p>\n -ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik askeri operasyonlar sonucunda Azerbaycan\u2019\u0131n kay\u0131plar\u0131n\u0131 (m\u00fclteci ak\u0131n\u0131 vs.) kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131;<\/p>\n -ABD\u2019den, \u0130ran\u2019da Azerbaycan T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeleri a\u011f\u0131r silahlarla bombalamama teminat\u0131 vermesini;<\/p>\n -\u0130ran rejiminin d\u00fc\u015fmesi halinde G\u00fcney Azerbaycan\u2019\u0131n \u2018kendi kaderini belirleme\u2019(self determination) hakk\u0131n\u0131 kullanmas\u0131na imk\u00e2n vermeyi talep etmelidir.<\/p>\n Bunlar Azerbaycan\u2019\u0131n gelece\u011fini de\u011fi\u015ftirebilecek derecede \u00f6nem arz etmektedir. Ba\u015far\u0131l\u0131 ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir siyaset planlamas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, Azerbaycan, ABD-\u0130ran krizinde ulusal menfaatlerini maksimum seviyede koruyabilir. Bunun i\u00e7in uluslararas\u0131 dinamizm b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle de\u011ferlendirilmeli, b\u00f6lgesel g\u00fcvenli\u011fi tehdit edecek konular ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131, siyasi ve askeri a\u00e7\u0131dan birka\u00e7 senaryo \u00fcretilmelidir.<\/p>\n Dr. Hatem Cabbarl\u0131<\/strong><\/p>\n Bu makaleyi \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n Cabbarl\u0131, Hatem (Nisan, 2012), \u201cABD-\u0130ran Krizinde Azerbaycan: \u2018Yak\u0131n Kom\u015fu\u2019 mu \u2018Uzak Dost\u2019 mu?\u201d, Cilt I, Say\u0131 2,\u00a0 s.10-15, T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (AnalizT\u00fcrkiye), <\/em>Londra: AnalizT\u00fcrkiye (http:\/\/researchturkey.org\/p=537&lang=tr)<\/p>\n [1]<\/a> David Wolsh, Irak\u2019ta Kitle \u0130mha Silah\u0131 Yok. ABD Medyas\u0131 Yalana Devam Ediyor, (\u00c7eviren: Batur \u00d6zdin\u00e7), http:\/\/www.barikat-lar.de\/dunya\/kitleimha.htm<\/a>, 17 May\u0131s 2003; EL Baradei: \u2018\u2018Irak\u2019ta N\u00fckleer Silah Yok\u2019\u2019, http:\/\/www.habervitrini.com\/haber\/el-baradei-irakta-nukleer-silah-yok-74888\/<\/a>, 7 Mart 2003.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Hasan \u015eafak, B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi\/\u0130srail\u2019in \u0130mparatorluk Plan\u0131, Profil Yay\u0131mc\u0131l\u0131k, Kas\u0131m 2006, Hasan Yurtsever, \u0130srail ve B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi, \u0130stanbul, 2004.<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Necdet A PAM\u0130R, \u2018\u2018Irak\u2019a M\u00fcdahale ve Petrol Boyutu\u2019\u2019, Jeopolitik Dergisi, 5.say\u0131. k\u0131\u015f, 2003, s.43.<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> \u201cAB\u015e Azerbaycanda baza qura biler\u201d (ABD Azerbaycan\u2019da askeri \u00fcs kurabilir) http:\/\/www.musavat.com,<\/a>\u00a0 20 Aral\u0131k 2008.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n \n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Son bir ka\u00e7 y\u0131ld\u0131r ABD-\u0130ran aras\u0131nda ya\u015fanan gerginlik son zamanlarda daha da t\u0131rmanmakta, b\u00f6lge ve uluslararas\u0131 g\u00fcvenli\u011fi tehdit etmektedir. Bu gerginlik bu veya di\u011fer \u015fekilde \u00f6zellikle b\u00f6lge devleti olan Azerbaycan\u2019a da yans\u0131maktad\u0131r. Gerginlik daha da t\u0131rman\u0131rken ABD Azerbaycan\u2019dan \u0130ran ile ba\u011fl\u0131 politikas\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmeyi, \u0130ran ise Azerbaycan\u2019dan tarafs\u0131z kalmay\u0131 veya yan\u0131nda olmas\u0131n\u0131 talep ederek bask\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":188,"featured_media":9520,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[238],"tags":[206,207,208,209],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7552"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/188"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7552"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9523,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7552\/revisions\/9523"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9520"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n