{"id":8825,"date":"2014-09-17T19:07:15","date_gmt":"2014-09-17T16:07:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.researchturkey.org\/interview-with-assist-prof-h-akin-unver-the-democratic-dilemma-on-turkish-playgrounds\/"},"modified":"2022-06-08T19:10:59","modified_gmt":"2022-06-08T16:10:59","slug":"interview-with-assist-prof-h-akin-unver-the-democratic-dilemma-on-turkish-playgrounds","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/interview-with-assist-prof-h-akin-unver-the-democratic-dilemma-on-turkish-playgrounds\/","title":{"rendered":"Yrd. Do\u00e7. Dr. H. Ak\u0131n \u00dcnver ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin Oyun Alanlar\u0131nda Demokrasi \u0130kilemi"},"content":{"rendered":"

Yrd. Do\u00e7. Dr. H. Ak\u0131n \u00dcnver ile R\u00f6portaj:
\n<\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin Oyun Alanlar\u0131nda Demokrasi \u0130kilemi<\/strong><\/h3>\n

Demokrasi fikri \u00f6nemli tarihsel s\u00fcre\u00e7lerde h\u00fckm\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u015fleyen, dengelenmi\u015f bir toplum olu\u015fturmak i\u00e7in toplumun temellerini insanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcnde bulmas\u0131 ve insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, hak ve sorumluluklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131 gerekmektedir. Bu tan\u0131ma ra\u011fmen, son y\u0131llarda, demokrasi hem yerel ba\u011flamda hem de d\u00fcnya meselelerinin geni\u015f \u00e7apl\u0131 alanlar\u0131nda\u00a0 \u00e7ok ele\u015ftirilmekte ve t\u00fcm uluslararas\u0131 akt\u00f6rler \u00fczerinde genelle\u015ftirilemeyecek, modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f bir kavram olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) olarak Yrd. Do\u00e7. Dr. Hamid Ak\u0131n \u00dcnver ile T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fme konusunda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ikilemler \u00fczerine r\u00f6portaj ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Winston Churchill \u201cDemokrasi kar\u015f\u0131t\u0131 en iyi arg\u00fcman ortalama bir\u00a0se\u00e7men ile\u00a0yap\u0131lacak be\u015f dakikal\u0131k\u00a0sohbettir\u201d demi\u015ftir. Oy verme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n demokratik tercihlerin temel bile\u015feni olup olmayaca\u011f\u0131 sorusunun yan\u0131 s\u0131ra, bu r\u00f6portaj\u0131n amac\u0131 demokrasinin ana \u00f6zellikleri hakk\u0131nda genel bir \u00e7er\u00e7eve sa\u011flamak ve daha da belirgin olarak K\u00fcrt meselesine kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde \u0131\u015f\u0131k tutmakt\u0131r. H.Ak\u0131n \u00dcnver, Kadir Has \u00dcniversitesi, Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde Yard\u0131mc\u0131 Do\u00e7ent olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Daha \u00f6ncesinde, Princeton \u00dcniversitesi Yak\u0131n Do\u011fu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ahmet Erteg\u00fcn K\u00fcrs\u00fcs\u00fc\u2019nde dersler vermi\u015f. Michigan \u00dcniversitesi\u2019nin Avrupa \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Merkezi ile Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Merkezi\u2019nde doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu kurumlarda T\u00fcrkiye siyaseti \u00fczerine bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin derin devleti ve Ergenekon muammas\u0131\u201d isimli makalesi Orta Do\u011fu Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00dcnver, doktoras\u0131n\u0131 Essex \u00dcniversitesi\u2019nin Government B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde tamamlam\u0131\u015f ve burada yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cK\u00fcrt Sorununun Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Bir Analizi: ABD Kongresi\u2019nde, Avrupa Parlamentosu\u2019nda ve TBMM\u2019deki S\u00f6ylemler, 1990 \u2013 1999\u201d isimli teziyle Orta Do\u011fu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Derne\u011fi\u2019nin (Middle East Studies Association<\/em> \u2013 MESA) verdi\u011fi Malcolm H. Kerr Sosyal Bilimler \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ak\u0131n ayr\u0131ca Avrupa Birli\u011fi Genel Sekreterli\u011fi, T\u00fcrkiye D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Avrasya Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi ve Washington Yak\u0131n Do\u011fu Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde k\u0131sa s\u00fcreli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f. Essex \u00dcniversitesi\u2019nde\u00a0 ve Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n \u00d6zeti<\/strong><\/h3>\n

\u201cBence T\u00fcrk demokrasisindeki temel tarih yan\u0131lg\u0131s\u0131 1991 sonras\u0131nda \u2013 So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan \u2013 kendisini yenileyememesidir. So\u011fuk Sava\u015f boyunca T\u00fcrkiye serbest ve adil se\u00e7imler ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve i\u015fleyen serbest piyasa sistemini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece \u2018demokratik\u2019 olarak say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201c1999-2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00fclkeyi y\u00f6neten koalisyon h\u00fck\u00fcmeti toplumdaki yeni heyecan ve iyimserli\u011fi de\u011ferlendirme konusunda ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015f. Bu durum haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lan se\u00e7menin o d\u00f6nemde yeni kurulmu\u015f olan Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019ne (AKP) 2002 se\u00e7imlerinde oy vermesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201c\u2026\u00f6nemli mesafe kaydetmesine ra\u011fmen AKP demokratik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cK\u0131saca; T\u00fcrk demokrasisinin ya\u015famakta oldu\u011fu sorun makro-demokratik anlay\u0131\u015f\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememesi, ele\u015ftiri ve muhalefetin g\u00fcvenlikle\u015ftirilmesi ve dokunulmazl\u0131k ile g\u00fcce duyulan a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n politik k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/em><\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201c\u00c7ok partili sisteme ge\u00e7ildi\u011fi 1947 senesinden itibaren T\u00fcrk se\u00e7meni dini s\u00f6ylemleri olan partileri tercih etti\u011fini defalarca g\u00f6sterdi.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cGer\u00e7ekten, Mardin\u2019in T\u00fcrk siyaseti hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin, \u00fczerinden 40 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, hala bir\u00e7ok dinami\u011fi a\u00e7\u0131klayabiliyor olmas\u0131 muazzamd\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201c\u0130slam ya da en az\u0131ndan siyasi\/toplumsal muhafazakarl\u0131k cazip olsa da, yukar\u0131daki politikalar\u0131 b\u00fct\u00fcnlemedi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e kendi ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cEkonominin bu \u015fekilde siyasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ideolojikle\u015ftirilmesi devam ederse, AKP\u2019nin merkez ve \u00e7evre aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc olma \u00e7abalar\u0131 ciddi bir darbe alacak. Buunun sonucunda da sosyo-ekonomik bask\u0131 ile merkez-\u00e7evre aras\u0131nda yenilenecek gerilimleri beraberinde getirecektir.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cK\u00fcrt siyaseti uzun zamand\u0131r T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck ve ulusal g\u00fcvenli\u011fe tehdit kavramlar\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilse de, K\u00fcrtler siyasi s\u00f6ylemlerini daha da radikalle\u015ftirmek yerine \u00e7e\u015fitlendirmeyi ve geni\u015fletmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cModern d\u00fcnyada uzun d\u00f6nemli b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nma ancak yenilik (inovasyon) ve toplumsal bar\u0131\u015f ile m\u00fcmk\u00fcn olabilir; bu kavramlar\u0131n ilki s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir d\u00fczeyde y\u00fcksek\u00f6\u011frenimi, ikincisi ise \u00fcst d\u00fczey siyasi ve entelekt\u00fcel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin \u00fclke i\u00e7erisinde kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n Tam Metni<\/strong><\/h3>\n

\u00d6ncelikle, <\/strong>bu <\/strong>r\u00f6portaj\u0131m\u0131zdaki sorulara zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in size \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye \u00f6rne\u011finde demokratikle\u015fmeyi nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz? Bu hususta temel sorun sizce ne olabilir?<\/strong><\/p>\n

Bence T\u00fcrk demokrasisindeki temel tarih yan\u0131lg\u0131s\u0131 1991 sonras\u0131nda \u2013 So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan \u2013 kendisini yenileyememesidir. T\u00fcrkiye NATO\u2019nun m\u00fcttefiki olmak ve Sovyetlerin yay\u0131lmac\u0131 tehdidini savu\u015fturmak i\u00e7in 1947 y\u0131l\u0131nda tek partili Cumhuriyet sisteminden \u00e7ok partili d\u00fczene ge\u00e7mi\u015ftir. Bunun \u00e7ok \u00f6ncesine gidip Cumhuriyet\u2019in 1923 y\u0131l\u0131nda ilan edilmesine veya halifeli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bu sistemsel de\u011fi\u015fimlerin kriz anlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini; gerekli toplumsal tabandan gelen s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7ermedi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Yine de So\u011fuk Sava\u015f boyunca, T\u00fcrkiye serbest ve adil se\u00e7imler ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve i\u015fleyen serbest piyasa sistemini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece \u2018demokratik\u2019 olarak say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Philip Robins \u2018Suits and Uniforms\u2019 (Tak\u0131m Elbiseliler ve \u00dcniformal\u0131lar) isimli kitab\u0131nda bu s\u00fcreci olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirir; T\u00fcrk karar vericileri Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ideolojik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygun bir ba\u011flama yerle\u015ftirememi\u015flerdir. 1991, Avrupa ve A.B.D.i\u00e7in ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, az\u0131nl\u0131k haklar\u0131 gibi \u2018insani de\u011ferlerin\u2019 zaferi anlam\u0131na gelir. Ancak ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te T\u00fcrkiye, NATO \u00fcyesi olmaktan \u00e7ok post-Sovyet cumhuriyeti gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durumda, kurucu liderinin ba\u015flatm\u0131\u015f oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, ordunun siyaset veya a\u015f\u0131r\u0131 b\u00fcrokratikle\u015fmi\u015f devlet sistemindeki rol\u00fc ve T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131 ittifak\u0131 ile siyasi k\u00fclt\u00fcr ve devlet kimli\u011fi konular\u0131nda ortak noktalar\u0131n\u0131n az olmas\u0131n\u0131n pay\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

\u00d6yleyse T\u00fcrkiye bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 1990\u2019larda, Sovyet tehdidinin sona ermesiyle birlikte ve K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n 1990-91\u2019de patlak vermesiyle kapatabilirdi. \u0130\u015fte o zaman, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 Turgut \u00d6zal NATO jetlerinin \u0130ncirlik hava \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanmas\u0131na izin vermi\u015f. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Irak lideri Saddam H\u00fcseyin de 1991 y\u0131l\u0131nda 4 milyon Irak K\u00fcrt\u2019\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na do\u011fru zorla y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler de muazzam derecedeki m\u00fclteci sorununa yol a\u00e7arak 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar boyunca K\u00fcrt ayaklanmas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015ftur. T\u00fcrkiye\u2019nin bu ayaklanman\u0131n yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu askeri, toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel ve demokratik sorunlara etkili bir \u015fekilde yan\u0131t verememesi, K\u00fcrt meselesinin a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fcvenlikle\u015ftirilmesine sebep olmu\u015ftur. Bu durum da, T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa Birli\u011fi ile aras\u0131ndaki demokrasi u\u00e7urumunu kapatmas\u0131na mani olmu\u015ftur. T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetleri, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar boyunca AB \u00fcyeli\u011fi konusunda ad\u0131mlar atmaya \u00e7al\u0131\u015fsa da K\u00fcrt direni\u015fi ile do\u011fan g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin \u2018pretoryan\u2019\u00a0bir devletten daha liberal bir d\u00fczen haline gelmesini engellemi\u015ftir.<\/p>\n

Ard\u0131ndan Partiya Karker\u00ean Kurdistan (PKK) lideri Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n yakalanmas\u0131 ile birlikte K\u00fcrt meselesinin g\u00fcvenlik boyutunu kaybetti\u011fi olayl\u0131 1999 y\u0131l\u0131 sahne alm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa Birli\u011fi o y\u0131l i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fen Helsinki Zirvesi\u2019nde T\u00fcrkiye\u2019ye adayl\u0131k stat\u00fcs\u00fcn\u00fc vermi\u015f ve bu da kamuoyunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir AB deste\u011fine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 1999-2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00fclkeyi y\u00f6neten koalisyon h\u00fck\u00fcmeti toplumdaki yeni heyecan ve iyimserli\u011fi de\u011ferlendirme konusunda ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015ftur. Bu durum haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lan se\u00e7menin o d\u00f6nemde yeni kurulmu\u015f olan Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019ne (AKP) 2002 se\u00e7imlerinde oy vermesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda AKP, yeni talepleri ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde seferber etmi\u015f ve uzun s\u00fcredir ihtiya\u00e7 duyulan bir dizi reformu hayata ge\u00e7irmi\u015ftir. Bunlardan en \u00f6nemlisi ordunun siyasetteki rol\u00fcn\u00fcn yeniden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi olmu\u015ftur. Ta\u015fral\u0131 ve yeni kentle\u015fen se\u00e7menleri ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde temsil etmesi ve \u00f6nemli sorunlara (\u00f6r. vatanda\u015flar\u0131n konut sahibi olmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, onlara istihdam sa\u011flanmas\u0131 ve gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki sorunlar) \u00e7are bulmas\u0131 AKP\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ve daha sonra devam edecek se\u00e7im zaferlerinin altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n

AKP her ne kadar demokratikle\u015fmede \u00f6nemli mesafe kaydetmi\u015f olsa da, demokratik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. AKP benim kendi deyimimle \u2018makro-demokrasiye\u2019 ula\u015fma yolunda (devlet-toplum ili\u015fkileri, toplumun b\u00fcy\u00fck kesiminin politikle\u015ftirilmesi, karar verme s\u00fcre\u00e7lerinin siville\u015ftirilmesi) ba\u015far\u0131 sergilese de \u2018mikro-demokrasi\u2019\u00a0 yolunda (ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, birliktelik, dinle fazla ili\u015fkisi bulunmayan bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler) hi\u00e7bir istek ve \u00e7aba g\u00f6stermemi\u015ftir. Bu soruna ek olarak bir de liderlik etkisi \u2013 Erdo\u011fan\u2019\u0131n uzla\u015fmaz tutumu ile \u2013 \u201810 y\u0131l yorgunlu\u011fu\u2019 (10 y\u0131ldan uzun s\u00fcre iktidarda kalan y\u00f6netimlerin y\u00f6netimsel beceri ve kapasitelerinde bozulmalar ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131 iddia eden teori) neticesinde partinin ideolojik duru\u015funda g\u00f6r\u00fclen bozulmalar da bahsedilmesi gereken fakt\u00f6rlerdir.<\/p>\n

K\u0131saca; T\u00fcrk demokrasisinin ya\u015famakta oldu\u011fu sorun makro-demokratik anlay\u0131\u015f\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememesi, ele\u015ftiri ve muhalefetin g\u00fcvenlikle\u015ftirilmesi ve dokunulmazl\u0131k ile g\u00fcce duyulan a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n politik k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Bunu belirtirken, dinin bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye demokrasisi i\u00e7erisindeki yerinin \u00f6nemini nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok partili sisteme ge\u00e7ildi\u011fi 1947 senesinden itibaren, T\u00fcrk se\u00e7menleri dini s\u00f6ylemleri olan partileri tercih edilir buldu\u011funu defalarca g\u00f6sterdi. Din, T\u00fcrk siyaseti i\u00e7in ayr\u0131lmaz bir par\u00e7ad\u0131r. Dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, \u0130slamc\u0131lar i\u00e7in T\u00fcrk siyasetinde tutunma noktas\u0131 olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 bir toplanma stratejisi olmu\u015f ve AKP\u2019nin kitlelerin partisine d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ben yine de dinin T\u00fcrk siyasetinde uygun bir ba\u011flam i\u00e7erisinde ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. T\u00fcrklerin do\u011fas\u0131 gere\u011fi dindar olduklar\u0131n\u0131 \u2013 veya Frans\u0131z ve A.B.D. vatanda\u015flar\u0131ndan daha dindar olduklar\u0131n\u0131 \u2013 iddia etmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Burada g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lan nokta demografik y\u00f6nelimlerdir. \u00a0G\u00f6\u00e7 kavram\u0131, 1950\u2019li y\u0131llardan beri T\u00fcrk demografisini ve politik davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015fekillendirmi\u015ftir. Ta\u015fradan kente g\u00f6\u00e7 yo\u011funla\u015ft\u0131k\u00e7a, n\u00fcfusun daha b\u00fcy\u00fck y\u00fczdesi yerinden, k\u00f6k\u00fcnden kopar\u0131lm\u0131\u015f ve k\u00fclt\u00fcrel olarak sars\u0131lm\u0131\u015f hisseder. 1980\u2019ler ve 1990\u2019lar bu ba\u011flamda b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz eder. Onar y\u0131ll\u0131k bu iki d\u00f6nemin yan \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak y\u00fckselen siyasal \u0130slam ve buna ba\u011fl\u0131 olarak kentle\u015fen kitlelerin artan \u0130slami-geleneksel siyaset talepleri g\u00f6sterilebilir. Yine de, \u0130slam tek ba\u015f\u0131na bu resmin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir siyasi parti s\u00f6ylemleriyle k\u00fclt\u00fcrel gelenek\u00e7ili\u011fi onaylamal\u0131, bunu yaparken de kentle\u015fmenin olumsuz etkilerini azaltmak ad\u0131na b\u00fcy\u00fck konut projelerine \u00f6nem vermeli, banliy\u00f6ler in\u015fa etmeli, g\u00fcvenilir ve etkili ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131 kurmal\u0131 ve bu a\u011flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla banliy\u00f6ler ile \u015fehir merkezini birbirine ba\u011flamal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, ekonomik olarak liberal olmal\u0131 ve yukar\u0131ya do\u011fru hareketlili\u011fi, giri\u015fimcilik ruhunu ve gelirin yeniden da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 desteklemelidir. Bu form\u00fcl AKP\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015ftur. \u0130slam, ya da en az\u0131ndan siyasi\/toplumsal muhafazakarl\u0131k cazip olsa da, yukar\u0131daki politikalar\u0131 b\u00fct\u00fcnlemedi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e kendi ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir.<\/p>\n

Daha teorik bir yakla\u015f\u0131m arayacak olursak, T\u00fcrkiye\u2019deki demokrasi ikileminin, \u015eerif Mardin\u2019in \u2018merkez-\u00e7evre ili\u015fkisinin \u00fclkedeki toplum ve kurumsal yap\u0131lar\u0131 resmetti\u011fini\u2019 belirten teorisi ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilebilece\u011fine kat\u0131l\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n

Ger\u00e7ekten, Mardin\u2019in T\u00fcrk siyaseti hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u00fczerinden 40 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, hala bir\u00e7ok dinami\u011fi a\u00e7\u0131klayabiliyor olmas\u0131 muazzamd\u0131r. Orijinal teori de \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletilmi\u015f \u2013 \u00f6rne\u011fin \u2018\u00e7evrenin i\u00e7inde merkez\u2019 veya \u2018merkezin \u00e7evresi\u2019 \u2013 gibi kavramlar tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 iyice zenginle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

AKP kendisini \u2018ebedi \u00e7evrenin\u2019 uzun s\u00fcredir \u00f6zlemi duyulan merkeze ula\u015fmas\u0131 \u015feklinde pazarlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu, muhafazakar, k\u0131rsal, haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lan sosyolojik gruplar\u0131n, sonunda b\u00fcy\u00fck \u015fehirler, siyasi karar alma mekanizmalar\u0131 ve yukar\u0131ya do\u011fru hareketlilik anlamlar\u0131na gelen \u2018merkeze\u2019 ba\u011flanmas\u0131 demektir. AKP ayr\u0131ca, farkl\u0131la\u015fan bir ba\u015far\u0131 d\u00fczeyinde, \u0130slam\u2019\u0131 birincil kimlikleri olarak kabul etmeleri ko\u015fuluyla K\u00fcrt \u00e7evreleri de merkeze ba\u011flamay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Yinelenen bu \u00e7abay\u0131 \u00f6rne\u011fin Erdo\u011fan\u2019\u0131n deme\u00e7lerinde veya son d\u00f6nemdeki cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im kampanyas\u0131nda g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. AKP \u015fehirle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinde inkar edilemez \u015fekilde ba\u015far\u0131l\u0131 bir y\u00f6nlendirici olmu\u015f, ayr\u0131ca k\u0131rdan kente g\u00f6\u00e7\u00fcn \u00f6nceki dalgalar\u0131n\u0131n beraberinde getirmi\u015f oldu\u011fu ihtiya\u00e7lar\u0131 da kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ancak, bu s\u00fcrecin yak\u0131n gelecekte baz\u0131 engellerle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a muhtemeldir. Ba\u015fl\u0131ca sorun T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlara dayal\u0131 ekonomisidir. AKP\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015f tac\u0131 olan \u2018mega projeler\u2019, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir iktisadi kalk\u0131nma ve devam etmekte olan altyap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n her biri d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. AKP, ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc Kemal Dervi\u015f stratejilerini, \u00fcretim veya inovasyon eksenli s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcmeye \u00e7evirmek i\u00e7in bir f\u0131rsat yakalam\u0131\u015ft\u0131; ancak \u00a0bana g\u00f6re, bu f\u0131rsat bo\u015fa harcanm\u0131\u015f ve 2009 k\u00fcresel finansal kriz ile birlikte, T\u00fcrkiye s\u00fcrekli bor\u00e7lanma s\u00fcrecine girmi\u015f. Bu bor\u00e7lanma da cari i\u015flem a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine neden olmu\u015ftur. Bu T\u00fcrk ekonomisini finansal bask\u0131lara ve d\u0131\u015f mali \u015foklara kar\u015f\u0131 k\u0131r\u0131lgan hale getirmi\u015ftir. Bozulan d\u0131\u015f politika ve h\u00fck\u00fcmetin uluslararas\u0131 finans kurumlar\u0131n\u0131 ve yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131n\u0131 (T\u00fcrkiye ekonomisinin y\u00fckselmesinin arkas\u0131ndaki kaynaklar) hedef alan gereksiz a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ile birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu kurumlar ve T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda \u00f6nemli bir g\u00fcven eksikli\u011fi olu\u015fmu\u015ftur. Cari i\u015flem a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 daraltmak i\u00e7in son zamanlardaki te\u015febb\u00fcsler esnas\u0131nda, h\u00fck\u00fcmet ile T\u00fcrk ekonomisinden sorumlu teknokratlar aras\u0131nda da anla\u015fmazl\u0131klar meydana gelmi\u015f ve k\u0131r\u0131lganl\u0131k d\u00fczeyini daha da yukar\u0131ya \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n

Ekonominin bu \u015fekilde siyasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ideolojikle\u015ftirilmesi devam ederse, AKP\u2019nin merkez ve \u00e7evre aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc olma \u00e7abalar\u0131 ciddi bir darbe alacak ve bu da sosyo-ekonomik bask\u0131 ile merkez-\u00e7evre aras\u0131nda yenilenecek gerilimleri beraberinde getirecektir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin yerel demokrasi dinamikleri s\u00f6z konusu oldu\u011funda ana mesele olan K\u00fcrt bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin T\u00fcrkiye\u2019deki demokrasi d\u00fczeyi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz?<\/strong><\/p>\n

K\u00fcrt siyaseti uzun zamand\u0131r T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck ve ulusal g\u00fcvenli\u011fe tehdit kavramlar\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilse de, K\u00fcrtler siyasi s\u00f6ylemlerini daha da radikalle\u015ftirmek yerine \u00e7e\u015fitlendirmeyi ve geni\u015fletmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 Selahattin Demirta\u015f, K\u00fcrt siyasetinde uzun s\u00fcreli e\u011filimlerin; K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi kal\u0131plar\u0131n\u0131n ve bu kal\u0131plar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 etkisinin a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ve bunlar\u0131n yerine politik s\u00f6ylemleri siyasi liberalizm ekseninde yeniden \u00fcreterek toplumun daha b\u00fcy\u00fck kesimine hitap etme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n simgesi olmu\u015ftur. AKP\u2019nin y\u00fckselen toplumsal muhafazakarl\u0131k vurgusu ve bunun giderek devlet politikas\u0131 haline gelmesi korkusu bak\u0131m\u0131ndan K\u00fcrtlerin siyasi sistem i\u00e7erisinde taleplerini yeniden konumland\u0131rmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bu ba\u011flamda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Demirta\u015f\u2019\u0131n se\u00e7imleri kazanamamas\u0131 pek de konuyla alakal\u0131 de\u011fildir: kendisi \u015fu anda merkez-\u00e7evre kavu\u015fmas\u0131n\u0131n merkezinde yer almaktad\u0131r: T\u00fcrkiye\u2019nin k\u0131rsal muhafazakarlar\u0131 daha iyi mikro-y\u00f6netim ve makro-demokrasi hedefleri ekseninde merkeze y\u00f6nelirken, K\u00fcrtler ise mikro-demokrasi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda T\u00fcrk siyasetinin merkezine yol alma \u00e7abas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

AKP, T\u00fcrkler ile K\u00fcrtleri \u0130slami s\u00f6ylem alt\u0131nda birle\u015ftirme \u00e7abas\u0131 g\u00f6sterirken, K\u00fcrtler mikro-demokratik hedefleri do\u011frultusunda ana ak\u0131m T\u00fcrk siyaseti ve liberalizm ile birle\u015fme yolunu tercih etti.\u00a0 Ben bu y\u00f6n de\u011fi\u015fikli\u011finin T\u00fcrk demokrasinin temeli ad\u0131na \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Peki, K\u00fcrtler AKP\u2019nin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bitirebilirler mi? Bu soru ancak Erdo\u011fan\u2019\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinin ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan AKP\u2019yi kimin ve hangi siyasi tercihlerin y\u00f6netece\u011finin belli olmas\u0131 ile cevaplanabilir. Ben Erdo\u011fan\u2019\u0131n, ihtiyats\u0131z yan\u0131tlar\u0131 ve ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6ylemleri ile birlikte AKP i\u00e7in ta\u015f\u0131mas\u0131 olduk\u00e7a \u2018a\u011f\u0131r\u2019 hale geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, Bu nedenle AKP kendisini eski \u00f6z\u00fcn\u00fcn modifiye edilmi\u015f ikinci bir versiyonu \u015feklinde yeniden yap\u0131land\u0131rma yoluna da gidebilir. Erdo\u011fan halen partiyi bir arada tutan ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 elinde tutuyor oldu\u011fu i\u00e7in belki bu s\u00fcre\u00e7 hemen ya\u015fanmayacakt\u0131r; ancak ben 2015 se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan, AKP\u2019nin kendisini k\u00fclt\u00fcrel ve ideolojik bak\u0131mdan daha az dayatmac\u0131 bir olu\u015fum olarak yeniden \u015fekillendirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Modern d\u00fcnyada uzun d\u00f6nemli b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nma, ancak yenilik (inovasyon) ve toplumsal bar\u0131\u015f ile m\u00fcmk\u00fcn olabilir; bu kavramlar\u0131n ilki s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir d\u00fczeyde y\u00fcksek\u00f6\u011frenimi, ikincisi ise \u00fcst d\u00fczey siyasi ve entelekt\u00fcel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin \u00fclke i\u00e7erisinde kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Bug\u00fcn\u00fcn AKP\u2019si kat\u0131 muhafazakar siyasi k\u00fclt\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememektedir; bu nedenle \u00f6nemli alanlarda geli\u015fme sa\u011flamak konusunda ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131r, zira uzun vadede siyasi olarak ayakta kalabilmek i\u00e7in, bu alanlar\u0131 sahiplenmesi gereklidir.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u00a9 2014 Research\u00a0Turkey. T\u00fcm haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r. Bu r\u00f6portaj referans verilmeden bas\u0131lamaz, \u00e7o\u011falt\u0131lamaz veya kopya edilemez.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131 \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n

Research Turkey (Eyl\u00fcl, 2014), \u00a0\u201cYrd. Do\u00e7. Dr. H. Ak\u0131n \u00dcnver ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin Oyun Alanlar\u0131nda Demokrasi \u0130kilemi\u2019\u201d, Cilt III, Say\u0131\u00a09, s.46-53,\u00a0T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (ResearchTurkey), Londra: Research\u00a0Turkey (http:\/\/researchturkey.org\/interview-with-assist-prof-h-akin-unver-the-democratic-dilemma-on-turkish-playgrounds)<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yrd. Do\u00e7. Dr. H. Ak\u0131n \u00dcnver ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin Oyun Alanlar\u0131nda Demokrasi \u0130kilemi Demokrasi fikri \u00f6nemli tarihsel s\u00fcre\u00e7lerde h\u00fckm\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u015fleyen, dengelenmi\u015f bir toplum olu\u015fturmak i\u00e7in toplumun temellerini insanlar\u0131n g\u00fcc\u00fcnde bulmas\u0131 ve insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, hak ve sorumluluklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131 gerekmektedir. Bu tan\u0131ma ra\u011fmen, son y\u0131llarda, demokrasi hem yerel ba\u011flamda hem de d\u00fcnya meselelerinin geni\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":8823,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8825"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8825"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8826,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8825\/revisions\/8826"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8823"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}