<\/p>\n
I. Giri\u015f<\/strong><\/p>\n<\/div>\n \u201c<\/strong>Ermeni\u201d psikolojisi diye bir d\u00fc\u015f\u00fcnce hakk\u0131nda yazabilir miyiz veya b\u00f6yle bir kavram\u0131 ger\u00e7ekten ortaya atabilir miyiz? Da\u011fc\u0131 (2012) yaz\u0131s\u0131nda bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Fakat bunu yaparken, \u00d6teki olan\u0131 bilebilmek ve \u00d6teki olana dair bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z hakk\u0131nda \u00f6nemli bir konu\u015fma a\u00e7t\u0131. Bu yaz\u0131da \u00d6teki olan\u0131 bilmek konusunu ele al\u0131yorum. \u00d6teki olan\u0131n kendi-tan\u0131mlar\u0131n\u0131 kale almaks\u0131z\u0131n \u00d6tekiyi kesin bir bilgi ile bilmek ve \u00d6teki hakk\u0131nda ger\u00e7eklik ifade etmenin, her ne analiz yolu ile olursa olsun, hem imk\u00e2ns\u0131z, hem de egemen ideolojinin etnosentrik bir dayatmas\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorum. Yaz\u0131y\u0131 \u00d6teki hakk\u0131nda kendimize dayatabilece\u011fimiz cahilli\u011fin, bilgeli\u011fe giden tek do\u011fru yol oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrerek noktal\u0131yorum.<\/p>\n Devlet, din veya e\u011fitim gibi insan\u00fcst\u00fc g\u00f6r\u00fcnen kurumlar\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6revlerinden biri, hayatlar\u0131m\u0131za anlam katmal\u0131d\u0131r. Bilgi birikimimizi a\u015fan veya anlamakta zorland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, Tanr\u0131 veya ulus gibi metafizik g\u00f6stergeler yard\u0131m\u0131m\u0131za ko\u015far ve anlamlar sunarlar. Bu anlamlar\u0131 ise biz istekli bir \u015fekilde kabul ederiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc anlams\u0131zl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131lan rahats\u0131z edici bir bo\u015flu\u011fu kapatarak psikolojik gerilimi rahatlat\u0131rlar.<\/p>\n <\/p>\n Salg\u0131n<\/em> isimli kitab\u0131nda, Camus\u2019nun k\u0131smen g\u00f6sterdi\u011fi de budur. Cezayir\u2019in Oran isimli bir kasabas\u0131nda yay\u0131lan bir salg\u0131n\u0131n neticesinde 30 ki\u015finin \u00f6lmesinin ard\u0131ndan, kasaba karantinaya al\u0131n\u0131r. Karakterler ve olaylar b\u00f6yle bir konu i\u00e7erisinde geli\u015fmelerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, bir karakter, kasaban\u0131n karantinaya al\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir metafizik g\u00f6stergeyi kullan\u0131r. Papaz Paneloux, kasaban\u0131n Cizvit papaz\u0131, salg\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bu f\u0131rsat\u0131 \u201cde\u011ferlendirir.\u201d Kasaba ahalisine verilmesi istenen bir konu\u015fmada, insanlar\u0131n bu salg\u0131n\u0131 hak ettiklerini s\u00f6yler: \u201cBu bela tarihimizde ilk defa kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, Tanr\u0131\u2019n\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.\u201d (Camus, 1947: 95). Firavunun salg\u0131nlarla nas\u0131l yenildi\u011fini anlatarak, \u00e7aresiz insanlara anlam verir. Papaz Paneloux, insanlar\u0131 neden olduklar\u0131n\u0131 anlayamad\u0131klar\u0131 bir olay kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 anlam bo\u015flu\u011fundan kurtar\u0131r ve bu varolu\u015fsal ilac\u0131, ilahi adalet hap\u0131 \u015feklinde insanlara dayat\u0131r.<\/p>\n B\u00f6ylesine psikolojik rahatl\u0131klar sunmak, devletin en \u00f6nemli g\u00f6revlerinden biri olmu\u015ftur. Hem siyasi hem de sivil toplum arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile\u2014ki burada Gramsci\u2019nin ikisi aras\u0131nda ayr\u0131m yapmad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131m\u0131n\u0131 kullan\u0131yoruz (Anderson, 1976)\u2014Devlet<\/em>, Hall\u2019un (1980: 172) \u201cegemen k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczen\u201d dedi\u011fi ve \u00f6nceden belirlenerek dayat\u0131lan toplumsal kategorileri bolca tedarik eder. B\u00f6ylece devlet, ona tabi olanlara her\u015feyden \u00e7ok anlam<\/em> sunar. \u0130nsanlara ne olursa olsun\u2014salg\u0131n, sava\u015f, k\u0131tl\u0131k, soyk\u0131r\u0131m\u2014devlet gelir ve olanlar\u0131n Tarn\u0131\u2019n\u0131n iste\u011fi, ulusal g\u00fcvenlik, vatanseverlik, ulusal \u00e7\u0131kar vb. gibi sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc meydana geldi\u011fini buyurur.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla, devlet ve ona tabi olanlar aras\u0131ndaki anlam ekonomisini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurursak: insanlar\u0131n anlam taleplerini, devletin a\u015f\u0131r\u0131 bir bollukla kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunda en \u00f6nemli pay\u0131n anlam\u0131n ve bilginin kesinli\u011fine yap\u0131lan vurguda oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. B\u00f6yle bir vurgudan gelen tatmin, o an, ger\u00e7ekten<\/em> ne oldu\u011funu bilmenin getirdi\u011fi anl\u0131k haz, aynen abur cuburun sundu\u011fu anl\u0131k haz gibi, sa\u011fl\u0131ks\u0131z. B\u00f6ylesine bir abur cubur bilgi, \u00f6zellikle i\u015fin i\u00e7ine \u00d6teki girince, gayet tehlikeli. \u015eimdiye kadar inceledi\u011fimiz kadar\u0131yla, g\u00f6r\u00fcyoruz ki, devlet, \u00d6tekiyi bilmemizi, hem de yak\u0131ndan tan\u0131mam\u0131z\u0131 istiyor. \u00d6teki olan\u0131 bilmek<\/em>, \u00f6tekile\u015ftirmenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in gerekli olan retorik temeli sa\u011flamaktan \u00f6te, \u015fiddet i\u00e7in gerekli \u015fartlar\u0131 olu\u015fturuyor\u2014ki \u015fiddetin i\u00e7ine yap\u0131sal \u015fiddetten, soyk\u0131r\u0131ma kadar geni\u015f bir yelpaze dahil oluyor. Ronell\u2019in (2008) s\u00f6zleri ile: \u201c\u00d6tekiyi bilmeyi veya anlamay\u0131 varsayamazs\u0131n. \u00d6tekini bildi\u011fini sand\u0131\u011f\u0131n an, onu \u00f6ld\u00fcrmeye haz\u0131rs\u0131nd\u0131r.\u201d<\/p>\n \u00d6teki bilgisi<\/em> meyvesine her uzan\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve onu her kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131zda, Havva\u2019n\u0131n safl\u0131\u011f\u0131nda dahi olsak da, egemen k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczenin k\u00f6lesi olma g\u00fcnah\u0131n\u0131 i\u015flemi\u015f oluyoruz. Bu y\u00fczden, \u00d6tekiye dair herhangi bir \u015fey bilebilir miyiz? Da\u011fc\u0131\u2019n\u0131n (2012) dedi\u011fi gibi, Ermeni psikolojisini bilebilmemiz m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? B\u00fcy\u00fck bir mucize sonras\u0131 \u00d6teki psikolojisini bilebilsek bile, bildi\u011fimizi ortaya koymal\u0131 m\u0131y\u0131z?<\/p>\n II.\u00a0 <\/strong>\u00d6teki Olan\u0131 Bilmek \u0130mk\u00e2ns\u0131zd\u0131r<\/strong><\/p>\n \u00d6teki psikolojisini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan herhangi bir \u00e7aba, psikoloji \u00fczerine ciddi teorik bir tart\u0131\u015fmay\u0131 kap\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmamal\u0131d\u0131r. Da\u011fc\u0131, yaz\u0131s\u0131nda psikoloji kavram\u0131n\u0131 daha klasik bir anlamda kullanmaktad\u0131r. Hisleri, kurban olmay\u0131, d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc anlatmakta ve bunlar\u0131 g\u00fc\u00e7, sinir ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaktad\u0131r (Da\u011fc\u0131, 2012). Bu t\u00fcr kavramlar, ki\u015filik ve birey psikolojisinin topluma uyarlanmas\u0131 gibi bir yolda ilerledikleri i\u00e7in, yeni-Freudyen bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin yans\u0131malar\u0131 olarak yorumlanabilir. Bu t\u00fcr, topluma ve toplumsal ili\u015fkilere Carl Rogers g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnden bakan bir psikolojik yakla\u015f\u0131m, bilin\u00e7alt\u0131n\u0131 hedefler ve bir toplumun \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fc\u201d anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Buna benzer \u201cbirinin veya bir toplumun do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak<\/em>\u201d ad\u0131na yap\u0131lan giri\u015fimler ve insanlar\u0131 kurban, \u015fiddet yanl\u0131s\u0131, barbar, mutsuz, cahil, aptal diye s\u0131n\u0131fland\u0131rma \u00e7abalar\u0131, insanl\u0131k tarihi boyunca ya\u015fanan mutsuzluklar\u0131n ve ac\u0131lar\u0131n temelinde yatan sorumlulardan biridir. Ronell\u2019in yukar\u0131daki s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlayacak olursak\u2014\u201c\u00f6tekini bildi\u011fini sand\u0131\u011f\u0131n an, onu \u00f6ld\u00fcrmeye haz\u0131rs\u0131nd\u0131r\u201d\u2014bilginin kesinli\u011finin, \u00f6tekiyi insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131, harcanabilir, k\u00f6t\u00fc, hamamb\u00f6cekleri gibi adland\u0131rmaya ne kadar yak\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n Lacan gibi Frued sonras\u0131 yap\u0131sal bir psikoloji anlay\u0131\u015f\u0131 bile daha enteresan bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olabilecekken, ger\u00e7ekten \u00e7ok daha iyisini yapabiliriz. Ve Lacan\u2019dan daha iyisini yapabilece\u011fimiz ilk ba\u015fta hakaret gibi gelse de, post-yap\u0131salc\u0131 teorinin son on y\u0131lda geldi\u011fi noktay\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmakta b\u00fcy\u00fck fayda var. Her ne kadar b\u00f6yle bir ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131 olsa da, neredeyse t\u00fcm post-yap\u0131salc\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131 Watzlawick vd.\u2019nin\u00a0 (1967: 43) sundu\u011fu ve \u201ckara kutu prensibi\u201d denen noktaya dayan\u0131r: \u201c\u0130nsan akl\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, sadece en radikal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler taraf\u0131ndan ink\u00e2r edilse de, ak\u0131l fenomenine dair ara\u015ft\u0131rmalar, onu yapmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ac\u0131lar\u0131ndan bildi\u011fimiz \u00fczere, ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 Ar\u015fimedsel bir noktan\u0131n eksikli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok zordur.\u201d Bu sebeple, kendi akl\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda bir ak\u0131l bilemedi\u011fimiz ve ne yaparsak yapal\u0131m d\u00fcnyaya kendi akl\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda bakamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, \u00d6tekinin bilin\u00e7 alt\u0131n\u0131 bilmek gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce gayet abs\u00fcrd kalmaktad\u0131r. \u00d6yle bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, \u00e7ok basit bir ifade ile, yoktur.<\/p>\n Psikolojiyi de\u011fi\u015ftirmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kan post-yap\u0131salc\u0131 psikologlar Harr\u00e9 ve Stearns (1995) gibi, psikolojiyi s\u00f6ylemsel ve etkile\u015fimsel\/ileti\u015fimsel alana ta\u015f\u0131d\u0131lar. Onlar\u0131n radikal fikri \u015fuydu: insanlarda ve toplumlarda \u201ci\u00e7sel\u201d zannedilen psikolojik s\u00fcre\u00e7ler, asl\u0131nda \u201ci\u00e7sel\u201d de\u011fil. Hatta idraka dayand\u0131\u011f\u0131 zannedilen mekanizmalar\u2014mesela haf\u0131za, hisler, atfetme, tesir gibi\u2014toplumsal etkile\u015fim ve dil yolu ile olu\u015fturulmakta ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmekte. Bir ulus-devlette, mesela, mar\u015flar, milli g\u00fcnler gibi semboller, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fananlar\u0131, \u015fimdi <\/em>olan\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na g\u00f6re yeninden \u015fekillendirdi\u011fi gibi, k\u00fclt\u00fcrel haf\u0131zan\u0131n belli bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc hayatta tutmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden, her ne kadar \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m, \u00d6teki olan\u0131n psikolojik \u00f6z\u00fcn\u00fc bilmemiz imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Onlar\u0131n dilini \u00e7al\u0131\u015fabiliriz, s\u00f6ylemlerini analiz ederek ba\u015fka toplumlara dair kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 konumlar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fabiliriz. Ama psikolojik \u00f6zleri gibi bir yer, tamamen eri\u015fim d\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Hatta psikolojik \u00f6z gibi bir kavram\u0131n var olabilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile ortaya koymak, sorunludur. Bir topluma dair homojen bir varsay\u0131m \u00f6ne s\u00fcrer ve toplumun her bireyinin belli standartlara uydu\u011funu zanneder\u2014zaman-mek\u00e2nsal ba\u011flamsal farklara ra\u011fmen. Fakat, d\u00fcnyada kendi grubunu tamamen temsil eden tek bir bireye rastlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fan bir Ermeni ile Fransa\u2019da do\u011fan bir Ermeni ayn\u0131 m\u0131d\u0131r? Ermenistan\u2019da do\u011fan bir Ermeni ile A.B.D.\u2019de do\u011fan bir Ermeni ayn\u0131 m\u0131d\u0131r? Peki, So\u011fuk Sava\u015f esnas\u0131nda do\u011fan bir Ermeni ile 2000li y\u0131llardan sonra do\u011fan Ermeni\u2019ler ne kadar benzer? \u201cErmeni psikolojisi\u201d zamansal, mek\u00e2nsal, nesilsel, siyasi veya cinsel ba\u011flamlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak t\u00fcm Ermeni\u2019lere uygulanabilir mi? Tekrardan g\u00f6r\u00fcyoruz ki, \u201cErmeni psikolojisi\u201d diye bir kavram\u0131 ortaya koymak imkans\u0131zd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cErmeni\u201d diye bir homojen grup yoktur\u2014aynen T\u00fcrklerin, K\u00fcrtlerin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, Yunanl\u0131lar\u0131n, Yahudilerin vb. homojen ve birbirlerinden ayr\u0131lamaz bir insan g\u00fcruhlar\u0131 olmad\u0131klar\u0131 gibi.<\/p>\n Dahas\u0131, b\u00f6yle kesin bilgiye ula\u015fma arzusu, d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve paranoya ile son bulmaya mahk\u00fbmdur. Erving Goffman, belki de en etkili toplumsal psikologlardan biri olarak, \u015f\u00f6yle s\u00f6yler:<\/p>\n Bir durumun ger\u00e7eklere dayal\u0131 do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in, bireyin \u00f6tekiler hakk\u0131nda var olabilecek t\u00fcm toplumsal verilere h\u00e2kim olmas\u0131 gerekmektedir. Ayn\u0131 zamanda bireyin \u00f6teki ile olan etkile\u015fimlerin ger\u00e7ek sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve onun hakk\u0131nda hissettikleri t\u00fcm derin hisleri bilmesi gerekmektedir. B\u00f6ylesine t\u00fcm bir bilgi, \u00e7ok ender \u015fekilde vard\u0131r; yoklu\u011funda birey onun yerini\u2014belirti, ipucu, test, jest, konum sembolleri gibi\u2014\u00f6ng\u00f6r\u00fcsel ara\u00e7lar ile doldurur. K\u0131sacas\u0131, bireyin istedi\u011fi ger\u00e7eklik o anda alg\u0131lanamaz oldu\u011fu i\u00e7in, g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlere g\u00fcvenmek zorundad\u0131r. Ve, paradoksal olarak, birey ne kadar \u00e7ok alg\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn olmayan ger\u00e7eklik ile kafas\u0131n\u0131 yorarsa, g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlere o kadar fazla dikkat etmek zorunda kal\u0131r. (Goffman, 1959: 249).<\/p>\n Burada, Baudrillard\u2019\u0131n (1994: 14) s\u00f6zleri ile, \u201cger\u00e7ekli\u011fi saklayan bir imge\u201d, veya ba\u015fka bir de\u011fi\u015fi ile \u201csimulakra\u201d ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131zd\u0131r. Baudrillard\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 takip edecek olursak, \u201cErmeni psikolojisi\u201d, en fazla Dizneyland kadar ger\u00e7ek olabilir. \u0130lk olarak, Goffman\u2019\u0131n \u201c\u00f6ng\u00f6r\u00fcsel ara\u00e7lar\u201d dedi\u011fi g\u00f6stergeler ve ipu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Bu i\u015faretler, bizi \u00d6teki hakk\u0131nda ger\u00e7ek ve b\u00fcy\u00fck bir \u015fey, onlar\u0131n de\u011fi\u015fmez \u201cdo\u011fas\u0131\u201d gibi bir bilgi bilebilmenin yanl\u0131\u015f umudu ile doldurur. Bizim \u00d6teki hakk\u0131nda dayatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yanl\u0131\u015f yorumumuz ve yorumumuzun temelindeki i\u015faretler, yava\u015f\u00e7a, \u00d6teki hakk\u0131ndaki ger\u00e7e\u011fin yerine ge\u00e7er\u2014belki de onlar\u0131n bizim tahminimizden farkl\u0131 olabilece\u011fi ger\u00e7e\u011finin. Hatta bizim hakk\u0131m\u0131zda bir ger\u00e7e\u011fi de saklar: \u00d6teki olan\u0131 iyi yorumlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ger\u00e7e\u011fini. En sonunda, \u00d6tekiyi kendi yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fekli ile o kadar benimseriz ki, onu kendi iste\u011fimiz \u015feklinde tan\u0131mlar\u0131z ve kendimizi o simulakra i\u00e7erisinde bo\u011far\u0131z. Ger\u00e7eklik, b\u00f6ylece, \u00d6tekinin kendi hakk\u0131nda s\u00f6yledikleri olmaktan \u00e7\u0131kar, onu dinlemeyiz bile, dinlesek de inanmay\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim simulakram\u0131z i\u00e7erisinde, bizim yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00d6teki, onlar\u0131n kendilerine ait fikirlerinden \u00e7ok daha ger\u00e7ektir.<\/p>\n III. <\/strong>\u00d6teki Olan\u0131 Bilmek \u0130deolojiktir <\/strong><\/p>\n \u00d6teki bir k\u00fclt\u00fcr homojen bir birim olarak soyutland\u0131\u011f\u0131 zaman, \u201cErmeniler\u201d gibi, bu yap\u0131sal, k\u00fclt\u00fcrel, psikolojik ve fiziksel \u015fiddetin var olabilece\u011fi bir alan yaratmaktad\u0131r. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, b\u00f6yle bir soyutla\u015ft\u0131rma, yukar\u0131da bahsedildi\u011fi gibi, bir alg\u0131n\u0131n \u00d6teki \u00fczerine do\u011frudan bir dayat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu ayn\u0131 zamanda iradeyi \u00d6tekinin ellerinden al\u0131r, \u00f6zellikle kendini belirleme konusunda. Bu Avrupa\u2019n\u0131n neredeyse herkese kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 emperyalist hareketin, Avrupa merkezci d\u00fc\u015f\u00fcncenin etnosentrik y\u00fcz\u00fcn\u00fcn, bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Bu hareketlerin hepsi, egemen ideoloji sponsorlu\u011funda ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n Althusser\u2019in (1971: 170) dedi\u011fi gibi, ideoloji hem rit\u00fcelle\u015fmi\u015f davran\u0131\u015f paternlerinden, hem de bariz olan\u0131n g\u00fcnl\u00fck dilin s\u00f6zl\u00fcksel birikimde kendi g\u00f6stermesinde bulabiliriz. Ayr\u0131ca, Hall (1980: 172), \u201cher toplum\/k\u00fclt\u00fcr, \u00e7e\u015fitli derecelerde, kendi k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n klasifikasyonlar\u0131n\u0131 dayatmaya e\u011filimlidir. Bunlar egemen k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczen<\/em> in\u015fa eder\u201d demektedir. \u0130deoloji ve egemenlik \u00fczerine bu iki d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bir araya getirirsek, egemen ideolojiyi, davran\u0131\u015fsal ve s\u00f6ylemsel kal\u0131plarda kendini g\u00f6steren dayatmac\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar <\/em>olarak tan\u0131mlayabiliriz. T\u00fcrkiye bize b\u00f6yle bir davran\u0131\u015fsal ve s\u00f6ylemsel kal\u0131p sunmaktad\u0131r\u2014ve bu kal\u0131p kendini T\u00fcrkiye\u2019de olan toplumsal ve siyasi hayatta kendini g\u00f6stermektedir. Ba\u015fka bir makalede, bu kal\u0131b\u0131 \u201cT\u00fcrk toplumsal ve siyasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn mutlakiyet\u00e7i kal\u0131b\u0131\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131m (Erol, 2012). Bu ayn\u0131 zamanda Kemalizm\u2019in veya ona kar\u015f\u0131 olan liberalizm gibi anti- duru\u015flar\u0131n\u2014T\u00fcrkiye\u2019de uyguland\u0131\u011f\u0131 \u015fekli ile\u2014birer ideoloji olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bunun yerine, onlar mutlakiyet\u00e7i kal\u0131b\u0131n egemen ideolojisi i\u00e7erisinde kaybolan s\u00f6ylemsel kal\u0131plard\u0131r. Yani, s\u00f6ylemsel kal\u0131plar birbirlerini ikili kar\u015f\u0131tlar olarak konumland\u0131r\u0131rlarken, sadece ve sadece, egemen ideolojinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde var olabilmektedirler.<\/p>\n Bu a\u00e7\u0131dan, \u00d6teki olan\u0131 bilmek, mutlakiyet\u00e7i kal\u0131b\u0131n egemen ideolojik dayatmas\u0131n\u0131n ba\u015fka bir g\u00f6stergesi olmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekte var olmayan soyut bir grup yaratarak, \u201cErmeniler\u201d gibi[i]<\/sup><\/a>, ve bu gruba kendimizin uyun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir s\u00f6ylemsel a\u011f dayatarak, onlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 bir \u015fekilde tekrar in\u015fa etmekteyizdir.\u00a0 Burada, Da\u011fc\u0131\u2019n\u0131n (2012) in\u015fa etti\u011fi Ermeni imgesinin do\u011frudan bir \u015fiddet \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmeliyiz\u2014Da\u011fc\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 diyalog, anlay\u0131\u015f ve \u015f\u00fcphesiz t\u00fcm iyi niyeti ile empati ortaya koymaktad\u0131r. Onun yapt\u0131\u011f\u0131 soyutlama, ne yaz\u0131k ki, \u015fiddetin ye\u015ferebilece\u011fi dili onaylamakta ve devam ettirmektedir. Soyutlamas\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki kesinlik, devletin kendi yap\u0131sal \u015fiddetini, mesela s\u0131n\u0131r\u0131 kapal\u0131 tutarak, hakl\u0131 \u00e7\u0131karmas\u0131ndaki kulland\u0131\u011f\u0131 retoriksel kesinli\u011fin ayn\u0131s\u0131d\u0131r. Devletin Dink suikast\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 kesinlik, baz\u0131 milliyet\u00e7ilerin kendi yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 i\u00e7in temel ald\u0131klar\u0131 kesinlik ayn\u0131 k\u00f6kten beslenmektedir. B\u00fct\u00fcn bu gruplar, y\u00fczde y\u00fcz kesinlik ile \u201cErmenilerin\u201d kim olduklar\u0131n\u0131, kendilerine g\u00f6re ne kadar a\u015fa\u011f\u0131da durduklar\u0131n\u0131 ve onlara ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u201cbilmektedirler.\u201d<\/p>\n Ayr\u0131ca, b\u00f6yle bir soyutlama kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00d6tekinin iradesinin geli\u015febilece\u011fi bir alan b\u0131rak\u0131lmamaktad\u0131r. \u00d6tekine dayatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimlik ile, konu\u015fmay\u0131 kapatmaktay\u0131zd\u0131r. Ermenilerin psikolojisini ara\u015ft\u0131ran \u00e7al\u0131\u015fmalar, onlar\u0131n sadece kurban olduklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer. Ahearn\u2019in (2001: 112) tan\u0131mlamas\u0131na g\u00f6re, irade, \u201csosyok\u00fclt\u00fcrel olarak etkilenen hareket kapasitesidir.\u201d Yapt\u0131\u011f\u0131 soyutlama ile, egemen ideoloji, kimlikler dayatarak sosyok\u00fclt\u00fcrel alan\u0131 kendi \u00e7\u0131kar\u0131na g\u00f6re ayarlar ve kendi egemenli\u011fini, \u00d6tekinin iradesi pahas\u0131na, sa\u011flama almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ayn\u0131 s\u00fcrecin diyalog <\/em>\u00f6nermesi ise, en c\u00f6mert olarak, ironiktir.<\/p>\n IV.\u00a0 <\/strong>Bilmemek Bilgeliktir<\/strong><\/p>\n Bu yaz\u0131y\u0131 yazmak benim i\u00e7in paha bi\u00e7ilmez bir f\u0131rsatt\u0131r. Bu yaz\u0131 ile sadece Da\u011fc\u0131\u2019y\u0131 (2012) de\u011fil, kendimi de ele\u015ftirme f\u0131rsat\u0131 bulmaktay\u0131m. 2007\u2019de sosyal psikoloji ile ilk tan\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m zaman yazd\u0131\u011f\u0131m k\u0131sa bir yaz\u0131da, yeni bilgimi o zamanlar da ilgi oda\u011f\u0131mda olan T\u00fcrk-Ermeni sorununa uyarlad\u0131m. T\u00fcrk-Ermeni Sorunu; Sosyal Psikoloji Yoluyla daha iyi bir Anlay\u0131\u015f <\/em>(Erol, 2007) isimli yaz\u0131da \u201cT\u00fcrk-Ermeni sorununun ciddi bir analizi, iki toplumun da sosyal psikolojisini anlamaya adanmal\u0131 ve tarihsel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 bir kenara b\u0131rakmal\u0131\u201d demi\u015ftim. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarihsel herhangi bir anlat\u0131, onu anlatan\u0131n g\u00f6z\u00fcnden olaca\u011f\u0131 ve \u00f6nyarg\u0131lardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in do\u011fru gelmiyordu. Toplumlar\u0131n sosyal psikolojilerini anlamak, \u00f6te yandan, bilginin kibrine ve \u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne \u00e7ok m\u00fckemmel bir \u00f6rnek. Bu t\u00fcr analizler, kula\u011fa her ne kadar isabetli gelirse gelsin, yan\u0131lsamadan \u00f6teye gidemezler. Biz, bir simulakraya \u00e2\u015f\u0131k olmaktan; yani, \u00f6teki hakk\u0131nda kendi istedi\u011fimiz detaylar\u0131 se\u00e7erek g\u00f6rmek istedi\u011fimiz bir resmi yaratmaktan ve ona \u201cdo\u011fru\u201d etiketi yap\u0131\u015ft\u0131rmaktan kendimizi alamay\u0131z. \u00d6teki olan\u0131n veya bir toplumun psikolojisini bilmeyi iddia etmek her ne kadar kendi ba\u015f\u0131na yeterince k\u00f6t\u00fc olsa da, bunu sadece bir ka\u00e7 par\u00e7a \u201ckan\u0131t\u201d \u00fczerine yapmak\u2014heykel veya bayram gibi\u2014daha da feci. Bunlar, sadece yarat\u0131lan bir sorun c\u00fcmlesine, verilmek istenen cevaplar.<\/p>\n Bu y\u00fczden, burada \u201cger\u00e7ek sorunumuzu\u201d \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015farak benzer bir cehaleti g\u00f6stermeyece\u011fim. Her ne kadar \u00d6teki hakk\u0131nda olan bilgilerimizin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmenin ve cehaletin bilgelik i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olmas\u0131n\u0131n ac\u0131 veren ger\u00e7e\u011fini fark\u0131nda olsam da, b\u00f6yle bir bilgeli\u011fe sahip olabildi\u011fimi de iddia etmekte de\u011filim. Yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ve herkesi de yapmaya davet etti\u011fim, kendimizi ve birbirimizi ciddi ve derinlemesine ele\u015ftirmek. B\u00f6ylesine ele\u015ftirel bilgi birikimini, bize ayn\u0131 hatalar\u0131 yapmamak konusunda yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00d6teki olan\u0131 bilerek, sadece ve sadece, stat\u00fckonun \u00f6tekile\u015ftirme refleksine katk\u0131da bulunmaktay\u0131z.<\/p>\n Ali Ersen Erol, Doktora \u00d6\u011frencisi, \u0130leti\u015fim B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Howard \u00dcniversitesi<\/strong><\/p>\n Bu makaleyi \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n Erol, Ali Ersen (May\u0131s, 2012), \u201cEgemen \u0130deoloji ve \u201c\u00d6teki\u201d Olan\u0131 Bilmek: \u201cOlas\u0131\u201d Ermeni Psikolojisine Na\u00e7izane bir Cevap\u201d, Cilt I, Say\u0131 3,\u00a0 s.26-34, T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (AnalizT\u00fcrkiye), <\/em>Londra: AnalizT\u00fcrkiye (http:\/\/researchturkey.org\/p= 1162&lang=tr)<\/p>\n Referanslar<\/strong>:<\/p>\n Ahearn, L. M. (2001). Language and Agency. Durham, i\u00e7inde W. H., Daniel, E. V., & Schieffelin, B. B. (Edit\u00f6rler). Annual Review of Anthropology: 2001<\/em>. Annual Reviews.<\/p>\n Althusser, L. (1971). Lenin and Philosophy and Other Essays<\/em>. NY: Monthly Review Press. Anderson, P. (1976). The Antinomies of Antonio Gramsci. New Left Review<\/em>, 100 <\/em>(November -December).<\/p>\n Baudrillard, J. (1994). Simulacra and Simulation<\/em>. (S. F. Glaser, Trans.). University of Michigan Press.<\/p>\n Camus, A. (1947). The Plague<\/em>. (1991, S. Gilbert, Trans.). Vintage.<\/p>\n Da\u011fc\u0131, Z. (2012). Ermenilerin Psikolojisi ve Fransa\u2019n\u0131n \u0130nk\u00e2r Yasas\u0131. T\u00fcrkiye Siyasi Analiz ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (AnalizT\u00fcrkiye)<\/em>. Londra: AnalizT\u00fcrkiye. Al\u0131nt\u0131: 30 Nisan 2012, http:\/\/researchturkey.org\/?p=770<\/a><\/p>\n Erol, A. E. (2007). Turkish Armenian Conflict; A Better Understanding Through Social Psychology. School of Conflict Analysis and Resolution Newsletter<\/em>. (Sept. Vol 1, Issue 1). Al\u0131nt\u0131: 1 May\u0131s 2012, http:\/\/scar.gmu.edu\/newsletter-subject\/12565<\/a><\/p>\n Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life<\/em> (Birinci Bask\u0131). Anchor. Hall, S. (1980). Encoding\/Decoding. \u0130\u00e7inde Culture, Media, Language<\/em>. Stuart Hall vd. (Edit\u00f6rler). New York: Routledge, 1980. 128-138.<\/p>\n Harre, R., & Stearns, P. N. (Eds.). (1995). Discursive Psychology in Practice<\/em> (\u0130lk Bask\u0131,). Sage Publications Ltd.<\/p>\n Ronell, A. (2008). Examined Life <\/em>(Astra Taylor, y\u00f6netmen & yazar). [Film]. Ontario: Sphinx Productions.<\/p>\n Watzlawick, P., Beavin, J. H., & Jackson, D. D. (1967). Pragmatics of Human Communication<\/em>(Birinci Bask\u0131). W. W. Norton & Company.<\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n
\n<\/em><\/p>\n