{"id":8607,"date":"2015-02-11T21:28:50","date_gmt":"2015-02-11T18:28:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.researchturkey.org\/interview-with-associate-professor-samer-shehata-recent-political-dynamics-in-the-middle-east\/"},"modified":"2022-05-04T21:34:34","modified_gmt":"2022-05-04T18:34:34","slug":"interview-with-associate-professor-samer-shehata-recent-political-dynamics-in-the-middle-east","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/interview-with-associate-professor-samer-shehata-recent-political-dynamics-in-the-middle-east\/","title":{"rendered":"Do\u00e7. Dr. Samer Shehata ile R\u00f6portaj: G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Orta Do\u011fu\u2019sunda Siyasi Dinamikler"},"content":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Samer Shehata ile R\u00f6portaj:
\n<\/strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Orta Do\u011fu\u2019sunda Siyasi Dinamikler<\/h3>\n

Orta Do\u011fu dinamikleri Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan bu yana b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti ve de\u011fi\u015fmeye devam ediyor. Uzmanlar ve politikac\u0131lar, bir tarafta Irak ve \u015eam \u0130slam Devleti\u2019nin (I\u015e\u0130D) ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan temelleri analiz ediyor. Di\u011fer taraftansa M\u0131s\u0131r, Tunus ve Libya\u2019da ya\u015fanan Arap ayaklanmalar\u0131 d\u00f6nemi sonras\u0131n\u0131 inceliyorlar. Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye ve politikalar\u0131, Orta Do\u011fu\u2019nun de\u011fi\u015fen atmosferini \u2013\u00f6zellikle M\u0131s\u0131r ve Suriye\u2019de\u2013 etkiledi veya en az\u0131ndan etkilemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) olarak Do\u00e7. Dr. Samer Shehata ile I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan temelleri anlamak amac\u0131yla bir r\u00f6portaj ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Buna ilave olarak kendisi M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015flerin mevcut durumuna dikkat \u00e7ekerek zaman i\u00e7erisinde nas\u0131l evrildi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Do\u00e7. Dr. Samer Shehata Orta Do\u011fu\u2019nun \u015fu anki e\u015fsiz resmi i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye\u2019nin pozisyonuna da dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n

Samer S. Shehata Oklahoma \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 ve Alan \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Orta Do\u011fu Siyaseti alan\u0131nda Do\u00e7ent Doktor olarak g\u00f6rev almaktad\u0131r. M\u0131s\u0131r politikalar\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler alan\u0131nda uzman olan Shehata, daha \u00f6nce Georgetown \u00dcniversitesi, New York \u00dcniversitesi, Columbia \u00dcniversitesi ve Kahire\u2019de bulunan American \u00dcniversitesi\u2019nde dersler vermi\u015ftir. Shehata doktoras\u0131n\u0131 2000 y\u0131l\u0131nda Princeton \u00dcniversitesi Politika departman\u0131nda tamamlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n \u00d6zeti<\/strong><\/h4>\n

\u201cT\u00fcrkiye, Suriye\u2019de ya\u015fanan vah\u015feti ve Be\u015far Esad rejimini k\u0131nayan ve bu hususta uluslararas\u0131 ad\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131da bulunan ilk \u00fclkelerden biriydi.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cKobane ile ilgili olarak, T\u00fcrkiye, Suriye ve Irak ve \u015eam \u0130slam Devleti (I\u015e\u0130D) ile m\u00fccadele i\u00e7erisinde olan K\u00fcrt sava\u015f\u00e7\u0131lara herhangi bir yard\u0131m sa\u011flamak hususunda isteksiz davrand\u0131. Bu davran\u0131\u015f\u0131n mant\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye i\u00e7in K\u00fcrt sorununun, I\u015e\u0130D veya y\u00fckselen radikal \u0130slamc\u0131l\u0131ktan daha \u00f6nemli olmas\u0131yd\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cSuriye\u2019de ya\u015fanan i\u00e7 sava\u015f nedeniyle bir\u00e7ok \u00fclke (L\u00fcbnan ve \u00dcrd\u00fcn gibi) \u00fclkelerine bir\u00e7ok m\u00fclteci kabul etti. T\u00fcrkiye\u2019nin tersine, L\u00fcbnan ve \u00dcrd\u00fcn daha az m\u00fclteci kabul edebildi. Bunun sebebi bu iki \u00fclkenin ekonomilerinin hen\u00fcz geli\u015fmekte olmas\u0131 ve m\u00fclteci n\u00fcfusunun yerel ekonomiler \u00fczerinde a\u011f\u0131r y\u00fckler yaratmas\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cI\u015e\u0130D\u2019in bireysel d\u00fczeyde K\u00f6rfez \u00fclkelerinden maddi yard\u0131m ald\u0131\u011f\u0131na dair kan\u0131tlar var, ancak bu deste\u011fin h\u00fck\u00fcmetler d\u00fczeyinde sa\u011fland\u0131\u011f\u0131na dair bir belirti yok.\u201d <\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cI\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan iki sebep var. Birincisi, ABD\u2019nin Irak i\u015fgali ve onun istenmeyen sonu\u00e7lar\u0131: politikac\u0131lar\u0131n daha mezhep\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m benimsemeleri, \u00a0Irak\u2019taki \u015eii politikac\u0131lar\u0131n ve gruplar\u0131n y\u00fckseli\u015fi ve onlar\u0131n hakimiyeti nedeniyle S\u00fcnni n\u00fcfusun d\u0131\u015flanmas\u0131. \u0130kincisi, Amerika\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki dinamiklere karars\u0131z yakla\u015f\u0131m\u0131: Be\u015far Esad\u2019\u0131n ac\u0131mas\u0131z \u00f6l\u00fcm makinesine kar\u015f\u0131 cevap olarak I\u015e\u0130D h\u0131zland\u0131. Daha fazla \u015fiddet daha fazla a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7t\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cNuri El Maliki rejimi esnas\u0131nda, S\u00fcnni az\u0131nl\u0131k \u015eii toplum taraf\u0131ndan marjinalle\u015ftirildi, hapsedildi ve ter\u00f6rize edildi.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cI\u015e\u0130D\u2019in ideolojik olarak T\u00fcrkiye, M\u0131s\u0131r veya Tunus yerine Suudi Arabistan\u2019\u0131 tehdit etti\u011fini iddia ediliyor. Bence, bu, bu tarz a\u015f\u0131r\u0131 ideoloji yanl\u0131lar\u0131n\u0131n, M\u0131s\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019de \u2013bu ideolojilerin n\u00fcfusunda birtak\u0131m temelleri olan\u2013 Suudi Arabistan\u2019a g\u00f6re \u00e7ok daha az bulunmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.\u201d\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cM\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler\u00a0bask\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin boyunduru\u011funda ya\u015f\u0131yordu ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ideolojiye daha da zarar verdi, ancak son iki y\u0131ld\u0131r, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler otokratik rejimlerin de bask\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.\u201d <\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cSisi h\u00fck\u00fcmeti \u00e7ok ele\u015ftirilmi\u015fti, ancak Sisi h\u00fck\u00fcmetinin iyi taraflar\u0131 da vard\u0131. \u0130nsanlar \u015fuan kendilerini daha g\u00fcvende hissediyor; emniyet g\u00fc\u00e7leri artm\u0131\u015f durumda ve g\u00f6r\u00fcnen o ki su\u00e7 oranlar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcyor ve insanlar\u0131n savunmas\u0131zl\u0131k hissiyat\u0131nda azalma g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.\u201d <\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cHali haz\u0131rda T\u00fcrkiye-M\u0131s\u0131r ili\u015fkileri tarihindeki en d\u00fc\u015f\u00fck seviyeye ula\u015ft\u0131. Erdo\u011fan\u2019\u0131n Sisi h\u00fck\u00fcmetini bir darbe h\u00fck\u00fcmeti olmakla ithaf etmesi, Sisi h\u00fck\u00fcmetine ili\u015fkin ki\u015fisel ele\u015ftirilerini uluslararas\u0131 medyada dile getirmesi ve M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015flere olan a\u00e7\u0131k deste\u011fi ili\u015fkilerin bu seviyeye gerilemesinde rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em><\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n Tam Metni<\/strong><\/p>\n

Orta Do\u011fu siyasetinde bir\u00e7ok konu ile kesi\u015fen bir konu olan Suriye\u2019deki Kobane ku\u015fatmas\u0131 ile ba\u015flamak istiyorum. Ku\u015fatmada T\u00fcrk-K\u00fcrt ili\u015fkileri, Irak ve \u015eam \u0130slam Devleti (I\u015e\u0130D) tehdidi ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilerine ili\u015fkin sorular var. Neredeyse bir y\u0131ld\u0131r s\u00fcren Kobane \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ve ku\u015fatmas\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Ge\u00e7en sene ne oldu ve I\u015e\u0130D\u2019in bu \u015fehre sald\u0131rmas\u0131n\u0131n ve \u015fehri kontrol alt\u0131na almak istemesinin nihai amac\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n

Sizin de dikkat \u00e7ekti\u011finiz \u00fczere, bu konunun birden fazla boyutu var. T\u00fcrk rejimi i\u00e7in, konu sadece I\u015e\u0130D ve radikal \u0130slamc\u0131l\u0131ktan \u00e7ok daha \u00f6tesi. \u0130lk zamanlarda ya\u015fanan ve sonras\u0131nda da Pe\u015fmerge\u2019nin T\u00fcrkiye \u00fczerinden Kobane\u2019ye ge\u00e7i\u015fi ve tam anlam\u0131yla I\u015e\u0130D\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131nda durulmas\u0131 hususlar\u0131nda kendisini g\u00f6stermeye devam eden karars\u0131zl\u0131k asl\u0131nda ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na hassas bir konu olan K\u00fcrt meselesi ile do\u011frudan alakal\u0131. Bence, bu konu b\u00fcy\u00fck bir ilgi \u00e7ekti; s\u0131n\u0131r durumu ve haber yapman\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sebepleriyle medyan\u0131n g\u00f6zdesi haline geldi. Suriye ve Irak\u2019\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerinde ya\u015fananlar\u0131 takip ederseniz, daha bir\u00e7ok deh\u015fet verici olay\u0131n ve kavga alanlar\u0131n\u0131n var oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye i\u00e7in I\u015e\u0130D\u2019in \u0130slami a\u015f\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok K\u00fcrt konusu a\u011f\u0131r bast\u0131. Bu sebeple T\u00fcrkiye Pe\u015fmergelerin ve di\u011ferlerinin T\u00fcrkiye \u00fczerinden Kobane\u2019ye girmesini ve I\u015e\u0130D\u2019le burada sava\u015fmas\u0131na izin vermek istemiyor\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

S\u0131n\u0131r konusunda, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n ortas\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fcy\u00fck say\u0131larda m\u00fclteci kabul etmesinin sebepleri nelerdir? Esad rejiminin de I\u015e\u0130D kadar d\u00fc\u015fman g\u00f6r\u00fclmesini teminen Esad rejimine ilave \u00f6nlemler al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece T\u00fcrkiye\u2019nin I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 herhangi bir koalisyona girmeye kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z kalmas\u0131yla alakas\u0131 var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Bence orada s\u00fcregelmekte olan olaylardan birinin \u00fczerine bast\u0131n\u0131z. T\u00fcrkiye ve Erdo\u011fan, Suriye\u2019deki vah\u015feti ve Be\u015far Esad rejimini k\u0131nayan ve bu k\u0131naman\u0131n uluslararas\u0131 boyutlara ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in ilk \u00e7a\u011fr\u0131da bulunanlardand\u0131. Bunun ve b\u00fcy\u00fck ihtimalle Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin (AKP) arkas\u0131ndaki muhafazakar demokrat, \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam dokusu veya \u0130slamc\u0131 ideoloji sebebiyle, zalim bir rejimin kurbanlar\u0131 olan m\u00fcltecileri korumak ve s\u0131\u011f\u0131nmalar\u0131na izin vermek gibi bir g\u00f6rev edinildi. San\u0131r\u0131m edinilen bu g\u00f6rev konuyu kapsaml\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu konu hakk\u0131nda sert bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmek isterseniz, alternatifleri ne olurdu? S\u0131n\u0131rdan ge\u00e7en m\u00fcltecileri k\u0131s\u0131tlamak bir alternatif olabilir miydi? Bu insanl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir felaket. Kesinlikle T\u00fcrkiye kadar olmasa da di\u011fer \u00fclkeler de \u00f6nemli say\u0131da m\u00fclteci kabul ettiler, ancak \u00dcrd\u00fcn ve L\u00fcbnan geli\u015fmekte olan ekonomilere sahip olduklar\u0131 i\u00e7in m\u00fclteci pop\u00fclasyonu i\u00e7 ekonomilerine y\u00fck getirdi. L\u00fcbnan \u00f6rne\u011finde, bu n\u00fcfus ayn\u0131 zamanda, Hizbullah\u2019\u0131n rejimi ve ayn\u0131 zamanda genel olarak \u2013sessiz de olsa\u2013 Esad kar\u015f\u0131t\u0131 S\u00fcnni n\u00fcfusu desteklemek gibi bir rol\u00fc sebebiyle L\u00fcbnan\u2019\u0131n i\u00e7 politikalar\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve zorluk \u00e7\u0131kar\u0131yor. B\u00f6lgede muhtemelen ba\u015fta T\u00fcrkiye olmak \u00fczere t\u00fcm akt\u00f6rler bu kriz ile ilgileniyorlar ve bence, bu, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fcy\u00fck say\u0131larda m\u00fclteci kabul etmesindeki iste\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n

\u201cSadece T\u00fcrkiye de\u011fil, \u00dcrd\u00fcn ve L\u00fcbnan gibi di\u011fer bir\u00e7ok \u00fclke de m\u00fclteci kabul etti, ancak ekonomileri \u00e7ok iyi durumda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, m\u00fclteci n\u00fcfusu o \u00fclkelerin \u00fczerinde \u00a0finansal y\u00fck olu\u015fturdu\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu T\u00fcrkiye\u2019de bulunan b\u00fcy\u00fck say\u0131lardaki Suriyeli m\u00fclteci pop\u00fclasyonu hakk\u0131nda endi\u015fe duyuyor. Ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle \u00fclkelerinden \u00e7\u0131kart\u0131lan ve \u015fimdi T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan ancak e\u011fitim sistemine dahil olamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de normal e\u011fitim alan bir insan\u0131n sahip oldu\u011fu avantajlara sahip olmayan ve \u2018Kay\u0131p ku\u015fak\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan Suriyeli gen\u00e7li\u011fe ili\u015fkin konu\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor. Ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sonu yak\u0131n m\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019den Suriye\u2019ye insanlar\u0131n d\u00f6nmesini g\u00f6rebilecek miyiz? \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n ak\u0131beti ve vatanlar\u0131ndan mahrum edilmi\u015f insanlar\u0131n gelecekleri i\u00e7in ne s\u00f6ylenebilir? \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Bence iyimser bir sonu\u00e7 i\u00e7in umutlar\u0131n \u00e7ok az oldu\u011fu ortada. Bence, b\u00fcy\u00fck miktarlarda m\u00fcltecinin Suriye\u2019ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6remeyece\u011fiz belki baz\u0131 durumlarda bir k\u0131sm\u0131 d\u00f6nebilir. Esad rejimi hala iktidar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 ortada ac\u0131mas\u0131z \u00e7ok partili ve \u00e7ok boyutlu bir m\u00fccadele var. Esad rejiminin destek\u00e7ileri olan Rusya ve \u0130ran desteklerini azalt\u0131yor g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Her ne kadar \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki alt\u0131 ay i\u00e7erisinde y\u0131k\u0131lacak gibi g\u00f6r\u00fcnmese de \u2013asl\u0131nda hi\u00e7 y\u0131k\u0131lmayacak gibi duruyor\u2013 bir \u015fekilde Esad rejimi y\u0131k\u0131l\u0131rsa, sadece bu durum m\u00fcltecilerin geri d\u00f6nmesi sonucuna yol a\u00e7acak demek de\u011fildir. \u00a0\u00c7\u00fcnk\u00fc sivil sava\u015f sonras\u0131 \u00e7o\u011fu zaman hukuk \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131, g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 ve di\u011fer gruplar aras\u0131nda \u00e7eki\u015fmelerin s\u00fcrmesi gibi durumlar ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Maalesef, k\u0131sa d\u00f6nem i\u00e7erisinde bahsi ge\u00e7en m\u00fcltecilerin Suriye\u2019ye geri d\u00f6nmesini beklemiyorum. Ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye i\u00e7in baz\u0131 sorunlara yol a\u00e7abileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, ancak \u00f6zellikle o tarz problemler de\u011fil, bence g\u00fcvenlik ve ekonomik eksenli sorunlar var, buna ra\u011fmen, m\u00fcltecileri T\u00fcrk n\u00fcfusuna entegre etmek veya onlar\u0131 vatanda\u015fl\u0131\u011fa kabul etmek gibi konular konu\u015fulmuyor. Bence, bu, her \u00fclke ve \u00f6zellikle T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir karar olur.<\/p>\n

\u201cSuriye\u2019deki rejim bir \u015fekilde y\u0131k\u0131lsa da hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131, g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 ve farkl\u0131 gruplar aras\u0131nda m\u00fccadeleler gibi sava\u015f sonras\u0131 sorunlar s\u00fcrecektir\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda farkl\u0131 akt\u00f6rlerin oldu\u011funa de\u011findiniz \u2013bu konuyla ilgili bir konuda fikrinizi sormak istiyorum. T\u00fcrkiye\u2019nin veya bat\u0131 \u00fclkelerin I\u015e\u0130D ile m\u00fccadeledeki rollerinden hep bahsediyoruz. Sizce I\u015e\u0130D ile m\u00fccadeleye dahil olan veya olacak ba\u015fka akt\u00f6rler var m\u0131? Rusya, \u0130ran ve \u0130srail gibi \u00fclkelerin bu \u00e7at\u0131\u015fmada ne gibi \u00e7\u0131karlar\u0131 var?<\/strong><\/p>\n

Suriye\u2019deki durumun i\u00e7inde o veya bu \u015fekilde yer alan bir \u00e7ok \u00fclke var ve baz\u0131lar\u0131 \u0130srail gibi askeri olarak yer al\u0131yor. Ve tabii ki K\u00f6rfez \u00fclkeleri de\u2026 I\u015e\u0130D\u2019i a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde benimsemek hususundaki istekleri de\u011fi\u015fken ve tabii Kuveyt, Suudi Arabistan ve Katar\u2019\u0131n da. K\u00f6rfez \u00fclkelerinden bireysel bazda I\u015e\u0130D\u2019e finansal aktar\u0131mlar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz, ancak bu deste\u011fin h\u00fck\u00fcmetler d\u00fczeyinde sa\u011fland\u0131\u011f\u0131na dair bir kan\u0131t yok. \u0130srail tabii ki s\u0131n\u0131r\u0131nda ya\u015fanan olaylarla ilgili ancak okudu\u011fum kaynaklarda \u0130srail\u2019in I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 herhangi bir eylemde bulundu\u011funu g\u00f6remedim. Bu durum tabiii ki Arap d\u00fcnyas\u0131n\u0131n I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 duru\u015funu etkilerdi. Ve evet I\u015e\u0130D farkl\u0131 \u00e7\u0131karlara sahip \u00fclkelerin ortak noktas\u0131, \u0130ran ve ABD, \u0130ran ve Suudi Arabistan, Rusya\u2019n\u0131n ortak noktas\u0131, ancak bu ortak nokta umut edilebilecek \u015fekilde I\u015e\u0130D\u2019le m\u00fccadeleden \u00f6te I\u015e\u0130D\u2019i yaratan durumla ilgilenilmesine yol a\u00e7mad\u0131. Irak taraf\u0131ndaki s\u0131n\u0131rla ve \u015f\u00fcphesiz Suriye\u2019nin durumuyla yeterli bir \u015fekilde ilgilenilmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n

\u201cK\u00f6rfez \u00fclkelerinin baz\u0131lar\u0131ndan bireysel d\u00fczeyde I\u015e\u0130D\u2019e finansal aktar\u0131mlar yap\u0131l\u0131yor ancak bu aktar\u0131mlar\u0131n devlet d\u00fczeyinde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bir kan\u0131t yok\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

I\u015e\u0130D\u2019in olu\u015fum s\u00fcreci ile bu yaz, Irak ve Suriye\u2019de ya\u015fanan olaylardaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6zlemlerken, I\u015e\u0130D olu\u015fumunun ABD\u2019nin Irak i\u015fgalinin sonucu oldu\u011funa dair tart\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131. Bunun \u00fczerinde, ABD ve uluslararas\u0131 camia Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n b\u00f6lgedeki denge bozucu etkisini hafife ald\u0131. Sizce \u0130slam Devleti\u2019nin kurulmas\u0131na yol a\u00e7an tohumlar\u0131 kim ekti?<\/strong><\/p>\n

Bence, I\u015e\u0130D\u2019in olu\u015fumu iki konu anla\u015f\u0131lmadan tam olarak a\u00e7\u0131klanamaz. I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sebebi olarak ABD\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131ndaki Irak i\u015fgalinin ard\u0131ndan ya\u015fanan baz\u0131 istenmeyen olaylar silsilesi \u2013siyasetin mezheple\u015fmesi, \u015eii politikac\u0131lar\u0131n ve gruplar\u0131n Irak\u2019\u0131n i\u00e7erisindeki y\u00fckseli\u015fi ve hegemonyas\u0131 ve Irak\u2019taki S\u00fcnni n\u00fcfusunu marjinalle\u015ftirilmesi hatta daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc. Bu bence resmin bir par\u00e7as\u0131. Daha da geriye gidebiliriz elbette; Amerika\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki di\u011fer m\u00fcdahaleleri bu tarz a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n artmas\u0131na sebep oldu veya katk\u0131da bulundu. Bu b\u00f6l\u00fcm, A b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00a0\u2013Amerika\u2019n\u0131n Irak Sava\u015f\u0131\u2019ndaki hareketlerinin istenmeyen sonu\u00e7lar\u0131. B\u00f6l\u00fcm B ise yine \u00e7ok etkileyici, Amerika\u2019n\u0131n Suriye konusundaki eylemsizli\u011finin istenmeyen sonu\u00e7lar\u0131. Bir ki\u015finin Be\u015far Esad\u2019\u0131n ac\u0131mas\u0131z sanayile\u015fmi\u015f \u00f6l\u00fcm silah\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fckselen a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n kapsam\u0131n\u0131 anlamadan I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamas\u0131 imkans\u0131z. E\u011fer daha \u00f6nce bir m\u00fcdahale olsayd\u0131, \u2013bunu s\u00f6ylemek \u00e7ok korkun\u00e7 belki\u2013 ama 200.000 veya daha fazlas\u0131 yerine 25.000 veya 50.000 insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclseydi b\u00fcy\u00fck ihtimalle bu korkun\u00e7 hareketin olu\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyecektik. Amerika\u2019n\u0131n Irak eylemlerini ve Amerika ile uluslararas\u0131 camian\u0131n Suriye\u2019deki eylemsizliklerini anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece, I\u015e\u0130D\u2019in olu\u015fmas\u0131n\u0131 tam anlam\u0131yla anlayamazs\u0131n\u0131z. I\u015e\u0130D\u2019in tabii ki kendi tarihi de var, Irak\u2019taki El Kaide, El Kaide\u2019den kopu\u015f, Ba\u011fdadi\u2019nin Camp Bucca\u2019daki durumu \u2013kendisinin eski bir Amerikan mahkumu olmas\u0131, ayr\u0131ca I\u015e\u0130D\u2019in bir\u00e7ok \u00f6nde gelen kumandan\u0131n\u0131n eski Irak ordu generalleri ve ordu mensuplar\u0131 olmas\u0131. Durum \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131k, ancak Amerika\u2019n\u0131n Irak i\u015fgali do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak I\u015e\u0130D\u2019e b\u00fcy\u00fck katk\u0131 yapt\u0131. En az\u0131ndan, anar\u015fi ve kaosun olu\u015fmas\u0131, y\u00f6netilemeyen alanlar ve El Kaide\u2019nin Irak\u2019\u0131 ele ge\u00e7irme f\u0131rsat\u0131 y\u00f6n\u00fcnden katk\u0131da bulundu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

\u201cABD\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131ndaki Irak i\u015fgalinin istenmeyen sonu\u00e7lar\u0131, \u015eii politikac\u0131lar\u0131n hegomonyas\u0131, Irak\u2019taki S\u00fcnni n\u00fcfusunun marjinalle\u015fmesi I\u015e\u0130D\u2019in y\u00fckseli\u015fine katk\u0131da bulundu\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Gelecekteki ABD\u2019nin veya uluslararas\u0131 camian\u0131n b\u00f6yle bir krizi el almas\u0131ndaki stratejisi ne olmal\u0131?<\/strong><\/p>\n

E\u011fer ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6nersek, durum asl\u0131nda maalesef olduk\u00e7a ironik. E\u011fer 2003 y\u0131l\u0131nda, ABD Irak\u2019\u0131 Irak\u2019ta b\u00fcy\u00fck kitle imha silahlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131; Saddam H\u00fcseyin ile El Kaide aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu veya Irak\u2019ta zor kullanarak demokrasi kurulmas\u0131 gerekti\u011fi ve bunun b\u00f6lgenin kalan\u0131na yay\u0131laca\u011f\u0131na dair ili\u015fkin sa\u00e7ma fikirler ve yalanlar \u00fczerine i\u015fgal etmemi\u015f olsayd\u0131; \u2013sava\u015f\u0131n sebebi ne olursa olsun\u2013, e\u011fer sava\u015f hi\u00e7 ya\u015fanmam\u0131\u015f olsayd\u0131 ve y\u0131k\u0131m, para ve yitirilen Amerikan askerleri gibi korkun\u00e7 sonu\u00e7lar ya\u015fanmasayd\u0131, Amerikan halk\u0131, Suriye\u2019ye m\u00fcdahaleyi daha istekli olarak kabul edebilirdi. Gereksiz, ba\u015far\u0131s\u0131z ve y\u0131k\u0131c\u0131 olan Irak i\u015fgalinin asl\u0131nda elzem ve yararl\u0131 olabilecek bir Suriye m\u00fcdahalesi hususunda isteksizli\u011fe neden olmas\u0131 ger\u00e7ekten muazzam bir ironi. Burada, \u00e7ok a\u00e7\u0131k olan bir ders d\u0131\u015f\u0131nda al\u0131nabilecek ba\u015fka bir ders oldu\u011funu sanm\u0131yorum: Gerekmedik\u00e7e m\u00fcdahale etme, gerekti\u011finde ise m\u00fcdahale et. Di\u011fer bir konu ise liderli\u011fin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131. Yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m ve anla\u015f\u0131labilir olan nedenlerle h\u00fck\u00fcmet ile ba\u015fkan,\u2013b\u00f6lgeden g\u00fc\u00e7leri \u00e7ekme, Irak ve Afganistan\u2019da s\u00fcren ve kamuoyu taraf\u0131ndan pek de desteklenmeyen sava\u015flar\u0131 bitirme ve bunun gibi\u2013 vaatlerle g\u00f6reve geldi. Ancak ba\u015fkanlar\u0131n bazen liderlik yapmas\u0131 gerekir ve liderlik \u00e7ok da pop\u00fcler olmayan kararlar\u0131n e\u011fer ABD\u2019nin yarar\u0131na g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa al\u0131nmas\u0131 demektir. Asl\u0131nda, son iki ya da \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r \u00e7ok\u00e7a yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Suriye krizi iki yoldan birisi ile ele al\u0131nabilir. Ya Be\u015far Esad rejimini tamamen ortadan kald\u0131rmak veya saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir plan yapars\u0131n\u0131z ya da Suriye\u2019nin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 cemiyetten ya da b\u00f6lgesel ortaklardan uzun vadeli bir taahh\u00fct al\u0131rs\u0131n\u0131z; veya ne kadar mide buland\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse g\u00f6r\u00fcns\u00fcn, \u015fiddet ve zul\u00fcmleri azaltmak ya da yok etmek amac\u0131yla Be\u015fer Esad\u2019la bir anla\u015fma yapars\u0131n\u0131z. Bu se\u00e7enek ahlaken k\u0131nanmas\u0131 gerekiyor gibi g\u00f6z\u00fckse de belli bir de\u011fer de ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu anla\u015fma, kendisinin uluslararas\u0131 topluma t\u00fcmden entegre olmas\u0131n\u0131 veya Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu\u2019na kabul edilmesi anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Kesinlikle, bu t\u00fcrden bir anla\u015fma de\u011fildir; sadece bir \u015fekilde inan\u0131lmaz \u015fiddeti, insanlar\u0131n yerlerinden olmalar\u0131n\u0131 ve ac\u0131 \u00e7ekmelerini sona erdirecek ve sadece Suriyeliler i\u00e7in de\u011fil, b\u00f6lgedeki di\u011fer oyunculara da bir tak\u0131m faydalar sa\u011flayacak bir anla\u015fmad\u0131r. T\u00fcm bunlar, Suriye hadisesinden al\u0131nmas\u0131 gereken dersler midir bilemiyorum, ancak i\u015fe yarar bilgiler oldu\u011fu kesin.<\/p>\n

\u201cI\u015e\u0130D\u2019in y\u00fckseli\u015fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ac\u0131mas\u0131z, end\u00fcstriyel \u00f6l\u00fcm makinesi Be\u015far Esad\u2019a kar\u015f\u0131 yayg\u0131nla\u015fan ekstremizmi yaratan \u015fartlarla alakal\u0131d\u0131r\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

I\u015e\u0130D\u2019e kat\u0131lan birinin d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda siyasal \u0130slam yelpazesinde nereye denk d\u00fc\u015f\u00fcyor?<\/strong><\/p>\n

Bu zor bir soru ve bunun tek bir cevab\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. A\u00e7\u0131kca, bu \u0130slam\u2019\u0131n deforme olmu\u015f ekstremist bir uyarlamas\u0131, ki bence \u0130slam\u2019la yak\u0131ndan alakas\u0131 bulunmayan sadece hakl\u0131 bir gerek\u00e7e ile kendini aklamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir uyarlama. Hakl\u0131s\u0131n\u0131z, bunlar, \u00f6zellikle Bat\u0131 Avrupa\u2019dan gelen Bat\u0131l\u0131 acemi \u00fcyeler, yeterince \u2013ilgin\u00e7 bir \u015fekilde\u2013 \u0130slam\u2019a dair az bilgileri olan, \u015feriat, fiqh <\/em>(f\u0131k\u0131h) veya di\u011fer \u0130slam \u00f6\u011fretilerine dair yeterli bilgisi bulunmayan ki\u015filer. Onlar genel anlamda, Almanya, Fransa, \u0130ngiltere, Bel\u00e7ika ve di\u011fer yerlerden gelen Bat\u0131l\u0131 \u00fcyelerden bahsediyorum. Bunlar, Be\u015far Esad\u2019\u0131n masum sivilleri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcler, Amerika\u2019n\u0131n m\u00fcdahalesine ve adaletsizli\u011fine \u015fahit oldular, bunun yan\u0131 s\u0131ra geldikleri toplumlarda marjinalle\u015fmi\u015f ki\u015filer. Bu, baz\u0131lar\u0131n\u0131n Suriye\u2019ye gitmesi ve sava\u015fmas\u0131 i\u00e7in yeterli sebebi yaratt\u0131. Yerel halk\u0131n durumuna bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, san\u0131r\u0131m kimse Irak\u2019taki S\u00fcnni az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n durumunu, Nuri El Maliki y\u00f6netiminin onlar\u0131 marjinalle\u015ftirerek ve hapsederek onlara yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u015eii g\u00fc\u00e7lerinin S\u00fcnni halk\u0131 ter\u00f6rize etti\u011fini yok sayamaz.\u00a0 Bu, birinin I\u015e\u0130D\u2019e kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in neyin motive etti\u011fini ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerde I\u015e\u0130D\u2019in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l kabullendi\u011fini anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir. Bence, hikayenin par\u00e7as\u0131 olan ba\u015fka bir \u015fey daha var. Rejimler, hak ettikleri muhalefeti kendileri olu\u015fturuyorlar. Di\u011fer bir deyi\u015fle, Be\u015far Esad rejimi o kadar korkun\u00e7 ki, adeta end\u00fcstriyel bir \u00f6l\u00fcm makinesi, vah\u015fet seviyesi baz\u0131 y\u00f6nleriyle kendisini yans\u0131tan bir muhalefet olu\u015fturdu. Masum sivillerin toplu katliamlar\u0131n\u0131 \u0130slam teolojisini \u00e7arp\u0131tan bir anlay\u0131\u015fla hakl\u0131 k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fan El Kaide\u2019nin I\u015e\u0130D\u2019i vah\u015fet seviyesi nedeniyle k\u0131namas\u0131 ak\u0131llara durgunluk verici bir olay. Bu, \u0130slam ve \u0130slamc\u0131 politikalar\u0131n olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir anlay\u0131\u015f\u0131. \u0130slamc\u0131 siyaset o kadar geni\u015f ki bu terim anlam\u0131n\u0131 yitiriyor. E\u011fer \u0130slamc\u0131 siyaset Tunus\u2019taki Ra\u015fid Gannu\u015fi\u2019den T\u00fcrkiye\u2019deki AKP\u2019ye ya da M\u0131s\u0131r\u2019daki M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015flere kadar her \u015feyi kaps\u0131yorsa, ayr\u0131ca Eymen El Zevahiri, Usame Bin Ladin ve \u00d6mer El Ba\u011fdadi\u2019yi de i\u00e7eriyorsa,\u00a0 o zaman ger\u00e7ekten \u00e7ok yetersiz bir anlam\u0131 bulunmaktad\u0131r. Nitekim bu hareketlerin \u0130slam\u2019a bir \u015fekilde g\u00f6nderme yapmalar\u0131 veya birtak\u0131m \u0130slam yorumlamalar\u0131nda bulunmalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda birbiriyle ortak \u00e7ok az yan\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u201cIrak\u2019taki S\u00fcnni az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n El Maliki ve \u015eii milisleri taraf\u0131ndan marjinalle\u015ftirilmesi, hapsedilmesi ve ter\u00f6rize edilmesi g\u00f6z ard\u0131 edilemez\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

I\u015e\u0130D\u2019in h\u00fck\u00fcm s\u00fcrme anlay\u0131\u015f\u0131 di\u011fer \u00fclkelerdeki siyasi \u0130slam\u2019\u0131 etkileyecek mi? Bask\u0131n olarak M\u00fcsl\u00fcman olan \u00fclkelerdeki d\u00fcnya liderlerinin I\u015e\u0130D\u2019in propagandas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f halini ve I\u015e\u0130D\u2019in hareketlerini k\u0131namalar\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Bir a\u00e7\u0131dan, bu asl\u0131nda olduk\u00e7a beklenen bir durum. M\u0131s\u0131r veya Suudi Arabistan\u2019daki m\u00fcft\u00fcler, Suudi Arabistan\u2019da bir \u015fekilde isteksizce de olsa, bu eylemleri k\u0131n\u0131yorsa, bu durum \u00f6ncelikle Ba\u011fdadi\u2019nin halife olarak me\u015frulu\u011funa veya herhangi \u00e7e\u015fit fetva verme yetkisi oldu\u011funa inanmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Kendi \u0130slamlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde bu \u0130slam ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f hareketten ay\u0131rmak istiyorlar. Bunu \u00f6zel olarak ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 veya beklenmedik bir \u015fey olarak g\u00f6rm\u00fcyorum. Kimisi I\u015e\u0130D\u2019in ideolojik olarak T\u00fcrkiye, M\u0131s\u0131r veya Tunus yerine Suudi Arabistan\u2019\u0131 tehdit etti\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131. Bu bence, bu tarz ekstremist ideoloji yanl\u0131lar\u0131n\u0131n, M\u0131s\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019de bu ideolojilerin n\u00fcfus i\u00e7inde birtak\u0131m temelleri olan Suudi Arabistan\u2019a g\u00f6re \u00e7ok daha az bulunmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cI\u015e\u0130D\u2019in ektremist ideolojisinin M\u0131s\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019de \u2013bu ideolojilerin n\u00fcfus i\u00e7inde belli bir temelinin bulunabildi\u011fi\u2013 Suudi Arabistan\u2019a g\u00f6re daha az yanl\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n uzmanl\u0131k alan\u0131n\u0131z oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak konuyu M\u0131s\u0131r\u2019a \u00e7ekmek istiyorum. Muhammed Mursi\u2019nin devrilmesi ve \u00f6zellikle M\u00fcbarek\u2019in 2011 y\u0131l\u0131 protesto \u00f6l\u00fcmlerinden aklanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki son geli\u015fmelerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fleri bundan sonra neler bekliyor? Bundan sonra, \u00fclke i\u00e7inde M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler nas\u0131l bir yol izleyecektir?<\/strong><\/p>\n

Bu biraz tart\u0131\u015fmal\u0131 bir soru, ancak bir cevap verebilmek i\u00e7in \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fimiz bir \u015fey var; bu da sorunun cevab\u0131 spek\u00fclasyon yerine tarihin alt\u0131nda yat\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler olduk\u00e7a eski bir toplumsal hareket, 1928 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131, monar\u015fiyi ve di\u011fer bask\u0131c\u0131 rejimleri deneyimledi. Arap ulusalc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n zirvesini ve Enver Sedat\u2019\u0131n M\u0131s\u0131r-g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc ideolojisini g\u00f6rd\u00fc. 29 y\u0131ll\u0131k M\u00fcbarek rejiminde var oldu ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n \u015fimdiki siyasi havas\u0131nda da var olmaya devam etmesi kuvvetle muhtemel. Peki sonu\u00e7 olarak bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frayacak m\u0131? Bence bunda bir soru yok. San\u0131r\u0131m, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler tarihinin en derin bask\u0131 d\u00f6nemi demek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 da olsa adil olacakt\u0131r. Bundan be\u015f y\u0131l \u00f6nce Karde\u015fler\u2019in 1950 ve 1960\u2019larda Nas\u0131r rejimi boyunca ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 deneyimlemi\u015f olabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmek imkans\u0131zd\u0131, ama \u015fu an bunu ya\u015f\u0131yoruz. 1950 ve 60\u2019lar\u0131n aksine \u2013liderlerinin ve bir\u00e7ok \u00fcyesinin hapsedildi\u011fi, i\u015fkence g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n idam edildi\u011fi ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc o d\u00f6nemin aksine\u2013 ideolojinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00f6neminde hasar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kadar o zaman hasar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek biraz zor olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ku\u015fkusuz son iki y\u0131ld\u0131r M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler otokratik bir rejimin muazzam bask\u0131na maruz kalmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler\u00a0\u00a0ve Mursi ciddi bir \u015fekilde bunun yok olu\u015funa katk\u0131da bulundular. Otoriter d\u00fczenbazl\u0131k ve toplumun di\u011fer unsurlar\u0131na el uzatmalar\u0131na kar\u015f\u0131t olarak g\u00fc\u00e7 konsolidasyonu d\u00fczenlemesi, 3 Temmuz 2013 tarihindeki darbeden sonra, toplum i\u00e7indeki pek \u00e7ok grubu yabanc\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131 ve bundan kurtulmak olduk\u00e7a zor olacak. Bu, birden fazla \u015fey demektir. M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler\u2019in \u00e7ekirdek \u00fcyeli\u011fi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zarar g\u00f6rmemi\u015f olsa bile toplumun b\u00fcy\u00fck kesiminin yumu\u015fak sempatisi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131 ve bir k\u0131sm\u0131 d\u00fc\u015fmanca yakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bunun \u00fcstesinden gelinmesi, ba\u015far\u0131labilse dahi, epey zaman alacak ve \u00e7ok zor olacak. Belki sorunuzu cevaplaman\u0131n daha do\u011frudan bir yolu \u015f\u00f6yle olabilir: \u00e7o\u011fu ki\u015finin \u015fu an korktu\u011fu \u015fey, \u2013b\u00fcy\u00fck ihtimalle kan\u0131tlar\u0131na \u015fahit oldu\u011fumuz \u015fekilde\u2013, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler i\u00e7erisindeki baz\u0131 unsurlar, \u00f6zellikle gen\u00e7 unsurlar. Bunlar ge\u00e7en bir bu\u00e7uk y\u0131l i\u00e7erisinde neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler ve demokratik siyasete kat\u0131l\u0131m\u0131n hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7 sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 ve adil olmad\u0131\u011f\u0131, oyunun kurallar\u0131n\u0131n e\u015fit olmad\u0131\u011f\u0131 ve herkese e\u015fit olarak uygulanmad\u0131\u011f\u0131 ve bunun kaybetmeye sebebiyet veren bir \u00f6nerme oldu\u011fu sonucuna vard\u0131lar. Onlar muazzam bask\u0131lara maruz kald\u0131lar, belki radikalle\u015ftiler ve \u015fiddet eylemlerinde bulundular ya da daha radikal gruplara kat\u0131l\u0131p hareketten ayr\u0131ld\u0131lar, ayn\u0131 1960\u2019larda oldu\u011fu gibi. Bu d\u00f6nemin birtak\u0131m ki\u015fileri radikalle\u015ftirdi\u011fine dair hi\u00e7bir soru i\u015fareti yok. Bu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olabilir. Ba\u015fka bir sonu\u00e7 ise, M\u0131s\u0131r halk\u0131n\u0131n baz\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki geni\u015f sempati, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim, otoriter doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, toplum i\u00e7indeki di\u011fer unsurlarla uzla\u015fmak konusunda duyulan isteksizlik ve basit\u00e7e k\u00f6t\u00fc siyasi hamleler sebebiyle azald\u0131. Dahas\u0131, bask\u0131n\u0131n yak\u0131n bir zamanda durdurulaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Bu, daha \u00f6nceden askeri \u00fcniforma giymi\u015f, askeri g\u00fc\u00e7ler ve dahas\u0131 g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan oldu\u011fu kadar \u015fimdi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi eski rejimin \u00fcyeleri taraf\u0131ndan tam deste\u011fi olan bir ba\u015fkan taraf\u0131ndan y\u00f6netilen bir rejim. \u015eu anki rejime y\u00f6nelik beklenmedik b\u00fcy\u00fck bir ayaklanma ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece bu durum devam edecek gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Pek \u00e7ok ki\u015fi, ben de kesinlikle onlardan biriyim, 2011 y\u0131l\u0131ndaki ayaklanmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmedik \u2013ve belki yine ayn\u0131 hatay\u0131 yapman\u0131n riskini al\u0131yor olsam da\u2013 M\u0131s\u0131r\u2019da yak\u0131n zamanda bir ayaklanma \u00f6ng\u00f6rm\u00fcyorum. Bence, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler\u2019in i\u00e7inde bulundu\u011fu bask\u0131, marjinalle\u015fme, siyaset alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lma ve halk aras\u0131ndaki sempatisini yitirme durumu k\u0131sa ve orta d\u00f6nem i\u00e7erisinde devam edecek.<\/p>\n

\u00a0\u201cGe\u00e7mi\u015fte M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler \u00e7e\u015fitli i\u015fkence, s\u00fcrg\u00fcn ve idamlara tan\u0131k oldular. \u015eimdiki s\u00fcre\u00e7 te farkl\u0131 de\u011fil: otokratik rejim taraf\u0131ndan m\u00fcthi\u015f bask\u0131 g\u00f6r\u00fcyorlar\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

El-Sisi\u2019nin g\u00fc\u00e7 konsolidasyonu i\u00e7in s\u00fcregelen bir tehdit, zorluk var m\u0131d\u0131r?\u00a0 Ve bununla birlikte dediniz ki M\u00fcbarek d\u00f6neminin diktat\u00f6r siyaseti devam ediyor? <\/strong>Sizce bu <\/strong>\u00f6zellik<\/strong> El-<\/strong>Sisi<\/strong> d\u00f6neminde<\/strong> de <\/strong>devam ediyor<\/strong> mu?<\/strong><\/p>\n

M\u00fcbarek rejimi ile \u015fimdiki rejim aras\u0131nda benzerlikler bulunmaktad\u0131r. Bunda bir \u015f\u00fcphe yok. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l ve sonraki y\u0131llarda da parlamenter se\u00e7imler s\u00f6zde devam edecek. Se\u00e7imler ertelendi, \u015fimdiye kadar ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131 gerekliydi, ama bir noktada ger\u00e7ekle\u015fmek \u00fczere belirlendiler. Bence, se\u00e7imlerin M\u00fcbarek d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi bariz bir \u015fekilde se\u00e7im d\u00fczenbazl\u0131\u011f\u0131 ile \u2013doldurma sand\u0131klar, se\u00e7im g\u00fcn\u00fc var olan as\u0131l tahminleri yans\u0131tmayan sonu\u00e7lar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gibi\u2013 ger\u00e7ekle\u015fmesi ihtimali d\u00fc\u015f\u00fck. Yine de baz\u0131 taktikler ayn\u0131 olacak. Siyasi partilere muhalefeti s\u0131n\u0131rlayacak \u015fekilde ruhsat verme gibi \u2013M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler \u00e7oktan yasakland\u0131. Protesto kanunu bunu k\u0131s\u0131tl\u0131yor veya yasakl\u0131yor. STK aktiviteleri ve fonlanmas\u0131na getirilen k\u0131s\u0131tlamalar, konu\u015fma hakk\u0131n\u0131n ve ele\u015ftirinin su\u00e7 haline getirilmesi, ve bunlar siyaseti kontrol etmenin ve baz\u0131 durumlarda se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n manip\u00fcle edilmesinin yollar\u0131d\u0131r, ancak doldurma sand\u0131klar ve se\u00e7im d\u00fczenbazl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek ihtimalle devam etmeyecek. Bunun devam etmesi i\u00e7in hi\u00e7bir sebep yok. Var olan rejime kar\u015f\u0131 olan g\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi partiler mevcut de\u011fil ve herhangi bir parlamenter se\u00e7im y\u00fcksek olas\u0131l\u0131kla b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, zay\u0131f ve ba\u015fkan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc engelleyecek, kontrol veya veto edecek davran\u0131\u015fta bulunmaktan aciz bir parlamento \u00fcretecek. Rejimin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklara gelince, bence hala pek \u00e7ok tehdit bulunmaktad\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n y\u00fczle\u015fti\u011fi zorluklar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bunlar\u0131n derinli\u011finden bunal\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu zorluklar nerdeyse t\u00fcm \u00e7abay\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131lmaya yeterli. Ekonomi k\u00f6t\u00fc bir durumda, e\u011fitim sistemi berbat ve y\u0131llard\u0131r daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fiyor. Sa\u011fl\u0131k hizmeti i\u00e7in altyap\u0131 ger\u00e7ekten korkun\u00e7. Gen\u00e7 i\u015fsizli\u011fi, eksik istihdam, yolsuzluk ve r\u00fc\u015fvet oranlar\u0131 \u00a0\u2013bunlar birinin ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131 i\u00e7in yeterli sebeplerdir.<\/p>\n

\u201cSisi h\u00fck\u00fcmetinin ele\u015ftirilmesine ra\u011fmen, baz\u0131 toplumsal \u00f6zellikler ciddi anlamda geli\u015fme g\u00f6sterdi: g\u00fcvenlik ve polislik alg\u0131s\u0131, su\u00e7 oran\u0131nda azalma ve halk\u0131n savunmas\u0131zl\u0131k hissiyat\u0131nda de\u011fi\u015fim\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Shop Floor Culture and Politics in Egypt<\/em><\/strong> (\u0130\u015f\u00e7i Kat\u0131 K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve M\u0131s\u0131r\u2019da Siyaset) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131zda, okuyucuya M\u0131s\u0131r\u2019daki fabrika k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgili i\u00e7eriden bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sunuyorsunuz. M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131n hayat\u0131 Sisi y\u00f6netimi alt\u0131nda geli\u015fme g\u00f6sterdi mi? Mursi\u2019yi d\u00fc\u015f\u00fcren darbenin ard\u0131ndan hayat ko\u015fullar\u0131n\u0131n iyile\u015fti\u011fine kat\u0131l\u0131rlar m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Elimizde M\u0131s\u0131r\u2019da profesyonel olarak se\u00e7im verisi toplayan Baseera adl\u0131 kurulu\u015f da dahil olmak \u00fczere M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n farkl\u0131 gruplar\u0131na dair se\u00e7im verisi bulunuyor. Bir \u00f6l\u00e7\u00fcm \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, g\u00fcvenli\u011fe y\u00f6nelik alg\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fine dair az bir \u015f\u00fcphe var. 2011\u2019den beri ayaklanma ve siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k deneyimlemi\u015f \u00fclkelerin bir\u00e7o\u011fu i\u00e7in g\u00fcvenlik \u00f6nemli bir konu olmu\u015ftur. Libya gibi baz\u0131 \u00f6rneklerde bu olduk\u00e7a feci olmakla birlikte Tunus ve M\u0131s\u0131r gibi di\u011fer \u00f6rneklerde bu Washington alg\u0131s\u0131yla o kadar da dikkate de\u011fer olmayabilir, bunlar su\u00e7ta art\u0131\u015f, polis g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan emniyet g\u00fc\u00e7lerinin azalmas\u0131, g\u00fcvensiz hissetme durumu, adam ka\u00e7\u0131rma, soygun, h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve buna benzer \u015feylerde art\u0131\u015f. Sisi h\u00fck\u00fcmeti hakk\u0131nda ne derseniz deyin, g\u00fcvenlik alg\u0131s\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde olumlu y\u00f6nde geli\u015fti. Emniyet g\u00fc\u00e7lerinde art\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015fti ve su\u00e7 oran\u0131nda ve insanlar\u0131n savunmas\u0131zl\u0131k hissiyat\u0131nda azalma oldu.\u00a0 Bu, kesinlikle \u00f6nemli geli\u015fmelerden biri. Ekonomi geli\u015fti mi? Ekonominin geli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum, K\u00f6rfez \u00fclkelerinden rejime yard\u0131m ve destek i\u00e7in gelen para d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok az do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m ger\u00e7ekle\u015fiyor, M\u0131s\u0131r yat\u0131r\u0131m f\u0131rsatlar\u0131 i\u00e7in iyi bir piyasa olarak g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Tedav\u00fcldeki paran\u0131n \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131 olan ve \u00fclke i\u00e7inde istihdam\u0131n temel yarat\u0131c\u0131s\u0131 olan turistler \u00fclkeye yeniden ak\u0131n etmediler, dolay\u0131s\u0131yla ekonomi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fmedi.<\/p>\n

Biraz da T\u00fcrkiye ve M\u0131s\u0131r ili\u015fkileri ile ilgili sorular sormama izin verin. Okuyucular\u0131m\u0131z bug\u00fcn olanlardan ne ders \u00e7\u0131karmal\u0131lar?<\/strong><\/p>\n

San\u0131r\u0131m okuyucular\u0131n\u0131z ili\u015fkilerin olduk\u00e7a gergin oldu\u011funun fark\u0131ndalard\u0131r. Bu, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla, T\u00fcrkiye-M\u0131s\u0131r ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihsel ili\u015fkilerindeki en zay\u0131f d\u00f6nem, elbette M\u0131s\u0131r\u2019daki h\u00fck\u00fcmetle yap\u0131lacak bir \u015feyler var. Halk taraf\u0131ndan desteklenen bir darbe taraf\u0131ndan iktidara gelmi\u015f olan Sisi h\u00fck\u00fcmeti, Erdo\u011fan taraf\u0131ndan k\u0131nand\u0131 ve k\u0131nanmaya devam ediyor. Erdo\u011fan, M\u0131s\u0131r Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 bizzat ve d\u00fczenli olarak uluslararas\u0131 alanda ele\u015ftiriyor, bu da taraflar\u0131 sava\u015flar\u0131n sava\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor. Bu durum, M\u0131s\u0131r\u2019da yeni bir uygulamaya sebebiyet verdi, art\u0131k gen\u00e7 adamlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye gitmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetten izin almas\u0131 gerekiyor. Elbette, Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti M\u0131s\u0131r\u2019da M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler muhalefetinin \u00fcyelerini ho\u015f bir \u015fekilde kar\u015f\u0131layacaklar\u0131n\u0131 dile getirdi ve bu M\u0131s\u0131r\u2019daki rejim ile ho\u015f bir \u015fekilde \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00fcyor. M\u0131s\u0131r-T\u00fcrk ili\u015fkileri olduk\u00e7a zay\u0131f bir seviyede, bunun sebebini anlamak m\u00fcmk\u00fcn, ancak bence, bu, M\u0131s\u0131r i\u00e7in zarar verici bir durum. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye \u00fclkeye girebilecek yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m i\u00e7in \u00f6nemli bir f\u0131rsat ve T\u00fcrkiye bariz bir \u015fekilde \u00f6nemli bir b\u00f6lgesel g\u00fcce sahip, ama yine de siyasi anla\u015fmazl\u0131klar sonucu zay\u0131flayan ili\u015fkilerin sebebini anlamak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

\u201cErdo\u011fan\u2019\u0131n bir darbe olarak Sisi h\u00fck\u00fcmetini k\u0131namas\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler\u2019i a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde desteklemesi M\u0131s\u0131r-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131na sebebiyet veriyor\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

T\u00fcrkiye kendini b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olarak Orta Do\u011fu ekonomilerine entegre etmek i\u00e7in\u00a0 d\u00fczenli bir giri\u015fim g\u00f6sterdi. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan M\u0131s\u0131r i\u00e7in, bu durum, T\u00fcrkiye\u2019den ziyade M\u0131s\u0131r i\u00e7in daha dezavantajl\u0131 g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. T\u00fcrkiye elbette yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015fka \u00fclkelerde yapma imkan\u0131 bulacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Bence bu do\u011fru ve hat\u0131rlarsan\u0131z 2011 ayaklanmas\u0131yla ve M\u00fcbarek\u2019in devrilmesiyle Erdo\u011fan ve h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan organize edilen T\u00fcrk i\u015f adamlar\u0131n\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019da yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131na dair vaatler dolan\u0131yordu. \u00a0Medyada bir milyar dolar\u0131 a\u015fk\u0131n rakamlardan bahsediliyordu ve T\u00fcrkiye M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmetinin ve Mursi\u2019nin destek\u00e7isiydi. Elbette, M\u0131s\u0131r-Katar ili\u015fkileri gibi, M\u0131s\u0131r-T\u00fcrkiye ili\u015fkileri de 2013 y\u0131l\u0131nda Mursi\u2019nin devrilmesinin ard\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekil kazand\u0131.<\/p>\n

Say\u0131n Shehata, g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcrler.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

***<\/p>\n

\u00a9 2015 Research\u00a0Turkey. T\u00fcm haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r. Bu r\u00f6portaj referans verilmeden bas\u0131lamaz, \u00e7o\u011falt\u0131lamaz veya kopya edilemez.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131 \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n

Research Turkey (\u015eubat, 2015), \u00a0\u201cDo\u00e7. Dr. Samer Shehata ile R\u00f6portaj: G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Orta Do\u011fu\u2019sunda Siyasi Dinamikler\u201d, Cilt IV, Say\u0131 2, s.30-44,\u00a0T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey), Londra: Research\u00a0Turkey<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr. Samer Shehata ile R\u00f6portaj: G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Orta Do\u011fu\u2019sunda Siyasi Dinamikler Orta Do\u011fu dinamikleri Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan bu yana b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti ve de\u011fi\u015fmeye devam ediyor. Uzmanlar ve politikac\u0131lar, bir tarafta Irak ve \u015eam \u0130slam Devleti\u2019nin (I\u015e\u0130D) ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan temelleri analiz ediyor. Di\u011fer taraftansa M\u0131s\u0131r, Tunus ve Libya\u2019da ya\u015fanan Arap ayaklanmalar\u0131 d\u00f6nemi […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":8602,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8607"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8607"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8608,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8607\/revisions\/8608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8602"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}