![\"Midyat'tan](\"http:\/\/researchturkey.org\/dev\/wp-content\/uploads\/2013\/02\/Midyat1.jpg\")
<\/a>Midyat dolaylar\u0131nda bulunan \u00f6zg\u00fcn ad\u0131yla \u201cEnhil\u201d, yeni ad\u0131yla \u201cYemi\u015fli\u201d k\u00f6y\u00fc sakinlerinden Tuma \u00c7elik de T\u00fcrkiye\u2019ye kesin d\u00f6n\u00fc\u015f yapan ve tan\u0131nma taleplerini her f\u0131rsatta dile getiren S\u00fcryani aktivistlerin \u00f6nde gelenlerindendir. 1974 y\u0131l\u0131nda, hen\u00fcz 10 ya\u015f\u0131nda, okuyabilmek i\u00e7in k\u00f6y\u00fcn\u00fc terk ederek \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fen \u00c7elik, 1985 y\u0131l\u0131nda \u0130svi\u00e7re\u2019ye yerle\u015fmi\u015ftir. Avrupa\u2019da ge\u00e7irdi\u011fi y\u0131llar boyunca, S\u00fcryani k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve haklar\u0131 i\u00e7in aktif olarak m\u00fccadele eden \u00c7elik, \u201cRenye Hiro\u201d ve \u201cQenneshrin\u201d gazeteleri b\u00fcnyesinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmi\u015f ve \u0130svi\u00e7re\u2019den Aramice yay\u0131n yapan \u201cSuroyo TV\u201d kurucu kadrosunda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Yay\u0131mlanan iki kitab\u0131 bulunan \u00c7elik, 2008 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u201c<\/i>Mezopotamya Uygarl\u0131\u011f\u0131nda S\u00fcryani Halk\u0131\u201d (The Syriac People in the Mesopotamian Civilization) <\/i>adl\u0131 kitab\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda katk\u0131da bulunmu\u015ftur. 2010 y\u0131l\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019de bulunan \u00c7elik, ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda Midyat\u2019ta yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flayan ve Aramice ve T\u00fcrk\u00e7e dillerinde yay\u0131mlanan ilk gazete olan \u201cSabro Gazetesi\u2019ni\u201d kurmu\u015ftur. Sabro Gazetesi kuruculu\u011fu ve genel yay\u0131n y\u00f6netmenli\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda \u201cAvrupa S\u00fcryani Birli\u011fi\u201d (European Syriac Union) b\u00fcnyesinde T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan S\u00fcryani cemaatini temsil etmektedir. T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Analiz T\u00fcrkiye) <\/b>olarak Say\u0131n Tuma \u00c7elik<\/b> ile uzun bir s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131k. Kendisi ile ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan S\u00fcryanilerin sorunlar\u0131n\u0131, Suriye\u2019deki Patrikhaneyi, S\u00fcryanilerin g\u00f6\u00e7, dil ve varl\u0131k problemlerini, Mor Gabriel davalar\u0131n\u0131 ve S\u00fcryanilerin T\u00fcrkiye\u2019yi nas\u0131l g\u00f6rd\u00fcklerini konu\u015ftuk. R\u00f6portaj\u0131n k\u0131sa \u00f6zetini ve tam metnini a\u015fa\u011f\u0131da bulabilirsiniz:<\/p>\n
R\u00f6portaj\u0131n K\u0131sa \u00d6zeti:<\/span><\/b><\/p>\n \u201cLozan Antla\u015fmas\u0131\u2019nda, \u2018az\u0131nl\u0131k\u2019 tan\u0131m\u0131na sahip olmam\u0131za ra\u011fmen, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti bu haklar\u0131m\u0131z\u0131 kullanmam\u0131za izin vermedi.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cResmi S\u00fcryani okullar\u0131, Cumhuriyetin her alanda tam bir egemenlik kurmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde kapat\u0131ld\u0131. 1928 y\u0131l\u0131nda biri Diyarbak\u0131r\u2019da, di\u011feri Mardin\u2019de olmak \u00fczere iki resmi S\u00fcryani okulu vard\u0131.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cSonu\u00e7ta Patrikli\u011fin T\u00fcrkiye\u2019ye gelmesinin S\u00fcryaniler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir heyecan ve \u00fclkeye geri d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda da \u00f6nemli bir sinerji yarataca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye’de S\u00fcryaniceyi aktif bir \u015fekilde konu\u015fanlar\u0131n n\u00fcfusu yakla\u015f\u0131k olarak 8000 ki\u015fi… Ancak yakla\u015f\u0131k 7500\u2019\u00fc S\u00fcryanice okuma-yazmay\u0131 bilmiyor\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cSa\u011fl\u0131kl\u0131 bir S\u00fcryanice e\u011fitiminin yap\u0131labilmesi, resmi okullarda Anadilde e\u011fitim yapmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cKom\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu, bize \u201cgeri d\u00f6necek\u201d g\u00f6z\u00fcyle bakm\u0131yorlard\u0131 ve bu y\u00fczden de mallar\u0131m\u0131za el koydular\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cGerek S\u00fcryani-K\u00fcrt, gerekse S\u00fcryani-M\u00fcsl\u00fcman ili\u015fkileri s\u00fcrekli S\u00fcryani toplumu aleyhine bir geli\u015fme g\u00f6sterdi\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye\u2019de son 30 y\u0131lda K\u00fcrtlerin verdi\u011fi m\u00fccadele, b\u00f6lgede ve S\u00fcryani-K\u00fcrt ili\u015fkilerinde baz\u0131 iyile\u015ftirmelere de zemin haz\u0131rlad\u0131.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki S\u00fcryanilerin sorunlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Mor Gabriel davalar\u0131, \u201cg\u00f6lde bir damla\u201d kadar k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cS\u00fcryanilerin bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015fat talebi tan\u0131mlanmad\u0131r.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cBizim \u015fu anda, ge\u00e7mi\u015fte el konulan mallar\u0131m\u0131za sahip \u00e7\u0131kmaktan daha \u00e7ok kendimize sahip \u00e7\u0131kma sorunumuz var ve bununla u\u011fra\u015f\u0131yoruz.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cDevletin \u201c\u00f6z evlat\u201d g\u00f6z\u00fcyle bakmad\u0131\u011f\u0131 da sadece bizler de\u011filiz. Bug\u00fcn, T\u00fcrkiye\u2019de maalesef \u201csistemin egemenleri\u201d d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 kimse \u201c\u00f6z evlat\u201d de\u011fildir ve de\u011fi\u015fik bask\u0131lara maruz kalmaktad\u0131r.\u201d <\/i><\/b><\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmek istiyorsa b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kabul etmek ve onlar\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamak zorundad\u0131r!\u201d<\/i><\/b><\/p>\n \u201cGelecekte farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kabul eden bir devlet ve toplum olabilece\u011fine inan\u0131yor ve bunun i\u00e7in m\u00fccadele ediyorum.\u201d<\/i><\/b><\/p>\n R\u00f6portaj\u0131n Tam Metni:<\/span><\/b><\/p>\n Biraz tarihle ba\u015flayal\u0131m. 1928 y\u0131l\u0131na kadar T\u00fcrkiye\u2019de faaliyet g\u00f6steren S\u00fcryani okullar\u0131 vard\u0131. Bu kurumlar b\u00fcnyesinde S\u00fcryanice dersler verildi mi? Ders materyalleri kimler taraf\u0131ndan ve hangi dillerde haz\u0131rlan\u0131yordu? Hangi yasalara g\u00f6re bu okullar 1923-1928 y\u0131llar aras\u0131nda faaliyet g\u00f6sterdi ve neden kapat\u0131ld\u0131?<\/b><\/p>\n S\u00fcryani okullar\u0131, Cumhuriyet d\u00f6neminde 1928 y\u0131l\u0131na kadar Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda sahip oldu\u011fumuz \u201cmillet\u201d stat\u00fcs\u00fcne g\u00f6re faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Resmi S\u00fcryani okullar\u0131nda belirli bir d\u00fczen ve m\u00fcfredata g\u00f6re e\u011fitim yap\u0131l\u0131yordu. Kilise patriklikleri taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan okul materyalleri, S\u00fcryani \u00f6\u011fretmenleri taraf\u0131ndan okutuluyordu. Normalde Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019nda \u201caz\u0131nl\u0131k\u201d stat\u00fcs\u00fcne sahip olmam\u0131za ra\u011fmen T\u00fcrkiye Cumhuriyeti bu stat\u00fcden do\u011fan haklar\u0131m\u0131z\u0131n kullan\u0131m\u0131na izin vermedi. Dolay\u0131s\u0131yla, \u201cresmi\u201d S\u00fcryani okullar\u0131, Cumhuriyet\u2019in her alanda tam bir egemenlik kurmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde kapat\u0131ld\u0131. 1928 y\u0131l\u0131nda biri Diyarbak\u0131r\u2019da, di\u011feri Mardin\u2019de olmak \u00fczere iki resmi S\u00fcryani okulu vard\u0131. K\u0131rsal kesimde ise kilise ve manast\u0131rlarda \u00f6zellikle din ve dil e\u011fitimi veren onlarca S\u00fcryani Okulu (medresesi) vard\u0131; ancak bu okullar\u0131n hi\u00e7bir resmi dayanaklar\u0131 yoktu. Bu y\u00fczden, bu okullarda verilen e\u011fitim gizli olarak daha sonraki d\u00f6nemde devam etti. Bu medreselerde yeti\u015fen kimi \u00f6\u011frenciler, e\u011fitimlerini devam ettirmek i\u00e7in bazen S\u00fcryani okullar\u0131n\u0131n serbest oldu\u011fu kom\u015fu \u00fclkelere giderdi.<\/p>\n Patrikhane 1930 y\u0131l\u0131na kadar T\u00fcrkiye\u2019deydi, neden \u015eam\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131? Patrikhane ile beraber ka\u00e7 ki\u015fi Tur Abdin\u2019i terk etti? Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalardan dolay\u0131 bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor mu? Ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i buluyorsunuz b\u00f6yle bir ihtimali?<\/b><\/p>\n S\u00fcryani Ortodoks Kilisesi Patrikli\u011fi makam\u0131 Mardin Deyrul Zafaran (Zafaran Manast\u0131r\u0131)\u2019da bulunuyordu. S\u00fcryani Katolik Kilisesi Patrikli\u011finin merkezi ise Mardin merkezde bulunuyordu. Katolik Patrikli\u011finin binas\u0131na Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda el konuldu ve daha sonra m\u00fcze yap\u0131ld\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Patrik, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015fundan sonra T\u00fcrkiye\u2019de hi\u00e7 ikamet etmedi.<\/p>\n S\u00fcryani Ortodoks Patri\u011fi ise, T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1930 y\u0131l\u0131na kadar Zafaran Manast\u0131r\u0131\u2019nda ikamet ediyordu. T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra bir s\u00fcre Hindistan\u2019da kald\u0131 ve orada vefat etti. Daha sonra patrik se\u00e7ilen H\u0131m\u0131s (Suriye) Metropoliti Afram Bar Sawme\u2019nin ise T\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015fine izin verilmedi ve bu tarihten sonra patriklik merkezi Suriye oldu.<\/p>\n Patrikhanenin T\u00fcrkiye\u2019ye geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc konusundaki tart\u0131\u015fmalar birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r var. Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 yapan kesimlerin her birinin farkl\u0131 bir amac\u0131 oldu\u011funa inan\u0131yorum. Ben b\u00f6yle bir geli\u015fmeyi S\u00fcryani Kilisesi\u2019ne \u201ciade-i itibar\u201d anlam\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in destekliyorum. Herkesin farkl\u0131 bir talep \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fc\u015f\u00fcncesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in b\u00f6yle bir \u015feyin ger\u00e7ekle\u015fmesinin zaman alaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc taraflar\u0131n birbirine g\u00fcvenebilecekleri bir ortama ihtiya\u00e7lar\u0131 var. Sonu\u00e7ta Patrikhanenin T\u00fcrkiye\u2019ye ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n S\u00fcryaniler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir heyecan ve \u00fclkeye geri d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda da \u00f6nemli bir g\u00f6revde\u015flik duygusu kazand\u0131raca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.<\/p>\n Bir tahminde bulunacak olursak, T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fcndelik hayatta S\u00fcryaniceyi ka\u00e7 ki\u015fi konu\u015fabiliyor? Bu durum Tur Abdin\u2019de nedir? Gen\u00e7 ku\u015faklara dilinizi aktarmak i\u00e7in neler yap\u0131l\u0131yor ve neler yap\u0131labilir?<\/b><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de S\u00fcryaniceyi kendi evinde aktif bir \u015fekilde konu\u015fanlar\u0131n n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k olarak 8000 ki\u015fi civar\u0131nda oldu\u011funu tahmin ediyorum; ancak bunlar\u0131n da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yakla\u015f\u0131k 7500\u2019\u00fc S\u00fcryanice okuma-yazmay\u0131 bilmiyor. Hem konu\u015fan hem de okuyup yazanlar\u0131n ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu Tur Abdin\u2019dedir. Yani, \u0130stanbul\u2019da yakla\u015f\u0131k 18.000 S\u00fcryani ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek bunlar\u0131n ancak 3.000\u2019i S\u00fcryanice konu\u015fmas\u0131n\u0131, 200 ki\u015fi de okuyup-yazmas\u0131n\u0131 biliyor. Geri kalanlar ise Tur Arabdin\u2019de bulunuyor.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de S\u00fcryanicenin ayakta kalmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedenlerinden bir tanesi Kilisenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131. K\u0131rsal kesimde bulunan kilise ve manast\u0131rlardaki \u201cgizli\u201d medreselerde verilen e\u011fitimler, S\u00fcryanicenin ya\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte sahip oldu\u011fumuz ko\u015fullar \u00e7ok zordu. \u00c7ocuklar\u0131n ve gen\u00e7lerin u\u011fra\u015f verebilecekleri fazla bir alan yoktu. Dolay\u0131s\u0131yla, e\u011fitimden artakalan zamanlar\u0131n\u0131 bu medreselerde ge\u00e7irebiliyordu. Evlerde S\u00fcryanice d\u0131\u015f\u0131nda konu\u015fulacak ba\u015fka bir dil yoktu; ancak \u201cmodernle\u015fme\u201d artt\u0131k\u00e7a bu al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 devam ettirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Art\u0131k \u00e7ocuklar-gen\u00e7ler resmi e\u011fitim ve sosyal ya\u015famda daha fazla yer almaya ba\u015fl\u0131yorlar. Evlere de televizyon arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u015fka diller girmeye ba\u015flad\u0131. Sonu\u00e7 olarak, S\u00fcryanicenin kullan\u0131m ve e\u011fitim alan\u0131 darald\u0131k\u00e7a ya\u015fama \u015fans\u0131 da azalmaya ba\u015fl\u0131yor. Bunu ortadan kald\u0131rman\u0131n ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir S\u00fcryanice e\u011fitiminin yap\u0131labilmesi resmi okullarda \u201canadilde e\u011fitim\u201d yapmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n S\u00fcryani-K\u00fcrt ve S\u00fcryani- M\u00fcsl\u00fcman ili\u015fkilerini nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Eskiden nas\u0131ld\u0131, simdi nas\u0131l? Geri d\u00f6n\u00fc\u015fle ilgili K\u00fcrtlerin tepkisi nas\u0131l? S\u00fcryani toplumu kendilerini hala tehdit alt\u0131nda hissediyor mu?<\/b><\/p>\n Tur Abdin\u2019de S\u00fcryani-K\u00fcrt ili\u015fkileri asl\u0131nda fazla eski de\u011fildir. Yakla\u015f\u0131k 350 y\u0131ll\u0131k bir tarihi var. Genel anlamda, M\u00fcsl\u00fcmanlarla ili\u015fkilerimizin ise yakla\u015f\u0131k 1000 y\u0131ll\u0131k tarihi var. Gerek S\u00fcryani-K\u00fcrt, gerekse S\u00fcryani-M\u00fcsl\u00fcman ili\u015fkileri olsun s\u00fcrekli S\u00fcryani toplumu aleyhine bir geli\u015fme g\u00f6sterdi. K\u00fcrt ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n co\u011frafi, ekonomik, siyasi ve sosyal ya\u015fam alanlar\u0131 geli\u015ftik\u00e7e; S\u00fcryanilerinki darald\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, biz S\u00fcryanilerin bu anlamda \u00e7ok dar bir alana s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Asl\u0131nda bu durum geri d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda da ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n S\u00fcryaniler, buradan g\u00f6\u00e7 edip gittiklerinde bir zaman sonra geri d\u00f6nmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Bu y\u00fczden de sahip olduklar\u0131 de\u011ferlerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc oldu\u011fu gibi b\u0131rakt\u0131lar; ancak kom\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu bize \u201cgeri d\u00f6necek\u201d g\u00f6z\u00fcyle bakm\u0131yorlard\u0131 ve bu y\u00fczden de mallar\u0131m\u0131za el koydular. Geri d\u00f6n\u00fc\u015fler bu anlamda baz\u0131 yerlerde ili\u015fkilerde s\u0131k\u0131nt\u0131lara neden oluyor.<\/p>\n Ama \u015funu da unutmamak gerekir: T\u00fcrkiye\u2019de son 30 y\u0131lda K\u00fcrtlerin verdi\u011fi m\u00fccadele, b\u00f6lgede ve S\u00fcryani-K\u00fcrt ili\u015fkilerinde baz\u0131 yak\u0131nla\u015fmalara da zemin haz\u0131rlad\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar daha \u00e7ok feodal ili\u015fkilerin egemen oldu\u011fu yerlerde yayg\u0131n. Bu ayn\u0131 zamanda ili\u015fkilerin daha olumlu bir y\u00f6ne gitti\u011fi anlam\u0131na geliyor. B\u00f6lgede toplumun kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc karma evlilikler bulunmuyor; ama toplumun tepkisine ra\u011fmen yap\u0131lm\u0131\u015f bir-iki karma evlilikten bahsedilebilinir.<\/p>\n Son se\u00e7imlerde T\u00fcrkiye S\u00fcryani toplulu\u011funun bir \u00fcyesi olan Erol Dora Mardin milletvekili se\u00e7ildi. Bu T\u00fcrkiye tarihinde kritik bir d\u00f6n\u00fc\u015f noktas\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc ilk defa S\u00fcryani as\u0131ll\u0131 bir milletvekili millet meclisine girdi. Say\u0131n Erol Dora\u2019n\u0131n milletvekili se\u00e7ilmesi S\u00fcryaniler i\u00e7in ne ifade ediyor? T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan S\u00fcryanilerin \u00f6zg\u00fcveninin artmas\u0131 noktas\u0131nda olumlu bir katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda m\u0131s\u0131n\u0131z yoksa pek bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmeyen bir istisnai durum olarak m\u0131 de\u011ferlendiriyorsunuz? Sizce Say\u0131n Dora Meclis\u2019te S\u00fcryanileri mi temsil ediyor?<\/b><\/p>\n Erol Dora\u2019n\u0131n meclise gitmi\u015f olmas\u0131 elbette \u00f6nemli bir olay. Her \u015feyden \u00f6nce S\u00fcryanilerin T\u00fcrkiye\u2019deki g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc artt\u0131rd\u0131. Evet, S\u00fcryanilerin kendine g\u00fcvenini az da olsa artt\u0131rd\u0131 ve ge\u00e7mi\u015fi biraz daha y\u00fcksek sesle sorgulamaya ba\u015flatt\u0131. B\u00f6yle bir ad\u0131m\u0131n at\u0131lmas\u0131na K\u00fcrt kimli\u011fi ile \u00f6zde\u015fle\u015fen \u00e7evrelerin \u00f6nayak olmas\u0131 da bence \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ad\u0131mla, K\u00fcrt-S\u00fcryani ili\u015fkileri de yeniden ele al\u0131nmaya ve de\u011ferlendirilmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n \u015eunu bilmek gerekiyor: Erol Dora, bir BDP Milletvekilidir ve BDP ile b\u00fct\u00fcnle\u015fen K\u00fcrtlerin verdi\u011fi oylarla Meclis\u2019te yer al\u0131yor. S\u00fcryanilerin sorunlar\u0131n\u0131 ve taleplerini elbette ortaya koyuyor ve onlar i\u00e7in m\u00fccadele ediyor; ama S\u00fcryanilerin resmi temsilcisi de\u011fildir ve kendisi de bunu zaten her ortamda ortaya koyuyor.<\/p>\n Mor Gabriel davalar\u0131 ve gelinen mevcut durumu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/b><\/p>\n Asl\u0131nda, Mor Gabriel davas\u0131nda ya\u015fanan geli\u015fmelere anlam vermekte zorlan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada ciddi bir hukuksuzluk var. \u00dcstelik ekonomik, siyasal, ulusal ve uluslararas\u0131 anlamda T\u00fcrkiye\u2019ye zarardan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey vermemesine ra\u011fmen yap\u0131l\u0131yor b\u00fct\u00fcn bunlar. Bazen kendimi karar al\u0131c\u0131lar\u0131n yerine koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum da al\u0131nan b\u00fct\u00fcn bu kararlarda T\u00fcrkiye\u2019ye yarar getirecek hi\u00e7bir \u015fey bulam\u0131yorum. Dolay\u0131s\u0131yla, bu mahkeme Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019ne (A\u0130HM) ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin aleyhine karar al\u0131naca\u011f\u0131ndan eminim. Zaten bu yola ba\u015fvurulmamas\u0131 i\u00e7in kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda baz\u0131 pazarl\u0131klar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duyumlar\u0131 al\u0131yoruz. Bu da asl\u0131nda ya\u015fananlar\u0131n \u201ckendini kar\u015f\u0131 tarafa kabul ettirme<\/i>\u201d oyunu oldu\u011fu izlenimini veriyor bana. Devlet, h\u00fck\u00fcmet ve yerel g\u00fc\u00e7ler, bug\u00fcne kadar S\u00fcryanilerin kar\u015f\u0131 duru\u015flar\u0131na \u015fahit olmad\u0131lar. Belki de yanl\u0131\u015fta diretmenin nedeni budur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc bahsetti\u011fimiz bu g\u00fc\u00e7ler bug\u00fcne kadar yanl\u0131\u015f veya do\u011fru S\u00fcryanilere her istediklerini yapt\u0131lar ve yapt\u0131rd\u0131lar. \u015eimdi ise T\u00fcrkiye tarihinde belki de ilk kez S\u00fcryaniler bu g\u00fc\u00e7lerin istediklerine \u201cyanl\u0131\u015ft\u0131r\u201d diyor ve kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131, Mor Gabriel Manast\u0131r\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan davalara do\u011fru ve d\u00fcz bir mant\u0131kla bakmak ve bu temelde de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn gelmiyor bana. Bu y\u00fczden de k\u00f6yl\u00fclerin veya hazinenin bu topraklara ne yapmak istedi\u011fini ger\u00e7ekten bilmiyorum.<\/p>\n Vak\u0131flar ve ta\u015f\u0131nmaz mal varl\u0131klar\u0131 ile ilgili daha ba\u015fka yasal sorunlar\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/b><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan S\u00fcryani cemaatinin sorunlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, Mor Gabriel davalar\u0131, \u201cg\u00f6lde bir damla\u201d kadar k\u00fc\u00e7\u00fck. T\u00fcrkiye\u2019de S\u00fcryanilerin, yasal anlamda hi\u00e7bir tan\u0131mlar\u0131 yok. Bu ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir sorun kayna\u011f\u0131. Resmi vak\u0131flar\u0131m\u0131z \u00e7ok az olmas\u0131na ra\u011fmen sorunlar\u0131 \u00e7ok. Bir\u00e7ok kilise ve manast\u0131r\u0131m\u0131z, k\u0131rsal kesimde ve kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in sorunlarla bo\u011fu\u015fuyor. T\u00fcrkiye\u2019deki S\u00fcryanilerin merkezi say\u0131lan Tur Abdin ve Hakk\u00e2ri b\u00f6lgesinde S\u00fcryani toplumunun haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde yap\u0131lan kadastro \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle ciddi hak ihlalleri s\u00f6z konusudur. Bu hak ihlallerinin giderilmesi i\u00e7in mevcut hukuki yollar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ise zor; \u00e7\u00fcnk\u00fc pahal\u0131 ve biraz da cesaret gerektiriyor.<\/p>\n S\u00fcryani okullar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 talepleriniz aras\u0131nda m\u0131? Bu talepleri dile getiren, ba\u015fl\u0131ca S\u00fcryani kurum ve kurulu\u015flar hangileridir? Nas\u0131l bir uygulama talep ediliyor? Mevcut yasal \u00e7er\u00e7evede bir S\u00fcryani vakf\u0131 bir okul a\u00e7amaz m\u0131?<\/b><\/p>\n S\u00fcryanilerin bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019deki ba\u015fat talebi tan\u0131nmad\u0131r. S\u00fcryanilerin \u015fu an T\u00fcrkiye\u2019de herhangi bir tan\u0131mlar\u0131 yok ve dolay\u0131s\u0131yla haklar\u0131nda yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler ki\u015filerin durumuna g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. En ba\u015fta bunun giderilmesi gerekiyor.<\/p>\n Anadilde e\u011fitim veren S\u00fcryani okullar\u0131 elbette bir talep. Hem de vazge\u00e7ilmez bir talep. \u015eimdilerde bu talebimizi \u0130stanbul\u2019da bulunan S\u00fcryani Kilisesi Vakf\u0131 dillendiriyor. Bu \u00e7abalar t\u00fcm S\u00fcryani toplumu taraf\u0131ndan da destekleniyor. Ama do\u011fru uygulama, S\u00fcryanilerin kendi i\u00e7erisinde olu\u015fturacaklar\u0131, \u00f6zg\u00fcn \u00f6rg\u00fctleme sonucunda yaratacaklar\u0131 kurumlar taraf\u0131ndan bu taleplerin yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u015eu anda var olan yasal \u00e7er\u00e7evede bir S\u00fcryani vakf\u0131n\u0131n bir S\u00fcryani okulu a\u00e7mas\u0131na izin verilmiyor.<\/p>\n S\u00fcryani vak\u0131flar\u0131n\u0131n mallar\u0131na da el kondu mu? El konuldu ise geri almak i\u00e7in ba\u015fvurdunuz mu?<\/b><\/p>\n Dedi\u011fim gibi, S\u00fcryaniler daha \u00e7ok k\u0131rsal kesimde ve resmi kay\u0131tlar\u0131n en az d\u00fczeyde tutuldu\u011fu yerlerde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. \u00dcstelik 1915 y\u0131l\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131lar. Dolay\u0131s\u0131yla sahip olduklar\u0131 bir\u00e7ok kilise, manast\u0131r ve bunlara ait mallar kay\u0131t alt\u0131na al\u0131namad\u0131. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, 1915 y\u0131l\u0131nda, bir\u00e7ok yerde bahsetti\u011fimiz bu mallara sahip \u00e7\u0131kacak S\u00fcryani b\u0131rak\u0131lmad\u0131. \u00d6rne\u011fin, Siirt\u2019te bulunan Keldani-Katolik Kilisesi Metropolitlik binas\u0131 ve ona ait koca bir manast\u0131r, onlara sahip \u00e7\u0131kacak kimse b\u0131rak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131nda el konulmu\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n Bizim mevcut durumda, ge\u00e7mi\u015fte el konulan mallar\u0131m\u0131za sahip \u00e7\u0131kmaktan daha \u00e7ok kendimize sahip \u00e7\u0131kma sorunumuz var ve bununla u\u011fra\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de dini cemaatlerin t\u00fczel ki\u015fili\u011fi yok. S\u00fcryanilerin bir teklifi var m\u0131 bu y\u00f6nde, o konu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z var m\u0131?<\/b><\/p>\n Hay\u0131r yok. Ama bizim, S\u00fcryani kimli\u011fini, kabul ettirme ve belirli bir yasal tan\u0131ma sokma \u00e7abam\u0131z var. Dini kimlik meselesi bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Avrupa\u2019dan geri d\u00f6n\u00fc\u015f: sizce ka\u00e7 ki\u015fi kesin d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131? D\u00f6n\u00fc\u015f geldikleri k\u00f6ylere mi yoksa ba\u015fka yerlere (\u0130stanbul d\u00e2hil) mi?<\/b><\/p>\n Bug\u00fcne kadar Avrupa\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye geri d\u00f6nen yakla\u015f\u0131k 60 civar\u0131nda S\u00fcryani aile bulunuyor. S\u00f6z konusu aileler, kal\u0131c\u0131 olarak Tur Aabdin\u2019e d\u00f6nen aileler. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, ya\u015famlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc (y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 10 ay) T\u00fcrkiye (Tur Abdin)\u2019de ge\u00e7irenler var. Bu grubun da yakla\u015f\u0131k 100 aile kadar oldu\u011fu tahmin ediliyor. Bunlar, k\u00f6ylerindeki evlerini tamir ettirdi veya yeni evler in\u015fa ettiler ve burada belli ekonomik yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131lar. Evet, geri d\u00f6nenlerin hemen hemen hepsi do\u011fduklar\u0131 k\u00f6ylere geri d\u00f6nd\u00fcler.<\/p>\n \u0130sve\u00e7 veya Almanya\u2019da ya\u015fad\u0131ktan sonra gen\u00e7ler i\u00e7in durum nas\u0131l? <\/b><\/p>\n Yurt d\u0131\u015f\u0131ndan geri d\u00f6nen gen\u00e7ler tabii ki Tur Abdin\u2019de zorluk \u00e7ektiler. Bu y\u00fczden de uyum sa\u011flayamayan birka\u00e7 gen\u00e7 ailelerinden ayr\u0131l\u0131p Avrupa\u2019ya geri d\u00f6nd\u00fcler. Bu durumun ba\u015fl\u0131ca nedeninin Avrupa \u00fclkelerinde tecr\u00fcbe ettikleri sosyal ya\u015famla Tur Abdin\u2019de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 hayat aras\u0131ndaki farklar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n D\u00f6nenler ne t\u00fcr i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor? Gelir kaynaklar\u0131 nelerdir?<\/b><\/p>\n Hepsi eskiden ailelerinin sahip oldu\u011fu topraklar\u0131 i\u015fliyorlar. Baz\u0131lar\u0131 bu i\u015flerinin d\u0131\u015f\u0131nda; in\u015faat, turizm, hayvanc\u0131l\u0131k gibi \u00e7e\u015fitli alanlarda yeni yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131lar. Ayr\u0131ca ticaretle u\u011fra\u015fan aileler de bulunuyor. T\u00fcrkiye\u2019ye geri d\u00f6nen aileler, yurt d\u0131\u015f\u0131nda olu\u015fturduklar\u0131 birikimlerini de beraberlerinde getirdiler. Dolay\u0131s\u0131yla mevcut durumda ekonomik anlamda herhangi bir s\u0131k\u0131nt\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n Vatanda\u015fl\u0131kla ilgili sorunlar var m\u0131? Askerlik \u00e7a\u011f\u0131na gelmi\u015f, S\u00fcryani cemaati mensubu erkeklerin zorunlu askerlik hizmetini yerine getirmesi bekleniyor mu? Yabanc\u0131 \u00fclke pasaportuyla T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan var m\u0131?<\/b><\/p>\n Vatanda\u015fl\u0131k ile ilgili sorunlar hen\u00fcz tam anlam\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f de\u011fil. Evet, erkekler askerliklerini yapmak veya belli bir bedel \u00f6demek zorundad\u0131rlar. Yoksa T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015fl\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor. Evet, Almanya gibi \u00e7ifte vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 kabul etmeyen \u00fclkelerin vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmek istemeyen S\u00fcryaniler, sahip olduklar\u0131 bu pasaportlarla T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015famaya devam ediyor. Bu durumda olan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok say\u0131da cemaat mensubumuz mevcut.<\/p>\n Kurdu\u011fu\u011funuz Sabro gazetesinin tiraj\u0131 ne kadar? Web sayfas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? Ka\u00e7 ki\u015fi gazete i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, ka\u00e7 ki\u015fi makale yaz\u0131yor?<\/b><\/p>\n Sabro gazetesi \u015fu an 3000 adet bas\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yor. Bunlardan yakla\u015f\u0131k 800 adedi postayla abonelere g\u00f6nderiliyor. Yakla\u015f\u0131k 1000 adedi, Tur Abdin\u2019de da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yor. Geri kalanlar, T\u00fcrkiye\u2019nin de\u011fi\u015fik yerlerinden okuyuculara ula\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Haftal\u0131k yay\u0131n \u00e7\u0131karma konusunda \u015fu anda belirlenmi\u015f bir takvimimiz yok. Amac\u0131m\u0131z \u00f6nce kurumla\u015fmak ve daha sonra 15 g\u00fcnde bir gazetemizi yay\u0131mlamak. Bunu yapabilmek i\u00e7in de maddi kaynaklara ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bunlar\u0131 hen\u00fcz olu\u015fturamad\u0131k, yani gazetemiz \u015fu an ekonomik anlamda giderlerini kar\u015f\u0131layabilecek durumda de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla haftal\u0131k veya 15 g\u00fcnde bir gazetemizi yay\u0131mlayabilmek i\u00e7in ekonomik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6zmemiz gerekiyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ileti\u015fimde ya\u015fanan geli\u015fmelere ba\u011fl\u0131 olarak elbette bir Web sayfas\u0131na sahip olmam\u0131z gerekiyor; ancak bunu yapmak ve s\u00fcrekli g\u00fcncel bir \u015fekilde ayakta tutabilmek i\u00e7in de maddi birikime ihtiya\u00e7 var. Dedi\u011fim gibi, ekonomik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 hen\u00fcz halledemedi\u011fimizden \u015fu an i\u00e7in b\u00f6yle bir projemiz yok.<\/p>\n Gazetemizde hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fan 5 arkada\u015f\u0131m\u0131z var. Bu arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n kimi teknik anlamda yard\u0131mc\u0131 oluyor, kimisi haber toplay\u0131p yaz\u0131yor, kimisi de yaz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019den S\u00fcryanice\u2019ye terc\u00fcme ediyor. Tabi bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda makale yazan arkada\u015flar\u0131m\u0131z da var.<\/p>\n D\u00fczenli olarak makale yazan 8 arkada\u015f\u0131m\u0131z var. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 durum ve d\u00f6nemlerde yaz\u0131 yazan arkada\u015flar\u0131m\u0131z mevcut.<\/p>\n \u2018T\u00fcrkiye, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmek istiyorsa b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kabul etmek ve onlar\u0131n ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamak zorundad\u0131r.\u2019<\/i><\/b><\/p>\n<\/a><\/p>\n\u2018Bir zamanlar T\u00fcrkiye\u2019de de resmi S\u00fcryani okullar\u0131 vard\u0131…\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
\u2018Hem de S\u00fcryani patriklikleri…\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
\u2018\u0130sa\u2019nin dilini a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 8000 ki\u015fi konu\u015fabilir ama sadece 500\u2019\u00fc yazabilir!\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
\u2018Gerek S\u00fcryani-K\u00fcrt, gerekse S\u00fcryani-M\u00fcsl\u00fcman ili\u015fkileri olsun, s\u00fcrekli S\u00fcryani toplumu aleyhine bir geli\u015fme g\u00f6sterdi.\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
<\/a>\u2018Mor Gabriel, yasal sorunlardan sadece biri, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cT\u00fcrkiye\u2019de S\u00fcryanilerin yasal anlamda hi\u00e7bir tan\u0131mlar\u0131 yok.\u201d\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
<\/a>\u2018Anadilde e\u011fitim veren S\u00fcryani okullar\u0131, elbette bir talep. Hem de vazge\u00e7ilmez bir talep!\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
\u2018Yurtd\u0131\u015f\u0131ndan 60 aile tamamen d\u00f6nd\u00fc, 100 aile de b\u00fcy\u00fck oranda d\u00f6n\u00fcyor.\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
<\/a>\u2018Mevcut durumda ekonomik anlamda herhangi bir s\u0131k\u0131nt\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir.\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n
\u2018Sabro gazetesi \u015fu an 3000 adet bas\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yor… Amac\u0131m\u0131z \u00f6nce kurumsalla\u015fmak ve daha sonra 15 g\u00fcnde bir yay\u0131n \u00e7\u0131karmak.\u2019<\/i><\/b><\/span><\/h3>\n