{"id":8598,"date":"2016-08-20T21:18:57","date_gmt":"2016-08-20T18:18:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.researchturkey.org\/interview-with-ekim-alptekin-part-ii-the-economic-dynamics-of-turkish-american-relations-improving-trade-relations-lobbying-activities-and-their-political-effects\/"},"modified":"2022-05-04T21:22:26","modified_gmt":"2022-05-04T18:22:26","slug":"interview-with-ekim-alptekin-part-ii-the-economic-dynamics-of-turkish-american-relations-improving-trade-relations-lobbying-activities-and-their-political-effects","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/interview-with-ekim-alptekin-part-ii-the-economic-dynamics-of-turkish-american-relations-improving-trade-relations-lobbying-activities-and-their-political-effects\/","title":{"rendered":"Ekim Alptekin R\u00f6portaj\u0131 (B\u00f6l\u00fcm 2): \u201cT\u00fcrk-Amerikan \u0130li\u015fkilerinin Ekonomik Dinamikleri: Geli\u015fen Ticari \u0130li\u015fkiler, Lobi Faaliyetleri ve Siyasi Etkileri\u201d"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey)<\/strong><\/h4>\n

Ekim Alptekin R\u00f6portaj\u0131 (B\u00f6l\u00fcm 2): \u201cT\u00fcrk-Amerikan \u0130li\u015fkilerinin Ekonomik Dinamikleri: Geli\u015fen Ticari \u0130li\u015fkiler, Lobi Faaliyetleri ve Siyasi Etkileri\u201d<\/strong><\/h3>\n

T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) <\/strong>olarak T\u00fcrkiye ABD \u0130\u015f Konseyi (DE\u0130K\/TA\u0130K) Ba\u015fkan\u0131 Kamil Ekim Alptekin <\/strong>ile T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fiklerinin siyasi ve ekonomik boyutlar\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikan\u0131n de\u011fi\u015fen dinamikleri ve kritik g\u00fcncel geli\u015fmeleri konu\u015fmaya devam ediyoruz. R\u00f6portaj\u0131m\u0131z\u0131n ikinci k\u0131sm\u0131nda; Ekim Alptekin ile T\u00fcrkiye ve ABD\u2019nin geli\u015fen ve derinle\u015fen ekonomik ili\u015fkilerini, Amerikan sisteminin inceliklerini, T\u00fcrkiye\u2019nin ABD\u2019de lobi faaliyetleri ve bunlar\u0131 nas\u0131l geli\u015ftirebilece\u011fini, ABD\u2019de i\u015f adamlar\u0131m\u0131z\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin lobisine katk\u0131lar\u0131n\u0131, ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu T\u00fcrkiye ABD \u0130\u015f Konseyi\u2019nin (TA\u0130K\u2019in) T\u00fcrk Amerikan ticari ve siyasi ili\u015fkilerine katk\u0131lar\u0131n\u0131 ve i\u015f adam\u0131 kimli\u011fi ile kendi ki\u015fisel ser\u00fcvenini konu\u015ftuk. R\u00f6portaj\u0131m\u0131z\u0131n ikinci k\u0131sm\u0131n\u0131n geni\u015f \u00f6zetini ve her zaman oldu\u011fu gibi sans\u00fcrs\u00fcz olarak aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z tam metnini a\u015fa\u011f\u0131da okuyucular\u0131m\u0131za sunuyoruz.<\/p>\n

Ekim Alptekin <\/strong>kendisini Transatlantik ticaretinin ve uzun bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olan T\u00fcrk-Amerikan i\u015fbirli\u011finin ticari ve siyasi ayaklar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ve desteklenmesine adam\u0131\u015f gen\u00e7 ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015f adam\u0131.\u00a0 1977 Ankara do\u011fumlu olan Alptekin; T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce, Flemenk\u00e7e, Frans\u0131zca ve Almanca\u00a0bilmektedir. 2001 y\u0131l\u0131nda Utrecht \u00dcniversitesi\u2019nde hukuk ve ekonomi \u00f6\u011frenimini tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra ABD\u2019ye ta\u015f\u0131nan Ekim Alptekin, Temsilciler Meclisi\u2019nde Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Komitesi (HFAC) ve farkl\u0131 uluslararas\u0131 kurumlarda g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Diplomasi alan\u0131nda \u00f6nemli temsil g\u00f6revleri \u00fcstlenen Alptekin, T\u00fcrkiye ad\u0131na hem Arnavutluk Fahri Konsolosu hem de Birle\u015fik Devlet Nevruz Komisyonu Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi olarak g\u00f6rev yapmaktad\u0131r. Ekim Alptekin ayn\u0131 zamanda Avrupa D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Konseyi (ECFR) ve T\u00fcrkiye Sanayicileri ve \u0130\u015f Adamlar\u0131 Derne\u011fi (T\u00dcS\u0130AD) \u00fcyesidir.<\/p>\n

Ticari alanda da \u00f6nemli faaliyetleri olan Ekim Alptekin, Albuquerque, New Mexico merkezli hafif jet ve jet motoru \u00fcreten Eclipse Havac\u0131l\u0131k (Eclipse Aerospace Inc.) \u015firketinin kurucusu ve b\u00fcy\u00fck ortaklar\u0131ndand\u0131r. 2008\u2019de yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lan ABD\u2019li Eclipse Aerospace Inc. \u015firketini sat\u0131n almak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de kurdu\u011fu EA Havac\u0131l\u0131k A.\u015e. Amerika\u2019da ilk u\u00e7ak sanayi yat\u0131r\u0131m\u0131 yapan \u015firket olma \u00fcnvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u00a0 Ek olarak, Ekim Alptekin, EA Gayrimenkul Geli\u015ftirme \u0130n\u015faat Yat\u0131r\u0131m A. \u015e., One Colony A.\u015e. ve ATH Savunma ve G\u00fcvenlik \u00c7\u00f6z\u00fcmleri gibi \u015firketleri ile emlak, in\u015faat, savunma, g\u00fcvenlik, e\u011flence ve turizm end\u00fcstrilerinde de ticari olarak aktiftir. Alptekin, kurucusu ve orta\u011f\u0131 oldu\u011fu pek \u00e7ok \u015firketini EA Group ad\u0131 alt\u0131nda toplam\u0131\u015ft\u0131r ve EA Group\u2019un Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/p>\n

2012-2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda T\u00fcrk Amerikan \u0130\u015fadamlar\u0131 Derne\u011fi\u2019nin (TABA\/AmCham) de Genel Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Alptekin, 2012 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Amerikan Cemiyeti taraf\u0131ndan Gen\u00e7 Toplum Lideri se\u00e7ilmi\u015ftir. EA Havac\u0131l\u0131k olarak kurucu ve ortak oldu\u011fu Eclipse Havac\u0131l\u0131k giri\u015fimi ile 2011 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Amerikan Konseyi Ticari Liderlik \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Kartal Kule ve Beykonak Evleri projeleriyle \u0130stanbul gayrimenkul sekt\u00f6r\u00fcne giri\u015f yapan Alptekin\u2019in \u015firketi EA \u0130n\u015faat,\u00a0 \u201cKartal Kule\u201d projesi ile \u201cInternational Property Awards\u201d taraf\u0131ndan \u201cAvrupa\u2019n\u0131n En \u0130yi Mimari Projesi \u00d6d\u00fcl\u00fc\u201dne lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Ekim 2015\u2019te D\u0131\u015f Ekonomik \u0130li\u015fkiler Kurulu (DE\u0130K) alt\u0131nda faaliyet g\u00f6steren T\u00fcrkiye-ABD \u0130\u015f Konseyi (TA\u0130K) Y\u00fcr\u00fctme Kurulu Ba\u015fkan\u0131 olan Ekim Alptekin halen bu g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n \u00d6zeti: \u0130kinci K\u0131s\u0131m<\/u><\/strong><\/h4>\n

\u201cSon 8-9 y\u0131lda T\u00fcrkiye\u2019den ABD\u2019ye giden yat\u0131r\u0131m ondan \u00f6nceki 80 y\u0131ldan y\u00fcksek<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye-ABD ili\u015fkilerinin siyasi aya\u011f\u0131 geleneksel olarak \u00e7ok sa\u011flamd\u0131r. Ekonomi ili\u015fkilerin de art\u0131k hem kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131m olarak hem de ticari katma de\u011fer olarak derinli\u011fi artmaya ba\u015flad\u0131<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cAmerika dedi\u011fimiz pazar art\u0131k tek bir \u00fclke de\u011fil. Burada 50 tane eyalet var, hepsi de ayr\u0131 ayr\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck birer \u00fclke gibi. Bu anlamda Amerika deyince orta ya da b\u00fcy\u00fck boy pek \u00e7ok ekonomiden bahsediyoruz<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD\u2019de yat\u0131r\u0131m yapan ki\u015filerle yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015filerin ileti\u015fim ve etkile\u015fimini artt\u0131r\u0131yoruz. Bu bir yat\u0131r\u0131m trendi olu\u015fturuyor. Bu siyasi ili\u015fkilerde de sinerji olu\u015fturacakt\u0131r<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD\u2019de \u00f6rne\u011fin Fatih ve Eren \u00d6zmen \u00e7iftinin sahibi oldu\u011fu Sierra Nevada Corporation var. Cirosu 2 milyar dolar\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir, 3 bin civar\u0131 da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 var. Savunma gibi stratejik bir sekt\u00f6rde; yani NASA\u2019ya, Pentagon\u2019a direkt \u00e7\u00f6z\u00fcm ve \u00fcr\u00fcn sat\u0131yor, uzay meki\u011fi program\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde hizmet veriyor<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD\u2019de Yal\u00e7\u0131n Ayasl\u0131 gibi i\u015fadamlar\u0131m\u0131z D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n ABD\u2019deki lobi \u015firketleri b\u00fct\u00e7esi 3-4 milyon dolard\u0131r. Oysa, Yal\u00e7\u0131n Bey tek ba\u015f\u0131na T\u00fcrkiye\u2019nin tan\u0131t\u0131m\u0131na y\u0131ll\u0131k 5-10 milyon dolar harcamaktad\u0131r<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye ve Amerika\u2019n\u0131n stratejik ili\u015fkisi var. ABD, bir ge\u00e7ici \u00e7\u0131kar i\u00e7in asla bizi satmaz, k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerimizi g\u00f6rmemezlikten gelmez<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c\u00dclkeler aras\u0131nda artan ekonomik ili\u015fkiler siyasi krizlerin azalmas\u0131nda ve yumu\u015fat\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynuyor. Rusya\u2019yla bizim aram\u0131zda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret ba\u011flar\u0131 olmasayd\u0131, bu kriz ne olurdu? \u0130srail\u2019den gaz ithalat f\u0131rsat\u0131 bu kadar yak\u0131n olmasayd\u0131, siyasi krizi \u00e7\u00f6zme motivasyonumuz bu kadar y\u00fcksek olur muydu?<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cY\u0131llard\u0131r \u2018NATO art\u0131k \u00f6nemli de\u011fil, NATO \u00f6nemini kaybetti\u2019 diye analiz yapan yorumculara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131k. Putin\u2019in tavr\u0131 bu analizlerin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ticareti artt\u0131rmada mesafenin yap\u0131sal bir engel oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. Mesafe ger\u00e7ekten yap\u0131sal bir engel olsayd\u0131 AB\u2019nin de ABD ile ticareti olmazd\u0131<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD ile ticaret yap\u0131nca her eyalette farkl\u0131 \u015feyler \u00f6\u011frenirsiniz. Oysa Afrika \u00fclkeleri ile ticaret yap\u0131nca biz onlara bir \u015fey \u00f6\u011fretiyoruz. G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi sayesinde de biz AB ile ticareti \u00f6\u011frendik. Rekabeti Avrupa\u2019dan \u00f6\u011frendi\u011fimiz i\u00e7in \u015fimdi Afrika\u2019da AB \u00fclkeleri ile rekabet edebiliyoruz<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c<\/strong>Afrika \u00fclkeleri ya da MENA b\u00f6lgesindeki \u00fclkelerle ticaretimizde o b\u00f6lgenin \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde rekabet\u00e7ili\u011fi \u00f6\u011freniyoruz. Ama \u015firketlerimizin MENA b\u00f6lgesinde edindikleri al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ABD\u2019de ters tepiyor. Yani o b\u00f6lgenin al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla ABD\u2019de ihracat yapamazs\u0131n\u0131z<\/em><\/strong>\u201d <\/strong><\/p>\n

\u201cBaz\u0131 T\u00fcrk \u015firketleri ABD\u2019ye ciddi bir pazar ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve kurumsal haz\u0131rl\u0131klar yapmadan geldikleri i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 olam\u0131yorlar. Oysa ABD pazar\u0131 zor de\u011fildir. Biz ABD ile ticaretten de\u011fil, as\u0131l bu Transatlantik Ticaret ve Yat\u0131r\u0131m Ortakl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n (TTIP) d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktan korkmam\u0131z laz\u0131m<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015fardaki alg\u0131 sorununu gidermesi i\u00e7in belli bir strateji geli\u015ftirmeden, daha \u00e7ok i\u00e7 politikaya y\u00f6nelik s\u00f6zl\u00fc m\u00fcnferit tepkiler vermeyi b\u0131rakmas\u0131 gerekir<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD\u2019de \u015fik\u00e2yet etti\u011fimiz konular\u0131 sadece \u00fcst d\u00fczey heyetlerde g\u00fcndeme getiriyoruz. Bu \u015fekilde istedi\u011fimizi elde edemeyiz. Kal\u0131c\u0131 bir lobi d\u00fczenini her d\u00fczeyde kurmam\u0131z gerekiyor. O zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cLobi konusunda <\/em><\/strong>T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcst d\u00fczey karar vericiler ABD sistemini hen\u00fcz tam anlam\u0131\u015f ve benimsemi\u015f de\u011filler. Ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7e ve var olan organizasyon yap\u0131s\u0131 yeterli de\u011fil. \u0130lgili kurumlar aras\u0131nda koordinasyon yetersizli\u011fi var<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c<\/strong>ABD\u2019de lobi yaparken \u00f6ncelikle gitmemiz gereken yer Ba\u015fkan de\u011fil, Kongre\u2019dir. Bu anlamda da biz \u015fu anda \u00f6zellikle bizi sevmeyen, T\u00fcrkiye aleyhine \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer gruplarla k\u0131yasla nispeten zay\u0131f durumday\u0131z<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD siyasetinde etkili olabilmek i\u00e7in bir sistem kurmal\u0131y\u0131z. Birincisi lobi faaliyetleri i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00e7eyi art\u0131rmam\u0131z laz\u0131m. \u0130kincisi farkl\u0131 uzmanl\u0131k alanlar\u0131 olan farkl\u0131 kurumlarla \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z laz\u0131m. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ABD sistemini anlay\u0131p sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, i\u015f d\u00fcnyas\u0131 \u00f6rg\u00fctleri ve b\u00fcrokratlar\u0131n ABD\u2019deki t\u00fcm seviyelerdeki muhataplar\u0131yla angaje olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamam\u0131z laz\u0131m. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc de bunlar aras\u0131 koordinasyonu iyi kurmal\u0131y\u0131z<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c3 T\u00fcrk\u2019\u00fc bir odaya koydu\u011funuz zaman 4 fikir \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dclke d\u00fczeyinde kurgulanm\u0131\u015f koordineli bir oyun plan\u0131 ile hareket etmeliyiz. Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu koordinasyonu \u00fcstlenebilir<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019deki ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi\u2019nin T\u00fcrkiye i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sadece PR b\u00fct\u00e7esi 12.5 milyon dolard\u0131r<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cABD\u2019de en iyi \u00e7al\u0131\u015fan lobi kurulu\u015flar\u0131ndan birisi \u0130srail lobicili\u011fi yapan AIPAC\u2019t\u0131r. Kurumun kendisi de\u011fil ama AIPAC \u00fcyelerinin tamam\u0131 Kongreye ba\u011f\u0131\u015f yapar<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019de T\u00dcS\u0130AD, TOBB gibi kurumlar\u0131n yurtd\u0131\u015f\u0131 temsilcileri bile yeterli uzmanl\u0131\u011f\u0131 olmayan, sadece temsil g\u00f6revine y\u00f6nelik ki\u015filerden se\u00e7iliyor. Ger\u00e7ekten oradaki ili\u015fkileri kurabilecek, etkileyebilecek, yorumlayabilecek, y\u00f6nlendirebilecek kadrolar olu\u015fturmuyorlar<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cS<\/em><\/strong>on y\u0131llarda iyi geli\u015fmeler g\u00f6r\u00fcyorum, i\u015f d\u00fcnyas\u0131 ile daha dost bir ortam var. Binal\u0131 Y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u00fck\u00fcmetinin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ekonomi paketi de bu anlamda devrim niteli\u011finde bir reform say\u0131lmal\u0131<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cEclipse benim i\u00e7in ger\u00e7ek bir giri\u015fimcilik ba\u015far\u0131s\u0131 oldu. <\/em><\/strong>Bill Gates, Al Mann, Burt Rutan, Vern Raburn\u2019un farkl\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde yer ald\u0131\u011f\u0131 ki\u015fisel i\u015f jeti projesini devam ettirmek istedim. Fabrikan\u0131n \u00f6nce orta\u011f\u0131, sonra sahibi oldum<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c<\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131ktaki vizyonu ger\u00e7ekten sadece ilk sava\u015f pilotu ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil,\u00a0 havac\u0131l\u0131kta bir\u00e7ok ilke imza atm\u0131\u015f\u0131z, \u00f6zellikle bu b\u00f6lgede. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn vizyonu sayesinde Osmanl\u0131 d\u00f6neminde at\u0131lan temeller pek \u00e7ok \u00fclkeden \u00f6nce do\u011fru de\u011ferlendirilmi\u015f<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cDo\u011fru kararlar al\u0131n\u0131rsa T\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcndeki potansiyeli ve gelece\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Havac\u0131l\u0131k d\u00fcnyadaki en sermaye yo\u011fun sekt\u00f6rlerden birisi ve genelde devlet deste\u011fi olmadan da ilk ad\u0131m\u0131n at\u0131labilece\u011fi bir sekt\u00f6r de\u011fil<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye kendine g\u00fcvenmelidir. T\u00fcrkiye zaten y\u0131llard\u0131r d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli u\u00e7ak \u00fcreticilerine par\u00e7a \u00fcretiyor. U\u00e7ak dedi\u011finizde bu par\u00e7alar\u0131n toplam\u0131d\u0131r zaten. Buradaki as\u0131l ba\u015far\u0131 o par\u00e7alar\u0131 \u00fcretebilmekteydi asl\u0131nda<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cTA\u0130K, 1985\u2019te kurulmu\u015f, T\u00fcrkiye\u2019nin en eski i\u015f konseyidir. D\u0131\u015f Ekonomik \u0130li\u015fkiler Kurulu\u2019nun (DE\u0130K\u2019in) alt\u0131nda faaliyet g\u00f6steren en b\u00fcy\u00fck kurulu\u015ftur. TA\u0130K\u2019e hem ba\u015fkanl\u0131k yapm\u0131\u015f hem Y\u00f6netim Kurulu\u2019nda yer alm\u0131\u015f hem de \u00fcye olmu\u015f \u015firketlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye ekonomisine y\u00f6n veren \u015firketleri ve isimleri g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu bizim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir gurur kayna\u011f\u0131<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cTA\u0130K\u2019ten \u00f6rne\u011fin rahmetli Mustafa Ko\u00e7, 7 y\u0131l ba\u015fkanl\u0131k yapt\u0131<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cTA\u0130K, T\u00fcrkiye-ABD ticari ili\u015fkilerinin olu\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayan bir yerdir. Bu misyonunu d\u00fczenli y\u0131ll\u0131k organizasyon ve konferanslarla ve farkl\u0131 projelerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Bir bilinirlik yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Yap\u0131sal engelleri a\u015fman\u0131n yollar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyoruz.\u00a0 Eyalet te\u015fvik sistemlerini anlat\u0131p y\u00f6nlendiriyoruz<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye kendine g\u00fcvenmeli. \u0130\u00e7imizdeki baz\u0131 siyasi \u00e7eki\u015fmeler yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki alg\u0131m\u0131za alet edilmemeli ve \u00e7eki\u015fmeleri yurtd\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131mamal\u0131y\u0131z. Bunu kol k\u0131r\u0131ls\u0131n, yen i\u00e7inde kals\u0131n anlam\u0131nda s\u00f6ylemiyorum. T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 sorunlar\u0131 var ve bu sorunlar\u0131n ger\u00e7ek boyutlar\u0131 i\u00e7inde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekiyor<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c\u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmak yetene\u011fi yener, e\u011fer yetenek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmazsa. Gen\u00e7lere tavsiyem \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda olduklar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131d\u0131r. D\u0131\u015fardan bak\u0131nca \u00e7al\u0131\u015fmadan ba\u015far\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fclen birileri varsa bu ancak ill\u00fczyondur<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201c\u00c7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck istinaslar hari\u00e7; Facebook\u2019tan tutun,\u00a0 UBER olsun, Twitter olsun, Microsoft olsun, Apple olsun, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131ya ula\u015fan \u015firketlerin tamam\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektiriyor. \u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmadan asla bir \u015fey ba\u015farmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

\u201cSadece karl\u0131 olabilir diyerek bir i\u015f koluna girilmez, onu seveceksiniz de, tutku duyacaks\u0131n\u0131z.\u00a0 Hedefler koyacaks\u0131n\u0131z. Yoksa ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131n\u0131z yok<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n Tam Metni: \u0130kinci K\u0131s\u0131m<\/u><\/strong><\/h4>\n

\u201cT\u00fcrkiye ve Amerika\u2019n\u0131n ekonomik ili\u015fkilerinin derinli\u011fi\u00a0<\/em><\/strong>ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar trendi art\u0131yor<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Ekim Bey tekrar merhaba, r\u00f6portaj\u0131m\u0131z\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcne T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin ekonomik boyutunu konu\u015farak ba\u015flayal\u0131m dilerseniz. T\u00fcrkiye ve Amerika\u2019n\u0131n ekonomik ili\u015fkileri ne durumda? Orada da bir geli\u015fme var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u0130li\u015fkilerin ekonomik aya\u011f\u0131 da geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Geleneksel olarak siyasi aya\u011f\u0131 zaten \u00e7ok sa\u011flam bir ili\u015fki var. Ekonomik ili\u015fkilerin de art\u0131k hem kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131m olarak hem de ticari katma de\u011fer olarak derinli\u011fi artmaya ba\u015flad\u0131. Diyorlar ki \u2018\u2018ekonomik rakamlar o kadar artmad\u0131<\/em>.\u2019\u2019 Evet, toplam ticaret hacmine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u00e7ok ciddi bir art\u0131\u015f g\u00f6rm\u00fcyorsunuz ama burada yanl\u0131\u015f okunan \u015fey \u015fu: Daha \u00f6nce, mesela g\u00fcnde 30 milyon dolarl\u0131k kuyumculuk ihracat\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz y\u0131llar vard\u0131 1990\u2019larda. Bunun T\u00fcrk ekonomisine \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir katma de\u011feri yok. Oysa birincisi, bug\u00fcn ki ihracat\u0131n katma de\u011feri ve dolayl\u0131 olumlu etkileri daha y\u00fcksek. Zaten rakamlar da artt\u0131, artmad\u0131 de\u011fil ama istedi\u011fimiz oranlarda de\u011fil. \u0130kincisi, burada \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclmeyen bir ba\u015fka \u015fey, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar trendi. Son 8-9 y\u0131lda, \u015fu anda 2016\u2019day\u0131z, tabi 8 y\u0131lda ki toplam yat\u0131r\u0131m, T\u00fcrkiye\u2019den ABD\u2019ye giden toplam yat\u0131r\u0131m, ondan \u00f6nceki 80 y\u0131ldan y\u00fcksek. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir veri. Burada art\u0131k Eczac\u0131ba\u015f\u0131, Borusan, Ko\u00e7 Holding, Sabanc\u0131, \u00dclker Grubu, i\u015fte bizim EA havac\u0131l\u0131k, ama orta boy \u015firketler de d\u00e2hil, mesela Er-Bak\u0131r, Serkuysan, gibi \u015firketler Amerika\u2019da yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor. Hatta perakende de d\u00e2hil, Mavi Jeans\u2019den tutun Sarar\u2019a kadar, ya da Simit Saray\u0131\u2019na kadar, sadece \u015fov ama\u00e7l\u0131 de\u011fil, ger\u00e7ek yat\u0131r\u0131m s\u00fcre\u00e7leri g\u00f6r\u00fcyoruz ve bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n da olumlu sonu\u00e7 verdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u015eu anda biz, T\u00fcrk-Amerikan \u0130\u015f Konseyi olarak ya da D\u0131\u015f Ekonomik \u0130li\u015fkiler Kurulu (DE\u0130K) olarak Amerika\u2019ya yat\u0131r\u0131m yapma iste\u011finin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Biz de bununla ilgili kamuoyunu e\u011fitiyoruz ve ikili g\u00f6r\u00fc\u015fmelerle ileti\u015fim ve etkile\u015fimi artt\u0131r\u0131yoruz.<\/p>\n

Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar trendini artt\u0131rmak ba\u011flam\u0131nda geli\u015ftirdi\u011finiz etkile\u015fimin i\u00e7eri\u011fini biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z? Ekonomik alanda geli\u015fen bu etkile\u015fim siyasi alana da ciddi bir etki yapabilir mi?\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Burada yat\u0131r\u0131m yapan ki\u015filerle yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin ileti\u015fim ve etkile\u015fimini artt\u0131r\u0131yoruz. \u00d6rne\u011fin birisinin bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 buradaki bir yat\u0131r\u0131mla ilgili bir \u015feyler \u00f6\u011frenirse, o kom\u015fusuna da arkada\u015f\u0131na da anlat\u0131yor; \u201cbak biz \u015f\u00f6yle bir \u015fey yapt\u0131k, ya da yap\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7ok olumlu geri d\u00f6n\u00fc\u015fler ald\u0131k, ya da al\u0131nm\u0131\u015f<\/em>\u201d gibi ve bu yolla bir trend olu\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131m trendinin artmas\u0131 demek siyasi ili\u015fkilerde de tekrar bir sinerji olu\u015fturulmas\u0131 demektir. Mesela Ermeni s\u00f6zde soyk\u0131r\u0131m\u0131 tasar\u0131s\u0131 olsun ya da predat\u00f6rlerin T\u00fcrkiye\u2019ye sat\u0131lmas\u0131 olsun ya da bu PYD gibi konular olsun, bunlar\u0131 s\u00fcrekli siyasi heyetler taraf\u0131ndan dile getirirsek, bu da bir gereklilik olsa da yetersiz kal\u0131r\u0131z. Oysa orada ekonomik \u00f6nemi olan bir T\u00fcrk yat\u0131r\u0131mc\u0131, orada istihdam sa\u011flayan bir T\u00fcrk yat\u0131r\u0131mc\u0131 gidip oradaki karar vericiye \u2018\u2018bak\u0131n ben sizin \u00fclkenize yat\u0131r\u0131m yapt\u0131m, burada istihdam sa\u011fl\u0131yorum ancak \u015fu \u015fu politikalar\u0131n\u0131zdan memnun de\u011filim<\/em>\u2019\u2019 dedi\u011fi an bunun \u00e7ok ciddi bir etkisi oluyor. Biz artan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131m trendi sayesinde art\u0131k bu imk\u00e2nlar\u0131 elde etmeye ba\u015flad\u0131k. Art\u0131k \u00e7ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z kap\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131yor. Ve bu Amerika dedi\u011fimiz pazara da art\u0131k tek bir \u00fclke gibi bakmamay\u0131 da \u00f6\u011frendik. 50 tane eyalet var, hepsi de ayr\u0131 ayr\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck birer \u00fclke gibi. Bu nedenle art\u0131k Amerika dedi\u011fimiz zaman; sistemi nedeniyle orta ya da b\u00fcy\u00fck boy pek \u00e7ok ekonomiden bahsetti\u011fimizi de yeni yeni alg\u0131l\u0131yoruz. Bu anlamda da, de\u011fi\u015fik eyaletlere yat\u0131r\u0131m yapmak, o eyaletleri tan\u0131ma f\u0131rsat\u0131 veriyor bize. Her eyalette ayr\u0131 \u00e7evre olu\u015fturma ve oradaki T\u00fcrk dostlar\u0131n\u0131n kim oldu\u011funu \u00f6\u011frenme imk\u00e2n\u0131 yarat\u0131yor bizim i\u00e7in. Ayn\u0131 geli\u015fen trend ba\u011flam\u0131nda art\u0131k ABD\u2019de ba\u015far\u0131l\u0131 olan T\u00fcrk Amerikal\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 da artmaya ba\u015flad\u0131. Orada se\u00e7men olan ba\u015far\u0131l\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar var mesela \u00e7ok stratejik sekt\u00f6rlerde de.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrk Amerikal\u0131lar\u0131n \u015firketleri ABD\u2019de b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lara imza at\u0131yor. <\/em><\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin lobisine de \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011fl\u0131yorlar<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Kimler var \u00f6rne\u011fin kamuoyunun \u00e7ok bilmedi\u011fi?<\/strong><\/p>\n

Chobani\u2019yi herkes biliyor ama \u00f6rne\u011fin kamuoyunun \u00e7ok bilmedi\u011fi Sierra Nevada Corporation var. Fatih ve Eren \u00d6zmen \u00e7iftinin \u015firketi. Hen\u00fcz halka a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir \u015firket de\u011fil. \u015eu anda cirosu 2 milyar dolar\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir, 3 bin civar\u0131 da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 var. Daha 1. nesil olan bir T\u00fcrk-Amerikal\u0131 \u00e7iftin bunu orada ba\u015farm\u0131\u015f olmas\u0131, savunma gibi stratejik bir sekt\u00f6rde; yani NASA\u2019ya, PENTAGON \u2019a direkt \u00e7\u00f6z\u00fcm ve \u00fcr\u00fcn sat\u0131yor olmas\u0131, space shuttle (uzay meki\u011fi) program\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde hizmet veriyor olmas\u0131 tabii ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fey. Bu bizim i\u00e7in ciddi bir tan\u0131t\u0131c\u0131 f\u0131rsat ayn\u0131 zamanda. Ya da Yal\u00e7\u0131n Ayasl\u0131 var, belki bilirsiniz. Mesela Yal\u00e7\u0131n Bey ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Tam b\u00fct\u00e7esini bilmiyorum ama T\u00fcrkiye tan\u0131t\u0131m\u0131na y\u0131lda en az 5-10 milyon dolar harcayan bir giri\u015fimciden bahsediyoruz. Bunlar \u00e7ok \u00f6nemli. \u015eu an bizim D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ise ABD\u2019deki lobi \u015firketleri b\u00fct\u00e7esi 3, bilemedin 4 milyon dolard\u0131r. Yani D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 3-4 milyon harcarken lobicili\u011fe, Yal\u00e7\u0131n Ayasl\u0131 gibi bir birey 10 milyon dolar harc\u0131yor. Bunun \u00e7ok \u00f6nemli geri d\u00f6n\u00fc\u015fleri oluyor ve biz bunu g\u00f6r\u00fcyoruz. O nedenle de bu PYD meselesi ba\u015fta olmak \u00fczere bizim bu \u00f6zg\u00fcvene dikkat etmemiz laz\u0131m. Bizimle Amerika\u2019n\u0131n stratejik ili\u015fkisi var ve bu oradaki bir ge\u00e7ici taktiksel ili\u015fki ile k\u0131yaslanamaz. ABD, bir ge\u00e7ici \u00e7\u0131kar i\u00e7in asla bizi satmaz, k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerimizi g\u00f6rmemezlikten gelmez.<\/p>\n

\u201cEkonomik ili\u015fkilerin geli\u015fmesi \u00fclkeler aras\u0131ndaki siyasi krizlerin azalt\u0131lmas\u0131nda ve yumu\u015fat\u0131lmas\u0131nda kritik bir \u00f6neme sahiptir<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Ge\u00e7mi\u015fte Ortado\u011fu \u00fclkelerine biraz s\u0131rt\u0131m\u0131z\u0131 d\u00f6n\u00fcyorduk. Oradaki ekonomik f\u0131rsatlardan yararlanam\u0131yorduk. Elbette daha \u00f6nce de\u011findi\u011finiz so\u011fuk sava\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131n da bunda etkisi olabilir. K\u00fcreselle\u015fme ile birlikte \u00fclkeler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler her anlamda h\u0131zland\u0131, yo\u011funla\u015ft\u0131. Hem Ortado\u011fu \u00fclkeleri ile geli\u015fen ili\u015fkilerin de\u011fi\u015fen dinamikleri hem de \u0130slami hassasiyetlerinin y\u00fcksek oldu\u011funu iddia eden bir h\u00fck\u00fcmetin gerekti\u011finde ekonomik ili\u015fkilerini \u0130srail\u2019le asla bozmamas\u0131 gibi verdi\u011finiz \u00f6rneklerin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Burada asl\u0131nda geli\u015fen ve oturan bir rasyonalite anlay\u0131\u015f\u0131na i\u015faret ediyorsunuz. Siz hala bu rasyonalitenin devam etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz yoksa bundan sapma m\u0131 g\u00f6steriyor art\u0131k yetkili makamlar\u0131m\u0131z? Son d\u00f6nemde artan \u015fekilde d\u0131\u015farda \u00e7\u0131kan yaz\u0131lar, d\u0131\u015fardaki \u00e7e\u015fitli yetkili a\u011f\u0131zlar\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131, baz\u0131 uygulamalar, bu anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z resmin ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir izlenim de yarat\u0131yor. Bunu biraz daha konu\u015fal\u0131m istiyorum. <\/strong><\/p>\n

Bence i\u00e7 politikaya y\u00f6nelik baz\u0131 hareketler nedeniyle sapma g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olsa da bu devam ediyor. Zaten etmeli yoksa bu yolda y\u00fcr\u00fcyemeyiz. Biz bir yandan yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 buraya davet ederken e\u011fer samimiysek ki samimi oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, o zaman yat\u0131r\u0131m\u0131n birinci prensibinin \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kamamam\u0131z laz\u0131m; o da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirliktir. Bu b\u00f6lgede ciddi bir hareketlilik var, o nedenle her g\u00fcn bir \u015feyler olabiliyor. \u0130\u015fte g\u00f6r\u00fcyorsunuz Rusya ile \u00e7ok iyi ili\u015fkimiz vard\u0131. Bir u\u00e7ak d\u00fc\u015ft\u00fc, hatta biz vururken onun Rus u\u00e7a\u011f\u0131 oldu\u011funu bile bilmiyorduk ve ili\u015fki bozuldu. Ancak neticeye bakarsak bu geli\u015fen durum, ekonomik ili\u015fkiye, mesela bir Rus \u015firketi taraf\u0131ndan al\u0131nan bir ihaleye ya da kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticarete hatta sonunda turizme bile engel olmad\u0131. \u0130srail ile daha uzun bir siyasi sorun ya\u015fand\u0131 ancak orda da ticaret engellenmedi hatta artt\u0131. E\u011fer uzun vade engeller olu\u015fmu\u015f olsayd\u0131 o zaman bir yat\u0131r\u0131m cenneti olmaktan bahsedemezdik. O zaman bu bahsetti\u011finiz olumsuz alg\u0131y\u0131 ger\u00e7ek hale \u00e7evirmi\u015f oluruz ve s\u00f6yleyecek laf\u0131m\u0131z kalmaz.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda ekonomik ili\u015fkilerin siyasi krizleri azaltabilen, yumu\u015fatabilen bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011funu mu vurguluyorsunuz? Yoksa yumu\u015fatmas\u0131 gerekti\u011fini mi? Bunu d\u00fcnyadaki k\u00fcreselle\u015fme ve \u00fclkeler aras\u0131ndaki artan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi ba\u011flam\u0131nda m\u0131 yoksa bir siyasi ve ekonomik rasyonalitenin gere\u011fi gibi mi ortaya koyuyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda ikisi de etkili ve \u00f6nemli demek istiyorum. Rusya\u2019yla bizim aram\u0131zda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticaret ba\u011flar\u0131 olmasayd\u0131, bizim bir gaz ticaretimiz olmasayd\u0131, bu kriz ne olurdu? Yani daha derinle\u015fece\u011fi kesin. Ayn\u0131 \u015fekilde \u0130srail ile ticari m\u00fcnasebetimizi ciddi boyutlarda artt\u0131rma potansiyeli olmasayd\u0131 ya da \u0130srail\u2019den gaz ithalat f\u0131rsat\u0131 bu kadar yak\u0131n olmasayd\u0131, siyasi krizi \u00e7\u00f6zme motivasyonumuz bu kadar y\u00fcksek olur muydu? Ayr\u0131ca burada NATO\u2019nun \u00f6nemini de vurgulayal\u0131m. Biz y\u0131llard\u0131r \u2018NATO art\u0131k \u00f6nemli de\u011fil, NATO \u00f6nemini kaybetti<\/em>\u2019 diye analiz yapan yorumculara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131k, sa\u011folsun Putin bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize destek olup anlatm\u0131\u015f oldu. NATO olmasayd\u0131 Rusya nas\u0131l davran\u0131rd\u0131? Ya da kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ekonomik ili\u015fki olmasayd\u0131 neler olurdu? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ekonomik ili\u015fki \u00e7ok sinirlendi\u011finizde yumru\u011fu tam masaya vuray\u0131m derken tekrar bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp buradan bir s\u00fcr\u00fc insan yemek yiyor deyip o eli tekrar cebinize indirmenize vesile oluyor. Burada Avrupa Birli\u011fi (AB) ve Amerika ili\u015fkisi en iyi g\u00f6rebilece\u011fimiz \u00f6rnek. O kadar ciddi bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131m boyutu var ki art\u0131k onlar birbirlerine ortak olmu\u015f. Avrupa\u2019yla Amerika d\u00fc\u015fman olamaz birbirine \u00e7\u00fcnk\u00fc aralar\u0131nda fark kalmayacak kadar birbirlerine ortaklar. Avrupa\u2019n\u0131n Amerika\u2019ya zarar vermesi demek, zaten Avrupa\u2019ya zarar vermesi demektir art\u0131k. Bu kadar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olmas\u0131 siyasi ili\u015fkilerinde tabii ki lehine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

\u201c<\/strong>ABD ile ticarette iki hususu bilmek gerekir: Birincisi, mesafe yap\u0131sal bir engel de\u011fildir. \u0130kincisi, ABD tek bir \u00fclke de\u011fildir, ABD\u2019yi 50 farkl\u0131 orta ve b\u00fcy\u00fck boy ekonomi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/h4>\n

T\u00fcrkiye ile ABD\u2019nin ticaret hacmini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz? Yeterli seviyede mi? Neler yap\u0131lmal\u0131? Burada a\u00e7man\u0131z\u0131 rica etti\u011fim bir husus da; iki tane g\u00f6r\u00fc\u015f var asl\u0131nda bu ara yayg\u0131n olan. Birincisi, T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle AK Parti ile beraber Afrika ve Ortado\u011fu \u00fclkelerine a\u00e7\u0131lma politikalar\u0131 var, d\u0131\u015f ticareti artt\u0131rmak ama\u00e7l\u0131. Elbette bu a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n politik nedenleri ve ama\u00e7lar\u0131 da var. Bu a\u00e7\u0131lma politikas\u0131n\u0131n ekonomik getirisinin \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu gibi bir g\u00f6r\u00fc\u015f var. \u0130kinci bir g\u00f6r\u00fc\u015f ise, Afrika ya da Ortado\u011fu \u00fclkelerinin hacimleri belli, bunlarla ticari ili\u015fkileri artt\u0131rman\u0131n toplam getirisi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck, oysa Avrupa ya da ABD ile var olan mevcut ticaret hacmini birazc\u0131k artt\u0131rmak bile o \u00fclkelerden \u00e7ok fazla miktarda ekonomik gelir getirecektir \u015feklinde.\u00a0 Burada \u00f6rne\u011fin Irak ile ticaret hacmimizi 400% artt\u0131rsak bile getirisi 400 milyon dolar olmu\u015ftu sava\u015ftan sonra ticaretimiz s\u0131f\u0131ra d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, ama ayn\u0131 d\u00f6nemde AB ile ticaret hacmimizi 1% artt\u0131rsak bile 1 milyar dolar getirisi olacakt\u0131 \u015feklinde. Siz nas\u0131l bak\u0131yorsunuz bu k\u0131yaslamalara? <\/strong><\/p>\n

ABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ticareti artt\u0131rma anlam\u0131nda iki hatal\u0131 varsay\u0131m var. Birincisi, mesafenin yap\u0131sal bir engel oldu\u011funu zannediyoruz. Bu \u00e7ok h\u00e2kim bir g\u00f6r\u00fc\u015f haline gelmi\u015f. \u0130kincisi, ABD\u2019nin tek bir \u00fclke oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz, varsay\u0131yoruz. Bu varsay\u0131mla; Afrika\u2019ya bak\u0131nca g\u00f6r\u00fcyoruz ki 30 tane \u00fclke var, b\u00f6yle yap\u0131sal engeller oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz tek bir \u00fclke olan ABD ile ticaretimizi artt\u0131rmak yerine, bize yak\u0131n olan Afrika\u2019daki 30 \u00fclke ile ticaretimizi artt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Ama bu varsay\u0131m hatal\u0131. Bir kere ABD tek bir \u00fclke de\u011fil. ABD\u2019nin ekonomik boyutuna bakarsan 50 eyaletinin de ayr\u0131 ayr\u0131 birer b\u00fcy\u00fck \u00fclke say\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Mesela sadece Texas\u2019\u0131n ekonomisi T\u00fcrkiye\u2019den daha b\u00fcy\u00fck bir ekonomi, demek ki ABD\u2019ye 50 ayr\u0131 \u00fclke gibi bakmak gerekiyor. Mesafenin yap\u0131sal bir engel oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131 neden yanl\u0131\u015f? Mesafe ger\u00e7ekten yap\u0131sal bir engel olsayd\u0131 o zaman zaten AB\u2019nin de ABD ile ticareti olmazd\u0131. AB \u00fcyesi Polonya ABD ile b\u00fcy\u00fck bir ticaret ili\u015fkisi ger\u00e7ekle\u015ftirebilirken biz neden ger\u00e7ekle\u015ftiremeyelim? O zaman g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131 ve ko\u015fullar\u0131n asl\u0131nda bu mesafenin o kadar b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemi yok. Tabii ki mesafe bir fakt\u00f6r ama \u00f6nemi gittik\u00e7e azal\u0131yor, belirleyici bir fakt\u00f6r de\u011fil, u\u00e7aklar da gittik\u00e7e daha h\u0131zl\u0131 ve ucuza u\u00e7uyorlar. Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye\u2019nin 2023 hedeflerine ula\u015fmas\u0131n\u0131 istiyorsak, ticaretimizde bir z\u0131plama ger\u00e7ekle\u015ftirmek istiyorsak, kesinlikle ABD ile olan ticaretimizi geli\u015ftirmemiz laz\u0131m.<\/p>\n

ABD ile T\u00fcrkiye\u2019nin ticaretini geli\u015ftirmesinin ba\u015fka art\u0131lar\u0131 da var m\u0131? <\/strong><\/p>\n

Evet, kesinlikle. ABD\u2019yle ticaretin hem yat\u0131r\u0131m hem ihracat olsun, yan etkileri (spill over effects) \u00e7ok fazla olur. ABD\u2019den daha farkl\u0131 pazarlara daha de\u011fi\u015fik yollarla ula\u015fma imk\u00e2n\u0131 ve kapasitesine de sahip olursunuz. ABD\u2019de her eyalette yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ticarette farkl\u0131 \u015feyler \u00f6\u011frenirsiniz. Bak\u0131n biz Afrika\u2019ya gidince biz onlara bir \u015feyler \u00f6\u011fretiyoruz bir nevi. Biz oraya altyap\u0131 kurmu\u015f oluyoruz, oraya THY\u2019nin u\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yoruz, o nedenle o \u00fclkenin ula\u015f\u0131labilirli\u011fini artt\u0131r\u0131yoruz. Bu da \u00f6nemli, bunu da yapmam\u0131z laz\u0131m, yap\u0131yoruz da zaten, ama AB ile G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi anla\u015fmam\u0131z bize \u00e7ok \u00f6nemli \u015feyler kazand\u0131rd\u0131. O zamanda demiyorlar m\u0131yd\u0131: \u2018AB ile yapabilece\u011fimiz ticaret s\u0131n\u0131rl\u0131, onlar\u0131n bizim \u00fcr\u00fcnlerimize ihtiyac\u0131 yok, biz o kalitede \u00fcretemiyoruz ya da uzak geliyor vs vs vs<\/em>.\u2019 Ama ne oldu? Biz o anla\u015fma sayesinde AB ile ticareti \u00f6\u011frendik, onlarla ticaret geli\u015ftik\u00e7e onlar\u0131n deneyimlerini de \u00f6\u011frendik, ba\u011flant\u0131lar\u0131na ortak olduk, ihracat\u0131m\u0131z\u0131 da artt\u0131rd\u0131k\u00e7a artt\u0131rd\u0131k. Daha \u00f6nemli bir \u015fey s\u00f6yleyeyim: Biz bug\u00fcn Afrika ile ticaret yapabiliyorsak, AB ile ticaret yapmay\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fimiz i\u00e7indir, \u00e7\u00fcnk\u00fc biz kiminle rekabet ediyoruz Afrika\u2019da, AB \u00fclkeleri ile rekabet ediyoruz. \u015eimdi biz bu rekabeti Avrupa\u2019da \u00f6\u011frendi\u011fimiz i\u00e7in Afrika\u2019da da onlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kabiliyoruz.<\/p>\n

\u201cAfrika ve MENA b\u00f6lgesindeki ticaret anlay\u0131\u015f\u0131 ile ABD\u2019de ticaret yapamazs\u0131n\u0131z, rekabet edemezsiniz<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Afrika \u00fclkelerindeki rekabet tarz\u0131 ile Avrupa \u00fclkeleri ya da ABD\u2019deki rekabet tarz\u0131 aras\u0131nda da farklar yok mu? \u0130\u015fler farkl\u0131 \u00fclkelerde farkl\u0131 \u015fekillerde kotar\u0131labiliyor, bu da belli b\u00f6lgelerde ticaret yapan \u015firketlerin belli al\u0131\u015fkanl\u0131klar edinmesine sebep oluyor. Bu al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 da bazen ba\u015fka b\u00f6lgelerde ticaret yapmaya kalk\u0131\u015f\u0131nca bir engel haline de gelebiliyor ya da ters tepebiliyor, \u00f6yle de\u011fil mi? <\/strong><\/p>\n

\u00c7ok do\u011fru. Bu da anlatt\u0131\u011f\u0131m avantajlar\u0131n ters etkisi asl\u0131nda. Afrika \u00fclkeleri ya da MENA b\u00f6lgesindeki \u00fclkelerle ticaretimizi geli\u015ftiriyoruz ama bizden \u00e7ok o \u00fclkelerdeki \u015firketler bir \u015fey \u00f6\u011freniyor, biz ise bazen olumsuz etkiler alt\u0131nda kalabiliyoruz. \u00d6rne\u011fin, MENA b\u00f6lgesinde kendi \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde rekabet\u00e7ili\u011fi \u00f6\u011frendik ve ba\u015far\u0131l\u0131 da oluyoruz. Ama bizim ihracat yapan \u015firketlerimiz a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak KOB\u0130\u2019ler. Bu KOB\u0130\u2019lerin MENA b\u00f6lgesinde edindikleri al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ABD\u2019de ters tepiyor. Yani o b\u00f6lgenin al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla ABD\u2019de ihracat yapamazs\u0131n\u0131z. ABD veya ticaret yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz farkl\u0131 bir b\u00f6lge i\u00e7in ayr\u0131 haz\u0131rl\u0131klar yapman\u0131z, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmeniz gerekiyor, yoksa geli\u015fmi\u015f pazarlarda ba\u015far\u0131l\u0131 olamazs\u0131n\u0131z. Bir de \u015f\u00f6yle bir hata yap\u0131yor bu \u015firketler; yerli \u00fcretim kapasitesini mevcut yat\u0131r\u0131m alt\u0131nda maksimize ediyor. Diyelim ki 100 tane \u00fcr\u00fcn \u00fcretebiliyor, bunu \u00f6ncelikle al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fu MENA b\u00f6lgesinde sat\u0131yor, pazarl\u0131yor, 80\u2019inini sat\u0131yor mesela, elinde kalan 20\u2019yi de getirip ABD\u2019de bir \u015fans\u0131m\u0131 deneyeyim, satabilir miyiz diyerek haz\u0131rl\u0131ks\u0131z, maceraperest \u015fekilde pazarlamaya kalk\u0131\u015f\u0131yor. Sonra da ba\u015far\u0131s\u0131z olunca \u00fcrk\u00fcp ka\u00e7\u0131yor.<\/p>\n

Hatta ABD gibi \u00fclkelerde de bu pazarlama s\u00fcrecini kurumsal bir \u015fekilde yapm\u0131yor, ya 2-3 pazarlamac\u0131 ekip ya da o \u00fclkelerde ajans olarak serbest \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filer \u00fczerinden yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, do\u011fru mudur? <\/strong><\/p>\n

Evet aynen. Amerika deyince akla New York geliyor zaten, \u00f6nce oraya bir bak\u0131yorlar. Sonrada ba\u015far\u0131s\u0131z oluyorlar, nedenini bile analiz edemeden d\u00f6n\u00fcyorlar. Oysa Amerika\u2019da pek \u00e7ok eyalet ve \u015fehir var, elindeki \u00fcr\u00fcne g\u00f6re ciddi bir pazar ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapman laz\u0131m, kurumsal haz\u0131rl\u0131klar yapman laz\u0131m. \u0130\u015fin esas\u0131 ben Amerika\u2019da yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, ABD ile ticaret yapma konusunda kurumsal bir karar al\u0131p da bu i\u015fe zaman ay\u0131rarak yapan hi\u00e7bir \u015firketin ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu g\u00f6rmedim. ABD pazar\u0131 \u015feffaf bir pazar, kompleks bir pazar, san\u0131r\u0131m zor kelimesi bu nedenle \u00e7ok kullan\u0131l\u0131yor. Oysa zor de\u011fil, sadece ara\u015ft\u0131rma ve \u00f6zen gerektiriyor. Matematik gibi, matematik de zor denir \u00e7ocuklara, oysa matematik de kesinlikle zor de\u011fildir, sadece kompleks olabilir ve konsantrasyon gerektirir ama \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir sistemdir. ABD pazar\u0131 da matematik gibidir, biz burada yap\u0131sal engellerden de\u011fil, as\u0131l bu Transatlantik Ticaret ve Yat\u0131r\u0131m Ortakl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n (TTIP) d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktan korkmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin ticari anlamda, finans piyasalar\u0131na a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 da dikkate alarak, d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 1989\u2019dan ba\u015flatsak bile asl\u0131nda otuz y\u0131la yak\u0131n ciddi bir tecr\u00fcbe birikimi olu\u015fmu\u015f olmas\u0131 gerekmez mi sermayenin? Hala haz\u0131rl\u0131ks\u0131z, ya elinde kalan mal\u0131 satmak ya da \u00e7abuk kar etmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli pazarlara bodoslama dalmas\u0131 \u015firketlerimizin garip de\u011fil mi? Bir \u00fclkede ticari bir faaliyete giri\u015fmeden \u00f6nce pazar ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi, dan\u0131\u015fmal\u0131k hizmetleri alman\u0131n \u00f6nemi vs. hala yeterince bilinmiyor mu yoksa bunlara harcama yapmak \u015firketlere gereksiz mi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n

Evet, hala pek \u00e7ok \u015firketimizin bu \u00f6n haz\u0131rl\u0131klar\u0131n \u00f6nemi konusunda bilgisiz oldu\u011funu ya da bu tip harcamalar\u0131 y\u00fck g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebiliriz. \u00d6yle bodoslama dalma k\u0131sm\u0131n\u0131 bile inanarak yapm\u0131yorlar, yani yapsalar belki yine bir \u015feyler olur. Daha \u00e7ok, b\u00f6yle \u00e7ekinerek, korkarak, pazar\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fczde \u00e7ok b\u00fcy\u00fcterek ve orada i\u015f yapman\u0131n zor oldu\u011fu \u00f6nyarg\u0131s\u0131 ile hareket ediyoruz. Dan\u0131\u015fma anlam\u0131nda ekstra harcamay\u0131 yapmaktan bile korkarak \u015fu hatay\u0131 bile yap\u0131yoruz: Buradaki ekiplerimizin o \u00fclkeyi, o pazar\u0131 bilmedi\u011fini bildi\u011fimiz halde, yine de nas\u0131l olsa onlara burada maa\u015f \u00f6d\u00fcyoruz diyerek, \u0131srarla burada oturaca\u011f\u0131na, u\u00e7ak paras\u0131n\u0131 vs verip gitsin orada bir hafta kals\u0131n pazar\u0131 incelesin gelsin diyerek onlar\u0131 g\u00f6nderip duruyoruz. Bilmediklerini ve bu \u015fekilde \u00f6\u011frenemeyeceklerini bile bile hem kendimizi kand\u0131r\u0131yoruz hem de \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131m\u0131za haks\u0131zl\u0131k ediyoruz. \u00d6yle yapmak yerine ABD\u2019de uzman bir ki\u015fiye dan\u0131\u015fmak daha do\u011fru olur. Ama masrafl\u0131 olur diyerek bundan ka\u00e7\u0131n\u0131yoruz, oysa o ki\u015fi b\u00fcy\u00fck bir pazar\u0131 a\u00e7acak sana, belki t\u00fcm ticari hacmin ve y\u00f6n\u00fcn de\u011fi\u015fecek. Bu anlamda ABD\u2019li uzmanlara para harcamaktan \u00e7ekinmek de b\u00fcy\u00fck bir hata, yeni bir pazar\u0131 anlamak i\u00e7in biraz para harcayacaks\u0131n, bu i\u015fin do\u011fas\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n

\u201cABD\u2019de lobi konusunda \u00fc\u00e7 s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z var: \u00dcst d\u00fczey karar vericiler ABD sistemini tam bilmiyorlar. B\u00fct\u00e7e ve organizasyon yap\u0131s\u0131 yeter de\u011fil. Mevcut yap\u0131da da koordinasyon eksikli\u011fi var<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Biraz da T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015fardaki alg\u0131 sorununu gidermenin yollar\u0131n\u0131 ve nas\u0131l lobi yapmas\u0131 gerekti\u011fini konu\u015fal\u0131m. ABD \u00f6rne\u011finden yola \u00e7\u0131karak bakarsak T\u00fcrkiye\u2019nin mevcut lobi yapma anlay\u0131\u015f\u0131 ya da tecr\u00fcbesindeki eksikler nelerdir?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6ncelikli eksikli\u011fi tepkilerini daha \u00e7ok s\u00f6zl\u00fc olarak vermesi, belki hakl\u0131 oldu\u011fu konularda hakk\u0131n\u0131n da yendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile belli bir strateji geli\u015ftirmeden m\u00fcnferit tepkiler vermesidir. \u0130\u00e7 politikada, siyasi ortamlarda, televizyonda, gazetelerde hakl\u0131 oldu\u011fumuzu anlatmakla i\u015f bitmiyor. Hakl\u0131 \u00e7\u0131kmak \u00fczere oyun plan\u0131 \u00e7izip o oyun plan\u0131n\u0131 her t\u00fcrl\u00fc taktiksel ad\u0131m\u0131yla birlikte uygulamam\u0131z laz\u0131m. \u00d6rne\u011fin \u015fik\u00e2yet etti\u011fimiz konular\u0131 sadece \u00fcst d\u00fczey heyetlerde g\u00fcndeme getiriyoruz. Bu \u015fekilde istedi\u011fimizi elde edemeyiz. \u00d6yle bir \u00fclke de\u011fil Amerika. Orada kal\u0131c\u0131 bir lobi d\u00fczenini her d\u00fczeyde kurmam\u0131z gerekiyor. O zamanda ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ayr\u0131ca lobi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 hep Beyaz Saray \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yoruz ama bir\u00e7ok konuda karar\u0131 veren Kongre. Nasreddin Hoca f\u0131kras\u0131 gibi. Karanl\u0131k yerde y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybedip \u0131\u015f\u0131k olan yerde ar\u0131yor.<\/p>\n

Bu anlamda lobicilik faaliyetlerinde hala s\u0131k\u0131nt\u0131 m\u0131 ya\u015f\u0131yoruz? Biraz gecekondu lobicili\u011fi gibi son dakikada m\u0131 devreye giriyoruz? 60 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131nd\u0131r yo\u011fun ili\u015fkilerimiz olan ve m\u00fcttefikimiz oldu\u011funu yetkililerin s\u00fcrekli tekrarlad\u0131\u011f\u0131 Amerika\u2019da bile lobicilik faaliyetlerimizi hala kurumsalla\u015ft\u0131ramad\u0131k m\u0131? Yoksa <\/strong>art\u0131k de\u011fi\u015fen bir d\u00fczen var ve ona m\u0131 ayak uyduram\u0131yoruz?<\/strong><\/p>\n

Bunu k\u0131saca iki sebeple a\u00e7\u0131klayabiliriz: \u00dcst d\u00fczey karar vericiler ABD sistemini hen\u00fcz tam anlam\u0131\u015f ve benimsemi\u015f de\u011filler. Bu nedenle ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00e7e ve var olan organizasyon yap\u0131s\u0131 yeterli de\u011fil. Belki de en \u00f6nemlisi ilgili kurumlar aras\u0131nda koordinasyon yetersizli\u011fi olmas\u0131. Sn. Binal\u0131 Y\u0131ld\u0131r\u0131m gibi icraat\u00e7\u0131 bir ismin ba\u015fbakan olmas\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin lobi g\u00fcc\u00fcn\u00fc ger\u00e7ek anlamda artt\u0131racak geli\u015fmeler ya\u015fanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Ancak \u00e7o\u011fu zaman da gereksiz \u015feylere para veriyoruz, lobimizi yapm\u0131yorlar ama biz \u00e7ok para harc\u0131yoruz gibi s\u00f6ylentiler duyuyoruz, yaz\u0131lar okuyoruz, a\u00e7\u0131klamalar dinliyoruz. Bunlara ne diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Bazen gereksiz para harcand\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ek ancak bu tespitin sonucu biz o zaman para harcamayal\u0131m olmamal\u0131. Daha verimli nas\u0131l para harcayabiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. T\u00fcrkiye \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir devlet, ciddi bir ekonomik g\u00fc\u00e7. T\u00fcrkiye Amerika ile serbest ticaret anla\u015fmas\u0131 istiyorsa, Amerika ile serbest ticaret anla\u015fmas\u0131 yapan \u00fclkelerin ne yapt\u0131\u011f\u0131na bakmal\u0131. Kore\u2019den Kolombiya\u2019s\u0131na kadar bir\u00e7ok \u00fclke bu s\u00fcreci ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7land\u0131rd\u0131. Nas\u0131l yapt\u0131 diye bakmal\u0131y\u0131z. Hepsi bunu 30 milyon dolar\u0131 belli bir \u015fekilde harcayarak ve be\u015f ayr\u0131 lobi \u015firketi kiralayarak ba\u015fard\u0131ysa bizim bunu 3 milyon dolar harcayarak ve 2 tane \u015firketle ba\u015farma \u015fans\u0131m\u0131z olabilir mi? Burada STK\u2019lar da \u00fczerine d\u00fc\u015feni yapmal\u0131 ancak bunu iyi bir koordinasyon sa\u011flayarak yaparsak ba\u015far\u0131l\u0131 oluruz.<\/p>\n

\u201cABD\u2019de lobi yapmak i\u00e7in ilk gidilecek yer Ba\u015fkan de\u011fil, Kongre\u2019dir<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Daha \u00f6nce Kongre\u2019ye ba\u011f\u0131\u015f yapman\u0131n \u00f6neminden de bahsetmi\u015ftiniz? <\/strong><\/p>\n

Evet, ABD\u2019de lobi yaparken \u00f6ncelikle bizim gitmemiz gereken yer Kongre. Bu anlamda da biz \u015fu anda \u00f6zellikle bizi sevmeyen, T\u00fcrkiye aleyhine \u00e7al\u0131\u015fan di\u011fer gruplarla k\u0131yasla nispeten zay\u0131f durumday\u0131z. Burada belli bir noktaya gelmemiz tamamen T\u00fcrk-Amerikal\u0131 Yal\u00e7\u0131n Ayasl\u0131 gibi insanlar\u0131n inisiyatifi sayesinde. Halen devlet akl\u0131 bunu tam benimsemi\u015f de\u011fil, oradaki bu sistemin ne oldu\u011funu ve burada ne koyarak ne alabilece\u011fimizin hen\u00fcz tam hesab\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f de\u011fil devlet akl\u0131. Yani bu d\u00fczeni do\u011fru oturtabilirsek yepyeni bir d\u00fcnyaya ad\u0131m ataca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc oradaki o stratejik derinli\u011fi ba\u015fka yerlerde de kullanabiliriz. \u00d6rne\u011fin sadece bir silah sistemi ithalat\u0131 ya da olumsuz bir tezkereyi durdurmak i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda K\u0131br\u0131s sorununun d\u00fcnyada nas\u0131l g\u00fcndeme geldi\u011fini, Avrupa Birli\u011fi ile ili\u015fkilerimiz gibi pek \u00e7ok konudaki sorunlar\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kongre nezdinde olu\u015facak o stratejik derinli\u011fini kullanabiliriz. Bu sistemi kurmak zorunday\u0131z.<\/p>\n

ABD\u2019de siyasette etkili olman\u0131n yollar\u0131 nelerdir? T\u00fcrkiye\u2019nin yapmas\u0131 gerekenler net olarak nelerdir? Bunu biraz detayland\u0131rabilir misiniz? <\/strong><\/p>\n

Birincisi lobi faaliyetleri i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00e7eyi art\u0131rmam\u0131z laz\u0131m. Benim bildi\u011fim D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bu konudaki b\u00fct\u00e7esi y\u0131lda 5 milyon dolar. Bu yeterli de\u011fil. Belki bu Kongre lobicili\u011fi anlam\u0131nda yeterli olabilir ama mesela serbest ticaret anla\u015fmas\u0131 konusunda farkl\u0131 uzmanl\u0131k alan\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in farkl\u0131 firmalarla \u00e7al\u0131\u015fmak laz\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019deki ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi\u2019nin T\u00fcrkiye i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sadece PR b\u00fct\u00e7esi 12.5 milyon dolar. \u015eimdi tabii ki ABD T\u00fcrkiye\u2019den b\u00fcy\u00fck \u00fclke diyebilirsiniz, ama T\u00fcrkiye\u2019de b\u00fcy\u00fck bir \u00fclke. D\u00fcnya\u2019n\u0131n 1 numaral\u0131 ekonomisinin d\u00fcnyan\u0131n \u015fu anda 18. ekonomisi olan T\u00fcrkiye\u2019ye ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 PR b\u00fct\u00e7esi 12.5 milyon dolar ise; T\u00fcrkiye\u2019de k\u00fc\u00e7\u00fck bir devlet de\u011fil ki, o zaman T\u00fcrkiye de ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek istedi\u011fi d\u00fcnyan\u0131n bir numaral\u0131 ekonomisine PR i\u00e7in sadece 5 milyon dolar ay\u0131rmamal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7e kesinlikle artmal\u0131 ancak ayn\u0131 zamanda daha verimli harcanmal\u0131. \u0130kincisi, oradaki sistemi daha iyi takdir edip, T\u00fcrkiye\u2019deki sivil toplumun, buna i\u015f hayat\u0131n\u0131 da d\u00e2hil ediyoruz ve b\u00fcrokratlar\u0131n da, sadece \u00fcst seviye de\u011fil, ABD\u2019deki t\u00fcm seviyelerdeki muhataplar\u0131yla angaje olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamam\u0131z laz\u0131m. Bu da \u00e7ok zor bir \u015fey de\u011fil. Burada zaten D\u0131\u015f Ekonomik \u0130li\u015fkiler Kurulu gibi, T\u00fcrkiye \u0130hracat\u00e7\u0131lar Meclisi gibi kurumlar\u0131n zaten ay\u0131rd\u0131klar\u0131 b\u00fct\u00e7eleri var. Ama koordinasyon eksikli\u011fi var. Burada mesela Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu koordinasyonu \u00fcstlenebilir. Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131 bizleri y\u00f6nlendirirse, biz b\u00f6yle bir oyun plan\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuzu g\u00f6r\u00fcrsek, biz gerekeni yapar\u0131z. Ha bug\u00fcn yapm\u0131yor muyuz? Yap\u0131yoruz, biz zaten kendi muhataplar\u0131m\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyoruz ama \u015fu anda bu koordineli, bir \u00fclke d\u00fczeyinde kurgulanm\u0131\u015f bir oyun plan\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011fil. Biliyorsunuz 3 T\u00fcrk\u2019\u00fc bir odaya koydu\u011funuzda 4 farkl\u0131 fikir olu\u015fuyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, oradaki T\u00fcrk-Amerikan diasporas\u0131n\u0131 daha iyi organize etmemiz laz\u0131m. Bunun bir k\u0131sm\u0131 yine b\u00fct\u00e7e, neden b\u00fct\u00e7e? Mesela 800 bin T\u00fcrk-Amerikan vatanda\u015f\u0131 var diyoruz ama bunlar\u0131n bizde bir listesi yok. B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikte de yok. 800 bin T\u00fcrk ABD\u2019liye ula\u015fam\u0131yoruz istedi\u011fimizde. Bununla ilgili bir dedektif b\u00fcrosu mu tutaca\u011f\u0131z ya da bir ara\u015ft\u0131rma \u015firketiyle mi \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z art\u0131k karar verip amac\u0131m\u0131za ula\u015fmal\u0131y\u0131z. Eyalet eyalet 50 tane ara\u015ft\u0131rma \u015firketinden gerekirse hizmet al\u0131p oradaki T\u00fcrk ABD\u2019lilerin hepsine, yani ne yap\u0131p edip o 800 bin ki\u015fiye ula\u015f\u0131r hale gelmemiz laz\u0131m. Ondan sonra onlar\u0131 ABD sistemi dahilinde T\u00fcrkiye Cumhuriyet lehinde angaje etmenin yollar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmemiz laz\u0131m.<\/p>\n

\u201cT\u00dcS\u0130AD, TOBB gibi kurumlar\u0131n yurtd\u0131\u015f\u0131 temsilcileri do\u011fru ki\u015filerden se\u00e7ilmiyor.\u00a0 Oradaki ili\u015fkileri kurabilecek, etkileyebilecek, y\u00f6nlendirebilecek bir kadroya ihtiya\u00e7 var<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

ABD\u2019de bu anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fabilen etkin bir \u00fclke var m\u0131? Bir \u00f6rnek verebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n

Mesela \u0130srail lobicili\u011fi yapan AIPAC diye bir kurulu\u015f var. AIPAC; political action committee (siyasi eylem komitesi) de\u011fil, yani Kongreye direk para veren bir yer de\u011fil ama AIPAC \u00fcyelerinin tamam\u0131 Kongreye ba\u011f\u0131\u015f yapar. Tamamen \u0130srail lobicili\u011fi yapan bir yer ve \u00e7ok etkin bir yer. Bu etkinli\u011fini de T\u00fcrkiye\u2019de baz\u0131lar\u0131n\u0131n dedi\u011fi gibi \u0130srail\u2019in ABD\u2019deki gizli g\u00fcc\u00fc gibi komplolardan olu\u015fmuyor. Bu AIPAC denilen kurumun etkinli\u011fi \u015furadan kaynakl\u0131; sisteme g\u00f6re hareket ediyor, kendi diasporas\u0131n\u0131 mobilize ediyor. Mesela \u015fahsi hibelerden ald\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7elerle uzmanlar i\u015fe al\u0131yordu. 1-2 tane temsilci de\u011fil bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, i\u015fte T\u00dcS\u0130AD\u2019\u0131n bir temsilcisi var, bizim temsilcimiz var, TOBB\u2019un temsilcisi var, o \u015fekilde de\u011fil. Kongre \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 iyi bilen uzmanlar\u0131 var. Bunlar da s\u0131radan uzmanlar de\u011fil. Bizde T\u00dcS\u0130AD, TOBB gibi kurumlar\u0131n temsilcileri bile yeterli uzmanl\u0131\u011f\u0131 olmayan, sadece temsil g\u00f6revine y\u00f6nelik ki\u015filerden se\u00e7iliyor. Oysa onlar, Kongre\u2019de y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00fcst d\u00fczey birisini ya da \u00f6rne\u011fin \u0130ran politikalar\u0131yla ilgili eski CIA-\u0130ran masas\u0131 \u015fefini i\u015fe al\u0131yorlar. Ger\u00e7ekten oradaki ili\u015fkileri kurabilecek, etkileyebilecek, yorumlayabilecek, y\u00f6nlendirebilecek ciddi ve etkin bir kadro kuruyorlar.<\/p>\n

O zaman sosyal, ekonomik ve siyasi alanlarda kurumsal ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi yan\u0131nda, bu kurumlar ve temsilciler, policy impact dedi\u011fimiz, ciddi bir siyasi etkide yarat\u0131yorlar ABD siyaseti \u00fczerinde? <\/strong><\/p>\n

Evet, ger\u00e7ek anlamda politikay\u0131 etkileme g\u00fcc\u00fc oluyor bu AIPAC gibi \u00e7al\u0131\u015fan kurumlar\u0131n. Bizim de bu prensipler \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z ve \u00f6rg\u00fctlenmemiz laz\u0131m.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019de devlet adamlar\u0131 ile i\u015f adamlar\u0131n\u0131n ili\u015fkilerinin geli\u015fmesi ve koordinasyonun artmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Bu konuda son y\u0131llarda ciddi ilerleme var<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Bir de Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde devletler ve \u015firketler, i\u015f adamlar\u0131 daha b\u00fct\u00fcnle\u015fik gibi duruyor. Devlet adamlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelere yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaretler \u00e7o\u011funlukla i\u015f adamlar\u0131n\u0131n, kendi \u00fclkelerinin \u015firketlerinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in yap\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de de bu seviyede bir b\u00fct\u00fcnle\u015fme var m\u0131? Bu konuda geli\u015fmeler var m\u0131? T\u00fcrkiye kendi i\u015f adamlar\u0131n\u0131 da kullanabilir mi lobi faaliyetlerinde?<\/strong><\/p>\n

Bence son y\u0131llarda bu konuda ciddi geli\u015fmeler oldu. Olumlu anlamda bir gidi\u015fat var. Eskiden \u2018ben i\u015f adam\u0131y\u0131m\u2019 dedi\u011fimde, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 devlet memuru kariyerine al\u0131\u015fk\u0131n aile \u00fcyelerim bu \u2018i\u015f adam\u0131\u2019 tan\u0131mlamas\u0131ndan rahats\u0131z oluyorlar idi. T\u00fcrkiye\u2019de halen i\u015f adam\u0131 baz\u0131 \u00e7evrelerde sanki k\u00f6t\u00fc bir \u015fey yapan biriymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Tabii ki bu h\u0131zl\u0131 k\u00f6\u015feyi d\u00f6nme anlay\u0131\u015f\u0131ndan kaynakl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel bir \u015fey. Yava\u015f yava\u015f, bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyor toplum. \u0130\u015f hayat\u0131n\u0131n topluma fayda sa\u011flayan, istihdam sa\u011flayan, bununla da takdiri hak eden bir camia oldu\u011funu hem devlet hem de kamuoyu yava\u015f yava\u015f kabul ediyor. Yani bu anlamda ilerleme var. Ama tabii ki Bat\u0131 bu anlamda daha kendiyle bar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in, devlet ve i\u015f adamlar\u0131 koordinasyonu bizden \u00e7ok daha iyi durumda. Ancak bizde de bir ilerleme s\u00f6z konusu. Mesela bizim bir zirvede Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na bir kanunu de\u011fi\u015ftirin dememiz \u00e7ok ele\u015ftirildi ama ba\u015fka gruplar bu t\u00fcr talepleri iletirken i\u015f d\u00fcnyas\u0131 neden iletmesin ki? Kamu y\u00f6netimi sorumlular\u0131 i\u015f hayat\u0131yla neden koordineli olmas\u0131nlar ki?\u00a0 Bunun nas\u0131l bir zarar\u0131 olabilir? \u0130\u015f adamlar\u0131 da kendi alanlar\u0131 ile ilgili, iyi bildikleri alanlarla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f ve taleplerini dile getirmelidir \u00e7\u00fcnk\u00fc yasa ve idari uygulamalardan onlar etkileniyor. Bu koordinasyon hem yurti\u00e7i hem yurtd\u0131\u015f\u0131nda daha da geli\u015ftirilmelidir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de bir siyaset\u00e7i ile i\u015f adam\u0131 yan yana gelince orada yolsuz, yasal olmayan ya da yasal olsa da etik olmayan bir durum oldu\u011fu alg\u0131s\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131n. Bunda elbette dedi\u011finiz gibi k\u00fclt\u00fcrel, sosyolojik sebepler var ama ge\u00e7mi\u015fte g\u00f6r\u00fcnen pek \u00e7ok uygulama ve ili\u015fki t\u00fcr\u00fc de bu alg\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine neden olmuyor mu? <\/strong><\/p>\n

Hakl\u0131s\u0131n\u0131z. Haks\u0131zl\u0131k etmek istemem. Osmanl\u0131\u2019dan beri parayla ili\u015fkimizle ilgili bir al\u0131\u015fkanl\u0131k herhalde. Parayla aram\u0131z hala bar\u0131\u015fmad\u0131. Burada bazen \u00fcniversitelerde, misafir hoca olarak ders veriyoruz. \u00d6\u011frencilere; \u2018Kim zengin olmak istiyor?<\/em>\u2019 diye sordu\u011fumuzda, b\u00f6yle bir ka\u00e7 el \u00e7ekinerek kalk\u0131yor. Oysa \u00e7o\u011fu ki\u015fi el kald\u0131r\u0131p \u2018Evet, ben zengin olmak istiyorum<\/em>\u2019 diyebilmelidir. Ki bu benim gitti\u011fim dersler de felsefe dersleri de\u011fil, yani i\u015fletme, inovasyon tarz\u0131 derslere giriyorum. Sen zaten MBA (\u0130\u015fletme y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frenimi) tercih ettiysen neden \u00e7ekiniyorsun ki? ABD\u2019deki bir MBA s\u0131n\u0131f\u0131nda siz \u2018Who wants to be rich?<\/em> (Kim zengin olmak ister?<\/em>)\u2019 dedi\u011finizde b\u00fct\u00fcn eller havaya kalkar. Oysa bizde de \u2018Kim ba\u015far\u0131l\u0131 olmak ister?<\/em>\u2019 diye sordu\u011fumuzda b\u00fct\u00fcn eller havaya kalkabiliyor. E\u011fer i\u015f hayat\u0131ndaysan\u0131z, ba\u015far\u0131n\u0131n para ile birebir bir ili\u015fkisi oldu\u011funu kabul etmek laz\u0131m. Bizde \u2018zengin olma\u2019 konusundaki \u00e7ekingenlikte yine k\u00fclt\u00fcrel bir etki var, bu da k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fil, ama do\u011fru da de\u011fil. T\u00fcrkiye\u2019de tabii i\u015f adamlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131rma k\u00fclt\u00fcr\u00fc de vard\u0131 eskiden, bunu da kabul etmek laz\u0131m, vergi sisteminde falan bunu net \u015fekilde g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Ben son y\u0131llarda bu anlamda iyi geli\u015fmeler g\u00f6r\u00fcyorum, daha business friendly (i\u015f d\u00fcnyas\u0131 ile dost) bir ortam var. Binal\u0131 Y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u00fck\u00fcmetinin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ekonomi paketi de bu anlamda devrim niteli\u011finde bir reform say\u0131lmal\u0131.<\/p>\n

\u201c1 May\u0131s i\u015fverenlerin de kutlamas\u0131d\u0131r. Ben de her sabah kalk\u0131p i\u015fe gidiyorum<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde o zaman bizde i\u015f adamlar\u0131n\u0131n bir \u015fey \u00fcretmek, toplumsal katk\u0131 sa\u011flamaktan \u00e7ok, \u2018k\u0131sa yoldan k\u00f6\u015fe d\u00f6nme\u2019 e\u011filimi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc de yok mu? Bunu da san\u0131r\u0131m tart\u0131\u015fmaya eklemek gerekiyor. Bu nedenle T\u00fcrkiye\u2019de emek hep i\u015f\u00e7i \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor, i\u015f adam\u0131 \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fcyor. 1 May\u0131s\u2019taki twitter payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z bu ba\u011flamda anlaml\u0131yd\u0131: K\u0131sa yoldan k\u00f6\u015feyi d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n de\u011fil de emek vererek \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f adamlar\u0131n\u0131n da \u0130\u015f\u00e7i Bayram\u0131\u2019n\u0131 kutlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. <\/strong><\/p>\n

\u00c7ok do\u011fru, ben 1 May\u0131s\u2019\u0131 kendi kutlamam olarak da g\u00f6r\u00fcyorum. Ben de her sabah kalk\u0131p i\u015fe gidiyorum ve kendi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131mdan daha \u00e7ok risk al\u0131p daha yo\u011fun bir i\u015f y\u00fck\u00fc \u00fcstlendi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

\u201cEclipse, benim i\u00e7in ger\u00e7ek bir giri\u015fimcilik ba\u015far\u0131s\u0131 oldu. <\/em><\/strong>Bill Gates, Al Mann, Burt Rutan, Vern Raburn\u2019un farkl\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde yer ald\u0131\u011f\u0131 ki\u015fisel i\u015f jeti projesini devam ettiriyoruz<\/em><\/strong>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Biraz da i\u015f hayat\u0131n\u0131zla ilgili konu\u015fal\u0131m dilerseniz. EA Havac\u0131l\u0131ktan Eclipse\u2019e uzanan bir ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc, herkes konu\u015fuyor bunu. Sizin bu ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcn\u00fcz ve \u00d6zmen \u00e7iftinin ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcleri ile birlikte, T\u00fcrkiye\u2019nin kendi u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 yapma projesini de ili\u015fkilendirenler oldu. Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n da b\u00f6yle bir projeyi destekledi\u011fini biliyoruz. \u0130sti\u015farelerde bulundu\u011funu biliyoruz. \u0130\u015f adamlar\u0131m\u0131z\u0131n savunma ve havac\u0131l\u0131k alan\u0131ndaki ba\u015far\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin belli teknolojileri \u00fcretme konusundaki \u00f6zg\u00fcvenini de artt\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Bize biraz kendi i\u015f hayat\u0131n\u0131z\u0131, ticari faaliyetlerinizi, ki\u015fisel hik\u00e2yenizi anlatabilir misiniz? <\/strong><\/p>\n

Ben \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftan beri bir \u015fekilde insanlar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n i\u015f hayat\u0131n\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fine merak duymu\u015f biriyim. Bu \u00e7er\u00e7evede hep bu pop\u00fcler geli\u015fmeleri anlatan, yazan, dergi ve yay\u0131nlar\u0131 takip ederdim. Bu \u015fekilde 2003 y\u0131l\u0131nda, \u2018Eclipse\u2019 diye ki\u015fisel i\u015f jeti projesini Bill Gates ve Al Mann gibi \u00e7ok \u00f6nemli i\u015f hayat\u0131 \u00f6nderleri taraf\u0131ndan lanse edildi\u011fini okumu\u015ftum ve merak etmi\u015ftim. O projeyi takip ettim. Bu proje NASA\u2019n\u0131n bir b\u00fct\u00e7esiyle ba\u015flam\u0131\u015f, Jetgilleri an\u0131msatan bir proje asl\u0131nda ama insano\u011flunun eski \u00e7a\u011flardan beri var olan o u\u00e7ma hayalini ger\u00e7ekle\u015ftirme i\u00e7in hava ula\u015f\u0131m\u0131nda da bir ki\u015fiselle\u015fme devrimi ya\u015fanmas\u0131 gerekiyordu. Gelecekte sivil ki\u015fisel hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yayg\u0131nca kullan\u0131labilmesi i\u00e7in halen AR-GE\u2019ye, inovasyona \u00f6nem veren ABD gibi \u00fclkelerde baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015f 1990\u2019lar\u0131n sonunda. 1990\u2019lar\u0131n sonunda Burt Rutan, NASA\u2019n\u0131n bu space shuttle\u2019n\u0131 (uzay meki\u011fini) dizayn eden \u00e7ok \u00fcnl\u00fc bir u\u00e7ak tasar\u0131mc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan proje s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. Futuristik bir proje de\u011fil de, daha ger\u00e7ek\u00e7i, ger\u00e7ek anlamda uygulanabilecek ki\u015fisel bir jet tasar\u0131m\u0131 projesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek baz\u0131 altyap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar daha sonra Vern Raburn isimli Microsoft\u2019un 7. \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 ve Bill Gates\u2019in \u00e7ocukluk arkada\u015f\u0131 bir giri\u015fimcinin dikkatini \u00e7ekmi\u015f ve Vern projeyi devralm\u0131\u015f. Gates ve Raburn yak\u0131n arkada\u015flar, hatta Albuequerque m\u00fczesinde ikisine polisin kesti\u011fi bir h\u0131z cezas\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Biliyorsunuz ilk PC\u2019nin (ki\u015fisel bilgisayar) yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer Albuquerque. Buras\u0131 New Mexico eyaletinin 700 bin n\u00fcfuslu bir \u015fehri, ama ilgin\u00e7 bir \u015fekilde \u00e7ok ciddi teknolojik geli\u015fmelere sahne olmu\u015f. Ben de bu projeden haberdar olup bir \u015fekilde ucundan tutmak istedim. ABD\u2019deki ba\u011flant\u0131lar\u0131m\u0131 kullanarak, bu fabrikan\u0131n \u00f6nce orta\u011f\u0131, sonra da patronu olan Hollandal\u0131 bir beyefendi ile tan\u0131\u015ft\u0131m. \u00d6nce b\u00f6lge haklar\u0131n\u0131 sat\u0131n ald\u0131k. Bu benim i\u00e7in ger\u00e7ek bir giri\u015fimcilik ba\u015far\u0131s\u0131 oldu.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131kta tarihi \u00f6nderlikleri var. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde at\u0131lan temeller Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn vizyonu ile yo\u011frulmu\u015f ve havac\u0131l\u0131kta bir\u00e7ok ilke imza atm\u0131\u015f\u0131z<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Nas\u0131l ba\u015fard\u0131n\u0131z bunu? Detaylar\u0131n\u0131 anlatabilir misiniz? <\/strong><\/p>\n

Tabii. \u00d6ncelikle T\u00fcrkiye onlar\u0131n g\u00fcndeminde hi\u00e7 yokken, onlara T\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131ktaki tarihi \u00f6nderliklerini anlatt\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131ktaki vizyonu ger\u00e7ekten sadece ilk sava\u015f pilotu ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil,\u00a0 havac\u0131l\u0131kta bir\u00e7ok ilke imza atm\u0131\u015f\u0131z, \u00f6zellikle bu b\u00f6lgede. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn vizyonu sayesinde Osmanl\u0131 d\u00f6neminde at\u0131lan temeller pek \u00e7ok \u00fclkeden \u00f6nce do\u011fru de\u011ferlendirilmi\u015f. T\u00fcrk Hava Kurumu\u2019nun kurulu\u015f tarihine, THY\u2019nin kurulu\u015f tarihine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir\u00e7ok \u00fclkede hi\u00e7bir \u015fey yokken T\u00fcrkiye\u2019nin bu alanda \u00f6nderlik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Tabii bunun da bana verdi\u011fi bir destek ve \u00f6zg\u00fcvenle ve tarih\u00e7enin bana verdi\u011fi altyap\u0131 ile, bir u\u00e7a\u011f\u0131n sat\u0131\u015f haklar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f oldum. Ancak o d\u00f6nemde benim i\u00e7in ki\u015fisel olarak belki \u00e7ok ak\u0131l kar\u0131 de\u011fildi bu, zira finansal imk\u00e2nlar\u0131m s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Ama bana bir \u015fans tan\u0131mak istediler, tabii belli bir sipari\u015f say\u0131s\u0131n\u0131 da taahh\u00fct etmi\u015ftim, ondan sonra da bir filo yat\u0131r\u0131mc\u0131s\u0131 aray\u0131\u015f\u0131na girdim. Bir yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 ikna ettim, tam bir yola koyulmu\u015ftuk ki bir u\u00e7ak takviyesi, filosu kurmay\u0131 tasarlarken, fabrika iflas etti 2008 sonu d\u00fcnyada yay\u0131lan kriz ile beraber.<\/p>\n

Fabrikan\u0131n iflas\u0131na do\u011frudan 2008\u2019deki genel ekonomik kriz mi neden oldu? Bir finansman sorunu, \u00f6demeler dengesi sorunu mu yoksa ba\u015fka sorunlar m\u0131 vard\u0131? \u0130\u015finde ba\u015far\u0131l\u0131 olamayan bir fabrika m\u0131yd\u0131 yoksa? \u0130flas eden bir fabrikay\u0131 sat\u0131n almak olduk\u00e7a riskli bir giri\u015fim de\u011fil mi? <\/strong><\/p>\n

Fabrika ba\u015far\u0131s\u0131z de\u011fildi. Fabrikan\u0131n finansman ihtiyac\u0131n\u0131 etkiledi tabii k\u00fcresel kriz ama asl\u0131nda fabrikan\u0131n ortaklar\u0131n\u0131n ki\u015fisel olarak bir finansman sorunlar\u0131 yoktu. Sadece kim ne kadar koyacak, kim hangi yetkileri alacak falan gibi konularda anla\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u015firket paras\u0131z kald\u0131. O d\u00f6nemde \u00e7ok iflas vard\u0131 ABD\u2019de, ama 700 bin n\u00fcfusu olan bir yerde yakla\u015f\u0131k 3 bine yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan bir fabrikan\u0131n bu duruma d\u00fc\u015fmesi dikkat \u00e7ekti, protestolar vs oldu, en sonunda da bir kayyum atand\u0131 ve kayyum bir \u00fcltimatom koydu: \u2018\u015eu tarihe kadar bu \u015firkete gerekli finansman sa\u011flanmazsa ben de t\u00fcm varl\u0131klar\u0131 iflas \u00e7er\u00e7evesinde a\u00e7\u0131k artt\u0131rma ile sataca\u011f\u0131m<\/em>\u2019 dedi. Bor\u00e7 sahipleri de ortaklar da ihale yasakl\u0131s\u0131 olacak dedi. Ama ortaklar yine de anla\u015famad\u0131lar o d\u00f6nemde. Biz o zaman asl\u0131nda fabrikan\u0131n sadece m\u00fc\u015fterisiydik ama i\u00e7erde ne olup bitti\u011fini iyi biliyorduk. Y\u00fckl\u00fc miktarda sipari\u015f verdi\u011fimiz i\u00e7in Y\u00f6netim Kurulu\u2019nda g\u00f6zlemciydik. Bu sayede asl\u0131nda orada bir ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc oldu\u011funu, sadece ortaklar\u0131n anla\u015famamas\u0131 nedeniyle fabrikan\u0131n k\u00f6t\u00fcye gitti\u011fini anlad\u0131k. Kayyumla bir anla\u015fma yapt\u0131k, \u2018stalking horse bid\u2019 denilen ABD iflas kanunu yedince b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde (Chapter 7) tan\u0131mlanan \u015fartlarda bir \u00f6ncelikli varl\u0131klar\u0131 sat\u0131n alma anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131k kayyum ile. Bunun anlam\u0131 \u00f6ncelikli teklifi biz vermi\u015f oluyoruz, tabi isteyen rakip olabiliyor, ama a\u00e7\u0131k artt\u0131rmada hep bizim \u00fcst\u00fcm\u00fczde bir teklif vermeleri laz\u0131m.<\/p>\n

Asl\u0131nda siz orta\u011f\u0131n\u0131zla rakipmi\u015fsiniz \u00f6nceden. Orada da enteresan bir hik\u00e2ye var. Anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z biraz? <\/strong><\/p>\n

Evet, asl\u0131nda orta\u011f\u0131mla rakiptik \u00f6nce, ancak \u00f6n teklif a\u015famas\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131k ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fma karar\u0131 ald\u0131k. A\u00e7\u0131k artt\u0131rmaya ba\u015fka rakip kat\u0131lmay\u0131nca ilk yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z 40 milyon dolarl\u0131k anla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde fabrikay\u0131 sat\u0131n ald\u0131k. Uzun bir hik\u00e2ye ama \u00f6zetlemek gerekirse, yurtd\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye ile ilgili yanl\u0131\u015f bir alg\u0131n\u0131n olmas\u0131 o s\u00fcre\u00e7te benim lehime \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ilgin\u00e7 bir \u015fekilde. Orta\u011f\u0131m sonra bu durumu bana itiraf etti. Dedi ki \u2018Y\u00fckl\u00fc bir sipari\u015f vermi\u015ftin. Ya\u015f\u0131na bak\u0131nca yat\u0131r\u0131mc\u0131 oldu\u011funu tam anlayamad\u0131m, nereli oldu\u011funa bak\u0131nca da kesin petrol zengini falan, s\u0131rf prestij i\u00e7in fabrikay\u0131 almak ister bu ki\u015fi diyerek rekabet etmek yerine bununla bir ortakl\u0131k yapal\u0131m, birlikte girelim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm<\/em>.\u2019\u00a0 O d\u00f6nemde 40 milyon dolara birlikte sat\u0131n ald\u0131k. 2 y\u0131l sonra da Skorsky ortak oldu, bu da daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmemizi sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye do\u011fru kararlar\u0131 al\u0131rsa havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcndeki potansiyeli \u00e7ok y\u00fcksek. T\u00fcrkiye zaten y\u0131llard\u0131r d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli u\u00e7ak \u00fcreticilerine par\u00e7a \u00fcretiyor<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc dedi\u011fimiz zaman hemen akl\u0131m\u0131za ABD ve Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri geliyor. T\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde gelece\u011fi, potansiyeli olabilir mi?<\/strong><\/p>\n

Do\u011fru kararlar\u0131 al\u0131rsak evet. Ancak bu do\u011fru kararlar\u0131 al\u0131rken \u00e7ok siyasi bakmamak laz\u0131m, e\u011fer duygusal davran\u0131p, s\u0131rf egomuzu tatmin etmek i\u00e7in bu i\u015fe giri\u015firsek ba\u015far\u0131s\u0131z oluruz.<\/p>\n

Sizin sahibi oldu\u011funuz EA havac\u0131l\u0131k vas\u0131tas\u0131yla da T\u00fcrkiye\u2019deki havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne de olduk\u00e7a h\u00e2kimsiniz, geli\u015fmeleri yak\u0131ndan izliyorsunuz. T\u00fcrkiye\u2019nin de son d\u00f6nemde kendi u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 \u00fcretmesi \u00e7ok dillendirilen bir proje olmaya ba\u015flad\u0131. Eclipse deneyimi ile de birle\u015ftirerek T\u00fcrkiye\u2019deki havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn eksiklerine bak\u0131\u015f\u0131n\u0131z da de\u011fi\u015fti mi? <\/strong><\/p>\n

Elbette, deneyiminiz art\u0131p \u00e7e\u015fitlendik\u00e7e bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131z da geli\u015fiyor. Havac\u0131l\u0131kta jet \u00fcretelim dedi\u011fimizde T\u00fcrkiye\u2019nin bu konuda geride kalmas\u0131n\u0131n sebeplerini de net \u015fekilde g\u00f6rd\u00fck. Kendi \u00f6zg\u00fcn u\u00e7ak tasar\u0131m\u0131n\u0131 ve geli\u015fmesini yapmak demek, ba\u015far\u0131l\u0131 bile olsan\u0131z, minimum 1 ile 3 milyar dolar aras\u0131 maliyet demek. Art\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olamama riskiniz oldu\u011fu gibi, ba\u015far\u0131l\u0131 olsan\u0131z bile, o ba\u015far\u0131y\u0131 sa\u011flad\u0131ktan sonra da bir u\u00e7a\u011f\u0131 satabilece\u011finizin garantisi yok. O nedenle havac\u0131l\u0131k asl\u0131nda d\u00fcnyadaki en sermaye yo\u011fun sekt\u00f6rlerden birisi ve genelde devlet deste\u011fi olmadan da ilk ad\u0131m\u0131n at\u0131labilece\u011fi bir sekt\u00f6r de\u011fil. Mesela Brezilya bu konuda epey yol ald\u0131 ama 1970\u2019lerde devlet oraya bir te\u015fvik verdi\u011fi i\u00e7in. Yani 40 y\u0131lda \u015fu anda oldu\u011fu noktaya gelebilmi\u015f Embraer. \u015eimdi bak\u0131nca tabii ki karl\u0131 bir \u015firket, Brezilya\u2019ya teknoloji, istihdam, katma de\u011fer, ihracat imk\u00e2n\u0131 ve d\u00fcnyada tan\u0131t\u0131m gibi konularda b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sa\u011fl\u0131yor. Ama bu ba\u015far\u0131 1970\u2019lerdeki Brezilya\u2019n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 kararlarla ba\u015fl\u0131yor. O nedenle bizimde bu y\u00f6nde alaca\u011f\u0131m\u0131z kararlar, yat\u0131r\u0131mlar\u0131m\u0131z \u00e7ok \u00f6nemli. Bug\u00fcn b\u00f6lgesel jet projesi g\u00fcndemde, ama ba\u015flarken hemen seneye ya da 2 sene sonras\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli ihracat hayalleri kurmamak laz\u0131m. Bug\u00fcn havac\u0131l\u0131\u011fa yat\u0131r\u0131m yapmak yar\u0131n\u0131n nesillerinin ihracat imk\u00e2nlar\u0131 ve istihdam imk\u00e2nlar\u0131 \u00e7e\u015fitlenecektir.<\/p>\n

Yurtd\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrk i\u015f adamlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi projeler, yat\u0131r\u0131mlar ve edindikleri deneyimler yine de T\u00fcrkiye\u2019deki toplumda bir umut yaratt\u0131. Y\u0131llard\u0131r pompalanan \u2018T\u00fcrkler zaten yapamaz bunu\u2019 gibi alg\u0131lar\u0131n k\u0131r\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Sizin de \u00e7e\u015fitli vesilelerle belirtti\u011finiz gibi asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin havac\u0131l\u0131k alan\u0131nda belli bir tarihsel perspektifi ve \u00e7ok \u00f6nceden konmu\u015f bir vizyonu da var. San\u0131r\u0131m bunun da fark\u0131nda de\u011filiz uzun bir s\u00fcredir. \u015eimdi bir T\u00fcrk i\u015f adam\u0131n\u0131n ortak oldu\u011fu bir \u015firketin \u00fcretti\u011fi jetlerde yak\u0131t tasarrufu sa\u011flayan en yeni teknolojileri sunabildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Di\u011fer savunma sanayi ve farkl\u0131 sekt\u00f6rlerdeki i\u015f adamlar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015far\u0131lar\u0131 da ortada. T\u00fcrkiye d\u00fcnya piyasas\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 bu markalar\u0131, ba\u015far\u0131lar\u0131 iddial\u0131 \u015feklide pazarlayabiliyor mu? Bu alg\u0131lar\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ciddi promosyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da yap\u0131l\u0131yor mu?<\/strong><\/p>\n

Kesinlikle. Kamuoyundaki \u00f6zg\u00fcven eksikli\u011fi asl\u0131nda kendi kendimizi alg\u0131lamam\u0131zdaki sorunlardan da kaynaklan\u0131yor. T\u00fcrkiye zaten y\u0131llard\u0131r d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli u\u00e7ak \u00fcreticilerine par\u00e7a \u00fcretiyor. U\u00e7ak dedi\u011finizde bu par\u00e7alar\u0131n toplam\u0131d\u0131r zaten. Buradaki as\u0131l ba\u015far\u0131 o par\u00e7alar\u0131 \u00fcretebilmekteydi asl\u0131nda. O par\u00e7alar\u0131 uluslararas\u0131 havac\u0131l\u0131k standartlar\u0131nda \u00fcretebildikten sonra o par\u00e7alar\u0131n montaj\u0131n\u0131 yapmak \u00e7ok zor bir \u015fey de\u011fildi. Burada \u00f6nemli olan tasar\u0131md\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin bu tasar\u0131m\u0131 yapabilme kabiliyeti de vard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de TAI gibi 3 bine yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan yerler var. Havac\u0131l\u0131k gibi tamam\u0131yla en u\u00e7 teknoloji gerektiren sekt\u00f6rlerde \u00fcretim yap\u0131p ihracat ger\u00e7ekle\u015ftiren \u015firketlerimiz var. T\u00fcrkiye\u2019nin bu konuda ortaya konulmu\u015f vizyonu ve altyap\u0131s\u0131 var. K\u0131sacas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de bu konuda \u00f6zg\u00fcven eksikli\u011finin hi\u00e7bir sebebi ve gere\u011fi yoktur. Yani ger\u00e7ek anlamda bir sebebi yok, sadece psikolojik bir s\u0131k\u0131nt\u0131 var bence. Bizim \u015funu de\u011ferlendirmemiz laz\u0131m: Biz u\u00e7ak yapabilir miyiz? Yapabiliriz, b\u00f6yle bir imk\u00e2n fazlas\u0131yla var elimizde. Ama Allah\u2019\u0131n emri de de\u011fil. Yani ticari olarak do\u011fru ad\u0131m\u0131 atmam\u0131z laz\u0131m, biz hangi u\u00e7a\u011f\u0131 \u00fcretece\u011fiz, nas\u0131l bir u\u00e7ak \u00fcretece\u011fiz, hangi pazara hitap edece\u011fiz? Bu sorular\u0131 \u00e7ok iyi cevaplay\u0131p ona g\u00f6re derin bir giri\u015fimde bulunmak laz\u0131md\u0131r. Burada yurtd\u0131\u015f\u0131 ile bir ortakl\u0131k yapmaktan da ilk ba\u015fta \u00e7ekinmemek laz\u0131md\u0131r. TAI, bug\u00fcn havac\u0131l\u0131k altyap\u0131s\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015firket ve 100% T\u00fcrk olan bir \u015firkettir. Ama TAI de \u00f6yle ba\u015flamad\u0131 ki, Lockheed Martin ile ortak bir yer olarak ba\u015flad\u0131. Bu \u015fekilde o Lockheed Martin\u2019in sahip oldu\u011fu y\u0131llar\u0131n birikimini de bir \u015fekilde emmi\u015f oldu. Sonra onu ortakl\u0131ktan \u00e7\u0131kard\u0131 ve kendi yoluna devam etti, ama o birikimi ald\u0131ktan sonra. O y\u00fczden ortakl\u0131klardan \u00e7ekinmemek laz\u0131m, ancak do\u011fru hedefler konulmal\u0131.<\/p>\n

\u201cTA\u0130K, T\u00fcrkiye-ABD ticari ili\u015fkilerinin olu\u015fmas\u0131nda ve geli\u015fmesinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yere sahiptir. T\u00fcrkiye\u2019nin en eski i\u015f konseyidir. DE\u0130K alt\u0131nda faaliyet g\u00f6steren en b\u00fcy\u00fck kurulu\u015ftur<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Dilerseniz bu d\u00f6nemde ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z TA\u0130K\u2019i konu\u015fal\u0131m biraz. TA\u0130K\u2019in tarihinden, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerindeki \u00f6neminden ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan da bahseder misiniz?<\/strong><\/p>\n

TA\u0130K, T\u00fcrkiye\u2019nin en eski i\u015f konseyidir. D\u0131\u015f Ekonomik \u0130li\u015fkiler Kurulu\u2019nun (DE\u0130K\u2019in) alt\u0131nda faaliyet g\u00f6steren en b\u00fcy\u00fck kurulu\u015ftur. Bu sekt\u00f6rde faaliyet g\u00f6steren, 1985\u2019te kurulmu\u015f, bu 31 y\u0131l i\u00e7inde de, TA\u0130K\u2019e hem ba\u015fkanl\u0131k yapm\u0131\u015f hem Y\u00f6netim Kurulu\u2019nda yer alm\u0131\u015f hem de \u00fcye olmu\u015f \u015firketlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye ekonomisine y\u00f6n veren \u015firketleri ve isimleri g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu bizim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir gurur kayna\u011f\u0131. Mesela rahmetli Mustafa Ko\u00e7, 7 y\u0131l ba\u015fkanl\u0131k yapt\u0131. T\u00fcrkiye-ABD ticari ili\u015fkilerinin olu\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayan bir yer. Bu misyonunu d\u00fczenli y\u0131ll\u0131k organizasyon ve konferanslarla ve farkl\u0131 projelerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00dcyelerimizin yeni pazarlara a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yoruz ve ABD pazar\u0131na giri\u015fi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yoruz.\u00a0 \u015eu anda sadece Y\u00f6netim Kurulu\u2019muzda ABD\u2019de ciddi yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015f en az 6-7 kurulu\u015f var.<\/p>\n

Siz Ba\u015fkan olarak bizzat PR \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da kat\u0131l\u0131yorsunuz de\u011fil mi? TA\u0130K ad\u0131na da bir temsil g\u00f6revi \u00fcstlenerek \u00e7e\u015fitli organizasyonlara kat\u0131l\u0131yorsunuz, Senato\u2019da ya da ilgili platformlarda konu\u015fmalar yap\u0131yorsunuz, bas\u0131na vs. r\u00f6portajlar veriyorsunuz? <\/strong><\/p>\n

Elbette, bir bilinirlik yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz bu \u015fekilde. Mesela yap\u0131sal engellerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve mesafenin de yap\u0131sal bir engel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru yerlerde anlat\u0131yoruz. \u00d6zellikle KOB\u0130 d\u00fczeyinde bu bilgilendirmeye ihtiya\u00e7 var. B\u00fcy\u00fck \u015firketlerimiz baz\u0131 ger\u00e7ekleri biliyor ama orada da ba\u015fka engeller \u00e7\u0131kabiliyor. Bunlar\u0131n giderilmesi i\u00e7in de \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yoruz. Mesela eyalet te\u015fvik sistemlerini \u00e7ok iyi bilmiyorlar. Bu konuda da y\u00f6nlendiriyoruz. ABD\u2019de b\u00fct\u00fcn o eyaletler birbirileriyle rekabet i\u00e7inde varlar. Tabii ki ABD federal bir devlet ama eyaletler aras\u0131nda ciddi bir rekabet var. Bu anlamda \u015fu andaki T\u00fcrkiye yat\u0131r\u0131mlar\u0131na bakarsan\u0131z, 6-7 eyalette ciddi yat\u0131r\u0131mlar\u0131m\u0131z var. Yani n\u00fckleer t\u0131ptan tutun a\u011f\u0131r sanayiye, havac\u0131l\u0131ktan bak\u0131r \u00fcretim merkezlerine kadar ciddi anlamda katma de\u011feri y\u00fcksek alanlarda yat\u0131r\u0131mlar olu\u015fturmaya yapmaya ba\u015flad\u0131 TA\u0130K \u00fcyeleri. Ben bu anlamda TA\u0130K\u2019in \u00e7ok \u00f6nemli misyonlar \u00fcstlendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ve kendi ad\u0131ma da bu misyonlar\u0131 biraz daha ileriye ta\u015f\u0131maya gayret ediyorum.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye kendine g\u00fcvenmeli. \u0130\u00e7imizdeki baz\u0131 siyasi \u00e7eki\u015fmeleri yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki alg\u0131m\u0131za alet etmemeli, \u00e7eki\u015fmeleri yurtd\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131mamal\u0131y\u0131z<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Son olarak, T\u00fcrkiye\u2019deki siyaset\u00e7ilere, politika yap\u0131c\u0131lara vermek istedi\u011finiz bir mesaj var m\u0131? T\u00fcrkiye ABD\u2019den nas\u0131l g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor? T\u00fcrkiye\u2019deki gen\u00e7 giri\u015fimcilere neler tavsiye edersiniz? <\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6ncelikle bizim kendi i\u00e7imizde \u00e7\u00f6zmemiz gereken bir alg\u0131 krizi var, bunu siyaset\u00e7ilerin ve bizlerin \u00e7\u00f6zmesi gerekiyor. Tabii ki baz\u0131 sorunlar ya\u015fan\u0131yor ama \u00f6zellikle ticari a\u00e7\u0131dan, ekonomimizin dayanabilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan belli bir \u00f6zg\u00fcveni art\u0131k hissetmemiz gerekiyor. Bu birincisi. \u0130kincisi i\u00e7imizdeki baz\u0131 siyasi \u00e7eki\u015fmeler yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki alg\u0131m\u0131za alet edilmemeli ve \u00e7eki\u015fmeleri yurtd\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131mamal\u0131y\u0131z. Bunu kol k\u0131r\u0131ls\u0131n, yen i\u00e7inde kals\u0131n anlam\u0131nda s\u00f6ylemiyorum. T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 sorunlar\u0131 var ve bu sorunlar\u0131n ger\u00e7ek boyutlar\u0131 i\u00e7inde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Bizim g\u00f6revimiz yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara yalan s\u00f6ylemek de de\u011fil; do\u011fruyu anlatmak zorunday\u0131z. Ancak mevcut alg\u0131n\u0131n do\u011fruyu anlatmad\u0131\u011f\u0131 da kesin. T\u00fcrkiye\u2019ye bir Ortado\u011fu \u00fclkesi g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye bir M\u0131s\u0131r\u2019la, Suriye ile, Irak ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Oysa biz bunun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Cumhuriyetimiz de geli\u015fmekte olan gen\u00e7 bir cumhuriyet nispeten, ama iyiye do\u011fru evirildi\u011fimiz de bir ger\u00e7ek. B\u00fct\u00fcn bu Gezi olaylar\u0131 falan bile bir nevi demokrasinin olgunla\u015fmas\u0131n\u0131n bir d\u0131\u015fa vurumu olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli. Bak\u0131n daha 2016 y\u0131l\u0131nda Dallas\u2019ta ya\u015fananlarla ilgili ABD bas\u0131n\u0131 \u2018\u0130\u00e7 Sava\u015f\u2019 man\u015fetleri att\u0131. Ben ABD\u2019liler bana sordu\u011funda diyorum ki; ABD\u2019de 1960\u2019lardaki protestolar, k\u00fc\u00e7\u00fck olaylarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. 1960-70\u2019lerde sokaklarda ka\u00e7 tane insan \u00f6ld\u00fc. O zaman siyahi Amerikal\u0131lar\u0131n haklar\u0131 \u00e7ok mu iyi durumdayd\u0131? De\u011fildi. Bug\u00fcn \u00e7ok farkl\u0131 bir noktada; hatta siyahi bir Ba\u015fkan var ama halen bu tarz olaylar ya\u015fanabiliyor. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar ABD\u2019nin bir ger\u00e7e\u011fi olabilir ama hik\u00e2yenin tamam\u0131n\u0131 anlatm\u0131yor.<\/p>\n

\u201c\u00c7al\u0131\u015fmadan ba\u015far\u0131 olmaz. \u015eu s\u00f6z\u00fc \u00e7ok severim:
\n\u2018\u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmak yetene\u011fi yener, e\u011fer yetenek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmazsa\u2019<\/em>\u201d<\/strong><\/h4>\n

Gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6nemli ba\u015far\u0131lara imza atm\u0131\u015f bir i\u015f adam\u0131 olarak gen\u00e7 arkada\u015flara tavsiyeleriniz var m\u0131? \u00d6zellikle giri\u015fimcilik anlam\u0131nda. T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmadan, hi\u00e7bir konuda kendini geli\u015ftirmeden, particilik ya da \u015fucu bucu olmakla h\u0131zla bir yerlere gelmeye ya da k\u00f6\u015fe d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015fan kariyerist bir gen\u00e7 kesim yan\u0131nda;\u00a0 yarat\u0131c\u0131l\u0131k, inovasyon konular\u0131na \u00e7ok merakl\u0131, giri\u015fimcilik ruhuna sahip bir gen\u00e7lik de geliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. <\/strong><\/p>\n

Burada \u00e7ok sevdi\u011fim bir laf\u0131 s\u00f6ylemek istiyorum: \u201cHard work beats talent when talent does not work hard\u201d (\u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmak yetene\u011fi yener, e\u011fer yetenek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmazsa). Bir kere birinci tavsiyem \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda olduklar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u00a0D\u0131\u015fardan bak\u0131nca \u00e7al\u0131\u015fmadan ba\u015far\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fclen birileri varsa bu ancak ill\u00fczyondur. \u00d6rne\u011fin, piyango kazananlar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131n, ben iddia ediyorum, hi\u00e7 birinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmi\u015f bir ekonomik ba\u015far\u0131s\u0131 yoktur. Haz\u0131r paraya da\u011f dayanmaz demi\u015fler ya ger\u00e7ekten \u00f6yledir. Ne zaman dayan\u0131r? Onu ak\u0131ll\u0131 bir \u015fekilde i\u015fletirsen. Yani yine \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektiriyor. 1 milyon TL\u2019nin varsa elinizde, 10 y\u0131l hi\u00e7bir \u015fey yapmasan, elinde yine hi\u00e7bir \u015fey kalm\u0131yor enflasyonla vs. \u00d6teki bahsetti\u011finiz aylak gen\u00e7 kesimi ben de g\u00f6zlemiyorum, onlar\u0131n durumunu hem kendileri hem T\u00fcrkiye\u2019nin gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131nda korkun\u00e7 g\u00f6r\u00fcyorum. Bak\u0131n\u0131z biz \u00e7al\u0131\u015fmadan, emek sarf etmeden, onla bunla \u00e7al\u0131\u015fmadan k\u00f6\u015feyi d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcy\u00fckleri bile ele\u015ftirirken, insan\u0131n daha kendini geli\u015ftirme ya\u015f\u0131ndayken bu yola sapmas\u0131 onu ilerde ruhen de madden de \u00e7\u00f6kertecektir.<\/p>\n

K\u00fcreselle\u015fme ile birlikte \u00f6zellikle sosyal medyada ya da IT alanlar\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz baz\u0131 \u015firketlerin veya sanal uygulamalar\u0131n, giri\u015fimci bulu\u015flar\u0131n, bir bilgisayar oyunu bile olsa, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte b\u00fcy\u00fck getiriler getirmesi gen\u00e7leri bu alanlarda giri\u015fimci olmak ad\u0131na h\u0131rsland\u0131rsa da biraz da tembelle\u015ftiriyor mu acaba? Ya da varmak istedikleri sonuca o kadar odaklan\u0131yorlar ki ne yapmalar\u0131 gerekti\u011fini unutup sonra da ula\u015famad\u0131k\u00e7a bir y\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcyorlar? Bir \u015fey bulurum ve bir anda \u00e7ok zengin olabilirim alg\u0131s\u0131, onu bulman\u0131n ne kadar zahmet ve \u00e7al\u0131\u015fma gerektirdi\u011fini fark etmedi\u011finiz zaman, tam tersi bir etki yarat\u0131p bir rahatlama ve tembellikle beraber ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa da yol a\u00e7abiliyor san\u0131r\u0131m. Gen\u00e7 giri\u015fimcilere bu konuda da hat\u0131rlatmak istedi\u011finiz \u015feyler var m\u0131d\u0131r? <\/strong><\/p>\n

Evet maalesef. \u0130statistiklere bakarak ben \u00f6yle de \u00e7ok gen\u00e7 tan\u0131yorum. Bunun tamam\u0131yla ger\u00e7ekle alakas\u0131z oldu\u011fun bilmeleri laz\u0131md\u0131r. \u00c7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck istinaslar hari\u00e7; Facebook\u2019tan tutun, \u00a0UBER olsun, Twitter olsun, Microsoft olsun, Apple olsun, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131ya ula\u015fan \u015firketlerin tamam\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektiriyor. \u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmadan asla bir \u015fey ba\u015farmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmak kadar, kendilerine bir hedef koymalar\u0131 ve o hedefe nas\u0131l ula\u015facaklar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 da doldurmalar\u0131 gerekiyor. Mesela bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yorsun, hangi g\u00fczerg\u00e2htan giderek oraya ula\u015fabilece\u011fini bilmiyorsan ula\u015fma \u015fans\u0131n var m\u0131? Var ama \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir tesad\u00fcf olmas\u0131 gerekir, bir\u00e7ok \u015firket b\u00f6yle bat\u0131yor. Neden kurulan \u015firketlerin \u00e7o\u011fu bat\u0131yor? \u00c7\u00fcnk\u00fc haz\u0131rl\u0131ks\u0131z, o hedefi \u00e7izmeden yola \u00e7\u0131k\u0131yorlar. O hedefi a\u015fama a\u015fama belli ad\u0131mlara b\u00f6lm\u00fcyorlarsa asl\u0131nda o hedef de ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir. Burada \u00e7evrenin de yetene\u011finin de etkileri olacakt\u0131r. Ancak \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmakla, hedefini ve ad\u0131mlar\u0131n\u0131 iyi haz\u0131rlayarak, kendini disipline ederek, zamanla o gerekli \u00e7evreyi de, yetene\u011fi de geli\u015ftirebilirsin. Siz ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015f insani olmak istiyorsan\u0131z, \u00f6ncelikle kendinize tutku ile \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011finiz bir hedef koymal\u0131s\u0131n\u0131z. E\u011fer siz tutku ile \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011finiz bir sekt\u00f6rdeyseniz, bir i\u015f kolundaysan\u0131z ba\u015far\u0131l\u0131 olabilirsiniz, de\u011filseniz ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131n\u0131z yok. Sadece karl\u0131 olabilir diyerek bir i\u015f koluna girilmez, onu seveceksiniz de, tutku duyacaks\u0131n\u0131z. \u00d6rne\u011fin siz in\u015faat\u0131 hi\u00e7 sevmiyorsan\u0131z, bir binay\u0131 in\u015fa etmek sizi hi\u00e7 heyecanland\u0131rm\u0131yorsa, o zaman bir Ali A\u011fao\u011flu olma \u015fans\u0131n\u0131z da yoktur. O nedenle ailelerin de \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 do\u011fru y\u00f6nlendirmesi laz\u0131m. \u0130\u015f hayat\u0131na da at\u0131lsa, bir meslek sahibi de olsa, severek yapaca\u011f\u0131 i\u015fe y\u00f6nlendirmelisiniz. E\u011fer \u00e7ocuk ressam olmak istiyorsa ama siz onun illaki makine m\u00fchendisi olmas\u0131n\u0131 istiyorsan\u0131z, o \u00e7ocuk ba\u015far\u0131 ile \u00fcniversiteyi bitirip makine m\u00fchendisi olsa da, ba\u015far\u0131l\u0131 bir makine m\u00fchendisi olmayacakt\u0131r. O nedenle kendi tutkunuzla \u00f6rt\u00fc\u015fen ger\u00e7ek\u00e7i bir hedef koyup do\u011fru planlama yaparak ve \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015farak o hedefe y\u00fcr\u00fcmelisiniz.<\/p>\n

Havac\u0131l\u0131k da sizin \u00e7ocuklu\u011funuzdan bu yana tutku duydu\u011funuz bir alan, bunu hep dile getirmi\u015fsiniz. Bu ba\u011flamda tavsiyenizi kendi hayat\u0131n\u0131zda da uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/strong><\/p>\n

Evet kesinlikle.<\/p>\n

Say\u0131n Alptekin, bu uzun ve g\u00fczel sohbet i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim. T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) ad\u0131na da bu r\u00f6portaj i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrlerimizi sunuyorum. Size bundan sonraki hayat\u0131n\u0131zda ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zda ba\u015far\u0131lar diliyoruz. <\/strong><\/p>\n

Ben te\u015fekk\u00fcr ediyorum. \u00c7ok keyifli bir sohbet oldu. Sa\u011folun.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131\u00a0\u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n

Research Turkey\u00a0(A\u011fustos, 2016), \u201cEkim Alptekin R\u00f6portaj\u0131 (B\u00f6l\u00fcm 2): \u201cT\u00fcrk-Amerikan \u0130li\u015fkilerinin Ekonomik Dinamikleri: Geli\u015fen Ticari \u0130li\u015fkiler, Lobi Faaliyetleri ve Siyasi Etkileri\u201d\u201d, Cilt V, Say\u0131 8, s.12 \u2013 30, T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey), Londra: Research Turkey<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) Ekim Alptekin R\u00f6portaj\u0131 (B\u00f6l\u00fcm 2): \u201cT\u00fcrk-Amerikan \u0130li\u015fkilerinin Ekonomik Dinamikleri: Geli\u015fen Ticari \u0130li\u015fkiler, Lobi Faaliyetleri ve Siyasi Etkileri\u201d T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) olarak T\u00fcrkiye ABD \u0130\u015f Konseyi (DE\u0130K\/TA\u0130K) Ba\u015fkan\u0131 Kamil Ekim Alptekin ile T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fiklerinin siyasi ve ekonomik boyutlar\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikan\u0131n de\u011fi\u015fen dinamikleri ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":8594,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8598"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8598"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8599,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8598\/revisions\/8599"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8594"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}