{"id":8833,"date":"2014-08-29T19:11:25","date_gmt":"2014-08-29T16:11:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.researchturkey.org\/interview-with-professor-ziya-onis-explaining-the-politics-behind-turkeys-stormy-year\/"},"modified":"2022-06-08T19:14:28","modified_gmt":"2022-06-08T16:14:28","slug":"interview-with-professor-ziya-onis-explaining-the-politics-behind-turkeys-stormy-year","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/interview-with-professor-ziya-onis-explaining-the-politics-behind-turkeys-stormy-year\/","title":{"rendered":"Profes\u00f6r Ziya \u00d6ni\u015f ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin F\u0131rt\u0131nal\u0131 Y\u0131l\u0131n\u0131 Anlamak"},"content":{"rendered":"

Profes\u00f6r Ziya \u00d6ni\u015f ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin F\u0131rt\u0131nal\u0131 Y\u0131l\u0131n\u0131 Anlamak<\/strong><\/h3>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7alkant\u0131l\u0131 Y\u0131l\u0131n\u0131n De\u011ferlendirmesi Serisi \u2013 I<\/strong><\/h3>\n

T\u00fcrkiye siyasetini takip eden herkes, ge\u00e7ti\u011fimiz 12 ayl\u0131k s\u00fcrenin bir\u00e7ok k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 ve kritik anlar ile dolu oldu\u011funu s\u00f6yleyecektir. Ge\u00e7ti\u011fimiz May\u0131s ay\u0131nda ba\u015flay\u0131p artarak devam eden Gezi Park\u0131 protestolar\u0131, Aral\u0131k 2013\u2019teki yolsuzluk soru\u015fturmalar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131, Mart 2014\u2019te ger\u00e7ekle\u015fen yerel se\u00e7imler ve Soma maden kazas\u0131 trajedisi d\u00fcnya genelinde man\u015fetlerden verildi. T\u00fcrkiye\u2019nin ge\u00e7irdi\u011fi kritik s\u00fcre\u00e7ler sadece i\u00e7 politikadaki geli\u015fmelerden ibaret de\u011fildi. T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na dahil olmas\u0131, bu durumun T\u00fcrkiye\u2019deki ve son olarak da Irak\u2019taki yans\u0131malar\u0131 hem Orta Do\u011fu hem de d\u00fcnya i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli geli\u015fmelerdi. Bunlara ek olarak ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l, Reyhanl\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131, Suriye jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi ve AB\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019deki internet yasaklar\u0131n\u0131 ele\u015ftirmesi, T\u00fcrkiye\u2019de i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika s\u00fcre\u00e7lerinin s\u0131k s\u0131k kesi\u015fmesine neden oldu. Bu olaylar\u0131n T\u00fcrkiye siyaseti i\u00e7in anlamlar\u0131 nelerdi? Ve belki de daha \u00f6nemli bir soru \u2013 yak\u0131n gelecekte, T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f siyasetinde ne gibi geli\u015fmeler bekleyebiliriz?<\/p>\n

Bu olaylar\u0131n i\u00e7eri\u011fini ve anlam\u0131n\u0131 daha iyi anlayabilmek i\u00e7in T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) olarak T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomi politi\u011fi konusunda bir uzmanla, Profes\u00f6r Ziya \u00d6ni\u015f ile r\u00f6portaj ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f, Ko\u00e7 \u00dcniversitesi\u2019nde Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Profes\u00f6r\u00fc ve ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019nin de (Research Turkey\u2019nin) Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesidir.\u00a0 Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f, T\u00fcrkiye\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu siyasi olaylar\u0131 ve e\u011filimleri hem T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan hem de uluslararas\u0131 yans\u0131malar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan irdeledi.\u00a0 R\u00f6portaj\u0131m\u0131z boyunca, Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f ile beraber, bu 12 ayl\u0131k s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olan \u00f6nemli olaylar\u0131n\u00a0 nas\u0131l yorumlanmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine dair konu\u015ftuk.<\/p>\n

Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f yukarda s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en kritik konular\u0131 ve olaylar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirdi ve T\u00fcrkiye siyasetinin gelece\u011fine dair \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini bizlerle payla\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye siyasetine m\u00fcdahil olu\u015funu \u00f6rnek g\u00f6stererek, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin (AKP) beklenmedik bir \u015fekilde sonu\u00e7lanan Orta Do\u011fu politikas\u0131 ve T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda gerekli olan U-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc hakk\u0131nda konu\u015ftu. Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f AKP\u2019nin yolsuzluk iddialar\u0131n\u0131 nas\u0131l g\u00f6\u011f\u00fcsleyebildi\u011fi ve 30 Mart yerel se\u00e7imlerinden nas\u0131l galibiyetle \u00e7\u0131kabildi\u011fi konular\u0131nda da ipu\u00e7lar\u0131 verdi. Ek olarak, AKP h\u00fck\u00fcmetinin yeniden da\u011f\u0131t\u0131m politikalar\u0131n\u0131 AKP\u2019nin hem kapsay\u0131c\u0131 hem d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 y\u00f6nlerini vurgulayarak daha \u00f6zg\u00fcn ve incelikli bir \u015fekilde ele ald\u0131. Son olarak, Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f, Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesiyle olabilecek iki h\u00fck\u00fcmet senaryosunu ana hatlar\u0131yla payla\u015ft\u0131. \u0130lk senaryo olarak, A\u011fustos ay\u0131nda cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilen Erdo\u011fan yeni konumunu daha etkili olarak kullanabilir. Di\u011fer senaryoda ise, Erdo\u011fan\u2019\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesi AKP\u2019nin daha \u0131l\u0131ml\u0131 bir partiye d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olabilir<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n \u00d6zeti<\/strong><\/h4>\n

\u201cGezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n T\u00fcrk toplumunun \u00e7e\u015fitli kesimleri taraf\u0131ndan nas\u0131l farkl\u0131 \u015fekillerde alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u00d6rne\u011fin, muhalefet bunu T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc. H\u00fck\u00fcmet ise az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fc yeniden ele ge\u00e7irme \u00e7abas\u0131 olarak yorumlad\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cGezi Park\u0131 protestolar<\/em><\/strong>\u0131n\u0131n<\/em><\/strong>toplumdaki kutupla\u015fmay\u0131 g\u00f6stermekte ve birbirleriyle gittik\u00e7e artan bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7indeki d\u0131\u015fa kapal\u0131 topluluklar\u0131n (gated communities) ortak korkular\u0131na dikkat \u00e7ekmekte \u00e7ok \u00f6nemli bir rol\u00fc oldu. T\u00fcrk siyaseti i\u00e7in yeni olmayan bu olgu son d\u00f6nemdeki olaylar sebebiyle daha \u015fiddetli ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u201c\u0130ronik olan ise Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve protestolar aras\u0131nda organik bir ba\u011flant\u0131 olmamas\u0131yd\u0131. Halbuki Gezi Park\u0131 protestolar\u0131na kar\u015f\u0131 en anlay\u0131\u015fl\u0131 yakla\u015fan parti de CHP idi. CHP ve Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 birbirinden olduk\u00e7a ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131. CHP\u2019nin Gezi Park\u0131\u2019n\u0131 se\u00e7imlerde kendi yarar\u0131na da kullanamam\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck ve bu da \u00e7eli\u015fki olu\u015fturan bir durum.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cArap Bahar\u0131 ba\u011flam\u0131nda, T\u00fcrkiye kendisini demokrasinin b\u00f6lgedeki savunucusu olarak ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ancak, biz, T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu\u2019nun politikalar\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 ilgili ve bu politikalarla a\u015f\u0131r\u0131 me\u015fgul bir konumda oldu\u011funu g\u00f6zlemliyoruz.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u201cHer ne kadar AKP se\u00e7menler i\u00e7in pop\u00fcler bir tercih de olsa, biz \u00a0ayn\u0131 se\u00e7menlerin AKP\u2019nin Suriye politikas\u0131n\u0131 olduk\u00e7a ele\u015ftirdi\u011fini g\u00f6zlemliyoruz.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cBenim bug\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ise T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu politikas\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 ilgili konumu geri tepmi\u015ftir. Art\u0131k, T\u00fcrkiye yakla\u015f\u0131m\u0131nda daha sessiz ve daha pragmatik bir yol izlemelidir\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAnkara\u2019daki politikac\u0131lar ve uzmanlar, Suriye politikas\u0131n\u0131n ya da M\u0131s\u0131r politikas\u0131n\u0131n bir hata oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul etmeyecektir. Ankara\u2019da bug\u00fcnlerde s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan bir tabir ise T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u00a0\u2018reset tu\u015funa basmak\u2019t\u0131r. Bu \u2018reset\u2019 tu\u015funa basma s\u00f6ylemini pragmatik bir U-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olarak yorumluyorum.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cBana kal\u0131rsa yolsuzluk iddialar\u0131 ba\u011flam\u0131nda, iki farkl\u0131\u00a0 grup aras\u0131nda <\/em><\/strong>\u2013<\/em><\/strong> G\u00fclen hareketi mensuplar\u0131 ve AKP\u2019li elitler <\/em><\/strong>\u2013<\/em><\/strong>\u00a0 \u00e7ok ilgin\u00e7 ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir ayr\u0131\u015fma ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cBu iddialar\u0131 yorumlaman\u0131n bir \u015fekli bunlar\u0131\u00a0 toplumun farkl\u0131 kesimlerinin ya da di\u011fer bir deyi\u015fle yeni elitlerin g\u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131 ve \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 olarak g\u00f6rmek olurdu; fakat unutulmamas\u0131 gereken bir di\u011fer nokta da, T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fc\u00e7lenmekte olan ahbap-\u00e7avu\u015f kapitalizmidir. Bu tarz kapitalizm ise zenginli\u011fin y\u00f6netici ve h\u00fck\u00fcmete olan yak\u0131nl\u0131\u011fa dayand\u0131\u011f\u0131 bir sistemdir.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cBir d\u00fczeyde, AKP d\u00f6nemini sosyal anlamda kapsay\u0131c\u0131 politikalar\u0131yla (\u00f6r. ekonomik b\u00fcy\u00fcme, d\u00fc\u015f\u00fck enflasyon ve de sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, toplu ula\u015f\u0131m, yerel hizmetler konusunda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yeniden da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 politikalar\u0131) toplumun geni\u015f bir kesimine fayda sa\u011flayan bir ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAs\u0131l soru e\u011fer AKP, iktidardaki ilk y\u0131llar\u0131nda elde etti\u011fi y\u0131ll\u0131k y\u00fczde 7\u2019lik, y\u00fczde 8\u2019lik b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131n\u0131 koruyamazsa ne olur?\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cBas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 getirilen b\u00fct\u00fcn engellemeleri \u2013 Twitter\u2019a, Youtube\u2019a getirilen yasaklar muhalifli\u011fi ve muhalifli\u011fin ifade edilebilece\u011fi ortamlar\u0131 k\u0131s\u0131tlama \u00e7abas\u0131 olarak g\u00f6rebiliriz.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cEkonomi iyi gittik\u00e7e, AKP\u2019ye hem ekonomik faydalar nedeniyle hem de AKP\u2019yi kimliklerinin temsilcisi olarak g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in ona destek\u00a0 veren geni\u015f kitleler olduk\u00e7a, AB\u2019nin ele\u015ftirileri etkili olamayacakt\u0131r. Buna bir de ekonomik ve kimlik krizi k\u0131skac\u0131nda bulunan AB\u2019nin sundu\u011fu \u00fcyelik perspektifinin neredeyse tamamen kayboldu\u011funu eklersek d\u0131\u015f ele\u015ftirilerin etkisinin daha da azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cDe\u011fi\u015fim, demokratikle\u015fme ve demokratikle\u015fmenin geriye gidi\u015fini engelleme i\u00e7in istek toplumsal kaynakl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Gezi\u2019yi demokratikle\u015fmedeki geriye gidi\u015fi durdurma \u00e7abas\u0131 olarak da g\u00f6rebiliriz\u2026 Ancak, bunlar kurulu parti politikalar\u0131 \u00fczerinde etkili olup ulusal politik dengeyi etkileyebilecek noktaya gelmez ise tesirleri s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r.<\/em><\/strong>\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cEn iyi senaryo, parlamenter sistem i\u00e7erisinde, Erdo\u011fan\u2019\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda, bir parti lideri olarak de\u011fil de, daha k\u0131s\u0131tl\u0131 yetkilerle b\u00fct\u00fcn \u00fclkenin lideri olarak hareket etmesi olur. Bu senaryoda de\u011fi\u015fecek parti y\u00f6netimini uzaktan kontrol etmesi olduk\u00e7a zorla\u015f\u0131r ve bu da T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi iklimini daha a\u00e7\u0131k, \u0131l\u0131ml\u0131 ve \u00e7o\u011fulcu bir yola sokmak i\u00e7in bir ortam olu\u015fturabilir.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAlternatif bir senaryo\u00a0ise, Erdo\u011fan\u2019\u0131n parti \u00fczerinde tuttu\u011fu kontrol sayesinde anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi ve Putin ile Rusya\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz tarzda bir ba\u015fkanl\u0131k sistemini T\u00fcrkiye\u2019de hayata ge\u00e7irmesi olur. Bu T\u00fcrkiye i\u00e7in tehlikeli olabilecek bir senaryodur.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131nda, yolsuzluklar b\u00fcy\u00fck bir ekonomik krizle beraber ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda cezaland\u0131r\u0131l\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cD\u0131\u015far\u0131ya kapal\u0131 gruplarda e\u011fer ki iddialar sizin grubunuzdan birine y\u00f6nlendirilmi\u015fse, siz bunu ailenizden biri su\u00e7lanm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ve cezaland\u0131rmak i\u00e7in bir giri\u015fimde bulunmazs\u0131n\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc ailenizden birini cezaland\u0131rmak istemezsiniz. E\u011fer bu iddialar kar\u015f\u0131 taraftan birilerini hedef alsayd\u0131, bu sefer de \u00e7ok hassas davran\u0131rd\u0131n\u0131z. \u00d6rne\u011fin, yolsuzluk skandal\u0131 CHP mensuplar\u0131n\u0131 hedef al\u0131yor olsayd\u0131, o zaman \u00e7ok farkl\u0131 bir tepki olabilirdi.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cBir\u00e7ok gazeteci, ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bilim adam\u0131 ya tamamen AKP\u2019ye ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131yor ya da hi\u00e7bir hata pay\u0131 vermeden, y\u00fczde 100\u2019l\u00fck bir destekle AKP\u2019yi savunuyor; fakat bug\u00fcne kadarki AKP hikayesinde hem kapsay\u0131c\u0131 ve hem d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 \u00f6rnekler mevcut.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cYap\u0131lmas\u0131 gereken <\/em><\/strong>\u2013 <\/em><\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 <\/em><\/strong>\u2013 <\/em><\/strong>\u00a0S\u00fcnnilerin artan militanla\u015fmas\u0131na olabildi\u011fince kar\u015f\u0131 olmakt\u0131r. S\u0131rf olaylar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenler S\u00fcnni diye T\u00fcrkiye b\u00f6yle bir eylemi ho\u015f kar\u015f\u0131layamaz, buna izin verilemez. \u0130ran\u2019la bu konuda sa\u011flanan i\u015fbirli\u011fi, T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019\u0131n mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n iki farkl\u0131 ucunda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rabilmek i\u00e7in de at\u0131lm\u0131\u015f g\u00fczel bir ad\u0131md\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131n Tam Metni<\/strong><\/h4>\n

Profes\u00f6r \u00d6ni\u015f, T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (Research Turkey) olarak bu r\u00f6portaja zaman ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederiz. Ge\u00e7en y\u0131l May\u0131s ay\u0131nda Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 ile ba\u015flayan, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na, yerel se\u00e7imlere, yolsuzluk iddialar\u0131na ve \u00e7e\u015fitli di\u011fer olaylara da uzanan ge\u00e7irdi\u011fimiz \u00e7alkant\u0131l\u0131 y\u0131l hakk\u0131nda sizin fikirlerinizi almak isteriz. Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 ba\u015flayal\u0131 tam olarak bir y\u0131l oldu. Sizce bu protestolar T\u00fcrkiye\u2019de siyasetin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmesine sebep oldu?<\/strong><\/p>\n

Ger\u00e7ekten iyi bir soru. Ayn\u0131 \u015fekilde, ben de Gezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye siyasetinde ne \u00f6l\u00e7\u00fcde etki b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaktay\u0131m. Bu protestolar T\u00fcrkiye\u2019nin siyasetinde \u015fu \u015fekilde d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. Bu ayaklanmalar \u015f\u00f6yle diyelim, T\u00fcrkiye\u2019de artan otoritele\u015fmeye kar\u015f\u0131 spontane olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir tepkiydi. Bu ayn\u0131 \u015fekilde, gen\u00e7 insanlar\u0131n, \u00f6zellikle T\u00fcrk toplumunun artan muhafazakarl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 kayg\u0131l\u0131 sek\u00fcler gen\u00e7lerin ve ya\u015fam alanlar\u0131 bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan di\u011fer az\u0131nl\u0131klar\u0131n tepkilerini ortaya koymaktayd\u0131. Bu nedenle, Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019ne (AKP) kar\u015f\u0131 organize muhalefetin zay\u0131f kald\u0131\u011f\u0131, AKP\u2019nin artan g\u00fcc\u00fcyle m\u00fccadele edemedi\u011fi bir d\u00f6nemde tabandan gelen \u00f6nemli bir tepkiydi; fakat, bunun \u00f6tesinde, Gezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n siyasetin temelinde ne \u00f6l\u00e7\u00fcde bir etki b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131ndan ya da bir etki b\u0131rak\u0131p b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131ndan emin de\u011filim. Protestolar\u0131n AKP\u2019nin se\u00e7im ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 olumsuz bir \u015fekilde etkilemedi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. 2014 Mart yerel se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, AKP\u2019nin oyu y\u00fczde 50\u2019den y\u00fczde 43\u2019e d\u00fc\u015ft\u00fc; fakat y\u00fczde 43 yine de \u00f6nemli bir \u00e7o\u011funluk demekti. Erdo\u011fan\u2019\u0131n ve AKP\u2019deki siyasi elitlerin konumlar\u0131na dair g\u00fcvenlerini sarsmayacak derecede \u00f6nemli bir \u00e7o\u011funluktu. Benim g\u00f6z\u00fcmde, Gezi Park\u0131 ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk toplumunun artan kutupla\u015fmas\u0131n\u0131 da yans\u0131t\u0131yordu. Gezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n hem h\u00fck\u00fcmete yak\u0131n gazetelerden hem de h\u00fck\u00fcmete ele\u015ftirel yakla\u015fan gazetelerden (ki say\u0131ca olduk\u00e7a azlar) takip etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu \u015fekilde, Gezi Park\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrk toplumunun \u00e7e\u015fitli kesimleri taraf\u0131ndan nas\u0131l farkl\u0131 \u015fekillerde alg\u0131lanm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u00d6rne\u011fin, muhalefet bunu T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc. H\u00fck\u00fcmet ise az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fc yeniden ele ge\u00e7irme \u00e7abas\u0131 olarak yorumlad\u0131. Ba\u015fbakan da kendi se\u00e7men taban\u0131n\u0131 rahatlatmak i\u00e7in bu yorumu destekleyecek s\u00f6ylemlerde bulundu. Ge\u00e7ti\u011fimiz 9 y\u0131l s\u00fcresince, dindar, muhafazakar insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fturuldu\u011funu, eskiden ezilen taraf olduklar\u0131n\u0131, fakat \u015fimdi ise ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc gibi \u00e7e\u015fitli haklara sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemlerinde belirtmi\u015ftir. Bir\u00a0 ba\u015fka deyi\u015fle, sek\u00fclerlerin bu \u00fclkeyi eskiye g\u00f6t\u00fcrmek istedi\u011fi s\u00f6ylendi. Kullan\u0131lan retorik, \u2018Eski T\u00fcrkiye\u2019 ve \u2018Yeni T\u00fcrkiye\u2019 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 oldu. Bir taraf, Gezi protestolar\u0131n\u0131, sek\u00fclerlerin inand\u0131\u011f\u0131 gibi, az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131na al\u0131n\u0131\u015f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc. Di\u011fer taraf ise, az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n eski haklar\u0131n\u0131 geri kazanarak \u00e7o\u011funlu\u011fu d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakma \u00e7abas\u0131 olarak alg\u0131lad\u0131. Bir taraf ise, Erdo\u011fan\u2019\u0131n konumunu \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7o\u011fulcu anlay\u0131\u015f olarak g\u00f6rd\u00fc; ama Erdo\u011fan, \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip olu\u015funun verdi\u011fi g\u00fcvenceyle as\u0131l tehlikeyi toleransl\u0131 olup az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n geri gelebilece\u011fi bir ortam\u0131n olu\u015fmas\u0131na izin vermek olarak g\u00f6rd\u00fc. Bu noktada, Menderes\u2019e olanlar\u0131 ve 2013 yaz\u0131 sonras\u0131, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcreci s\u0131k s\u0131k \u00f6rnek olarak kulland\u0131. Gezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n toplumdaki kutupla\u015fmay\u0131 g\u00f6stermekte ve birbirleriyle gittik\u00e7e artan bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7indeki d\u0131\u015fa kapal\u0131 topluluklar\u0131n (gated communities)<\/em> ortak korkular\u0131na dikkat \u00e7ekmekte \u00e7ok \u00f6nemli bir rol\u00fc oldu. T\u00fcrk siyaseti i\u00e7in yeni olmayan bu olgu son d\u00f6nemdeki olaylar sebebiyle daha \u015fiddetli ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201cGezi Park\u0131 protestolar\u0131n\u0131n T\u00fcrk toplumunun \u00e7e\u015fitli kesimleri taraf\u0131ndan nas\u0131l farkl\u0131 \u015fekillerde alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u00d6rne\u011fin, muhalefet bunu T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc. H\u00fck\u00fcmet ise az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fc yeniden ele ge\u00e7irme \u00e7abas\u0131 olarak yorumlad\u0131.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Protestocular\u0131n ya da kendilerini Gezi hareketi ile ili\u015fkilendirenlerin bir ba\u015far\u0131 elde edebildiklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz? Sizce, ge\u00e7en May\u0131s ay\u0131nda, protestocular eylemlerine ba\u015flarken ba\u015farmay\u0131 hedefledikleri sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131lar m\u0131?<\/strong><\/p>\n

E\u011fer eylemciler ile konu\u015fursan\u0131z, o d\u00f6nemin T\u00fcrkiye siyaseti i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u00c7ok farkl\u0131 ge\u00e7mi\u015flerden gelen insanlar\u0131n \u00e7evre ile ilgili bir nedene ba\u011fl\u0131 olarak toplanmas\u0131 ve daha sonra bu toplulu\u011fun h\u00fck\u00fcmetin politikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren geni\u015f kapsaml\u0131 bir hareket \u015feklini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu da bunu \u00e7ok \u00f6nemli bir geli\u015fme olarak g\u00f6r\u00fcr; fakat d\u0131\u015far\u0131dan bakan bir g\u00f6zlemci olarak, \u201cBu T\u00fcrkiye siyasetinin i\u00e7eri\u011fini etkiledi mi?\u201d sorusunu sorarsak, en az\u0131ndan \u015fimdilik, T\u00fcrkiye siyaseti \u00fczerinde b\u00f6yle bir etki oldu\u011fundan emin de\u011filim \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye siyasetinin merkezinde, AKP\u2019nin bask\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz ve bu durum k\u0131sa d\u00f6nemde\u00a0bir ters tepki yaratt\u0131. Ortaya \u00e7\u0131kan tepki olduk\u00e7a \u015fiddetli oldu ve muhalif olana kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a artan bir anlay\u0131\u015fs\u0131zl\u0131k g\u00f6rd\u00fck. \u0130ronik olan ise Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve protestolar aras\u0131nda organik bir ba\u011flant\u0131 olmamas\u0131yd\u0131. Halbuki Gezi Park\u0131 protestolar\u0131na kar\u015f\u0131 en anlay\u0131\u015fl\u0131 yakla\u015fan parti de CHP idi. CHP ve Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 birbirinden olduk\u00e7a ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131. CHP\u2019nin Gezi Park\u0131\u2019n\u0131 se\u00e7imlerde kendi yarar\u0131na da kullanamam\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck ve bu da \u00e7eli\u015fki olu\u015fturan bir durum. Benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm \u015fudur; an itibariyle AKP\u2019nin uluslararas\u0131 itibar\u0131 azal\u0131yor. Ayr\u0131ca, AB ve A.B.D. kaynakl\u0131 ele\u015ftiriler sebebiyle, AKP\u2019nin \u00fczerinde artan bir bask\u0131 var. Bu durum, AKP\u2019nin ilk d\u00f6nemlerinde yoktu \u00e7\u00fcnk\u00fc parti hem ekonomi hem de politika alanlar\u0131nda, reformist kararlar alm\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve gittik\u00e7e artan ele\u015ftiriler ise hem tabandan hem de uluslararas\u0131 arenadan kaynaklan\u0131yor. Ancak, parti ve parti liderli\u011finin g\u00fcc\u00fc T\u00fcrk siyasetinde kemikle\u015ftik\u00e7e, se\u00e7im sisteminde hep bir tekelci g\u00fcce sahip olduk\u00e7a, \u00a0medya kontrol\u00fc ile elde edilen ekonomik ve politik g\u00fcc\u00fc ve devlet ihalelerinin kontrol\u00fcn\u00fc elinde tuttu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e, bu tarz ele\u015ftiriler demokratikle\u015fme ya da demokratikle\u015fmenin tersine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc engelleme konusunda bir etkide bulunamayacakt\u0131r. Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir and\u0131; fakat T\u00fcrkiye siyasetine bir etkisi oldu mu sorusu soruldu\u011funda benim akl\u0131mda soru i\u015faretleri olu\u015fuyor. S\u00f6ylemek istedi\u011fim ana nokta sosyal protestolar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fudur; fakat bunlar kurulu parti politikalar\u0131 \u00fczerinde etkili olup ulusal politik dengeyi etkileyebilecek noktaya gelmedi\u011fi s\u00fcrece tesirleri s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n

2013 May\u0131s\u0131n\u0131n bir ba\u015fka \u00f6nemli bir olay\u0131na de\u011finmek istiyorum, Reyhanl\u0131 bombalamas\u0131. Bir yaz\u0131n\u0131zda \u015f\u00f6yle belirtmi\u015fsiniz, \u201cBinlerce Suriyeli s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131ya ev sahipli\u011fi yapan ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Esad\u2019\u0131 devirmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylemlerin bir toplanma noktas\u0131 olan Reyhanl\u0131\u2019n\u0131n bombalanmas\u0131, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair korkular\u0131 artt\u0131rd\u0131. Reyhanl\u0131 olay\u0131, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n asl\u0131nda T\u00fcrk i\u00e7 politikas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi, ama bu s\u00fcre\u00e7 Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n tahmin etti\u011finden daha farkl\u0131 bir y\u00f6n ald\u0131.\u201d1<\/sup> Bu nedenle, Reyhanl\u0131 bombalamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Suriyelilere kar\u015f\u0131 \u00f6fkeli bir tepki olu\u015ftu. Baz\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinde, T\u00fcrk toplumunun, T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye meselesine kar\u0131\u015fmas\u0131ndan kaynaklanan olumsuz sonu\u00e7lardan gittik\u00e7e endi\u015felendi\u011fi belirttiler. Sizce, Reyhanl\u0131 bombalamas\u0131, T\u00fcrk toplumunun Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na ve T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye politikas\u0131na dair alg\u0131lar\u0131yla ilgili ne g\u00f6stermi\u015ftir?<\/strong><\/p>\n

Bildi\u011finiz gibi, \u00f6zellikle Davuto\u011flu 2009\u2019da D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olduktan sonra, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 yeni y\u00f6n, AKP\u2019nin siyasi ba\u015far\u0131lar\u0131na katk\u0131da bulundu. Bu yeni y\u00f6n, T\u00fcrkiye\u2019nin yerel ve k\u00fcresel olaylar\u0131 izlemekle yetinen pasif bir akt\u00f6r konumunda bir \u00fclke olmak yerine, bu olaylar \u00fczerinde belirleyici bir etkisi bulunan yerel bir g\u00fc\u00e7, yerel bir lider ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 sahibi olmay\u0131 arzulayan bir \u00a0\u00fclke olmas\u0131 demekti.<\/p>\n

Arap Bahar\u0131 ba\u011flam\u0131nda, T\u00fcrkiye kendisini demokrasinin b\u00f6lgedeki savunucusu olarak ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ancak, biz T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu\u2019nun politikalar\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 ilgili ve bu politikalarla a\u015f\u0131r\u0131 me\u015fgul bir konumda oldu\u011funu g\u00f6zlemliyoruz. T\u00fcrkiye\u2019nin yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki Suriye\u2019deki ve M\u0131s\u0131r\u2019daki olaylara kay\u0131ts\u0131z kalamayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylemine kat\u0131l\u0131yorum. \u00d6zellikle, Suriye ile olan ili\u015fkilerimiz, Arap Bahar\u0131 \u00f6ncesi d\u00f6nemde, hem ekonomik hem de k\u00fclt\u00fcrel yak\u0131nl\u0131k anlam\u0131nda olduk\u00e7a ileri d\u00fczeydeydi. Problem, T\u00fcrkiye\u2019nin Arap devletlerinin i\u00e7 i\u015flerine \u00e7ok m\u00fcdahil bir noktaya gelmesinden kaynakland\u0131. T\u00fcrkiye, Suriye\u2019deki olaylar\u0131 etkilemeyi fazlas\u0131yla denedi. Bana kal\u0131rsa, buradaki sorun Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n Esad \u00fczerinde sahip oldu\u011fu etkiyi ger\u00e7ekte oldu\u011fundan daha fazla sanmas\u0131yd\u0131. \u00d6ncelikli plan Esad\u2019\u0131 Suriye\u2019de bir \u00e7e\u015fit reform s\u00fcreci ba\u015flatmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 alt\u0131na almakt\u0131. Bu plan geri tepti\u011finde ise, T\u00fcrkiye muhalifleri desteklemeyi se\u00e7ti. Bu se\u00e7im baz\u0131 talihsiz sonu\u00e7lar da do\u011furdu. T\u00fcrkiye, belki fark\u0131nda olmadan, bu se\u00e7imiyle Suriye\u2019deki mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da bir par\u00e7as\u0131 oldu. Benzer durum, T\u00fcrkiye\u2019nin M\u0131s\u0131r politikas\u0131nda da oldu. Bence, T\u00fcrkiye, M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler\u2019i gerekti\u011finden fazla destekledi. 2013\u2019te darbe ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde g\u00f6sterilen tepki de a\u015f\u0131r\u0131 \u015fiddetli bir tepkiydi. Tabii ki darbelere kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel olabilirsiniz; fakat bunu yaparken tarafs\u0131z da durabilirsiniz. Sonu\u00e7ta bunlar \u00fclkelerin i\u00e7 olaylar\u0131d\u0131r. Reyhanl\u0131 ile ilgili sordu\u011funuz soruyla konuyu ba\u011flayacak olursam; \u00a0T\u00fcrkiye, Suriye\u2019de ortaya \u00e7\u0131kan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan ziyade \u2013 Suriye\u2019deki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n sebebi tamam\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin m\u00fcdahil olmas\u0131 de\u011fildir \u2013, \u00fclkenin i\u00e7 siyaseti ile daha fazla ilgilendi. Beklentilerin aksine, bu olaylar T\u00fcrkiye\u2019yi de i\u00e7ine \u00e7ekti ve T\u00fcrkiye i\u00e7in de bir g\u00fcvenlik tehdidi olu\u015fturdu. Bana kal\u0131rsa, bu durum AKP\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n pop\u00fclerli\u011fini sarsmaya ba\u015flad\u0131. Her ne kadar AKP se\u00e7menler i\u00e7in pop\u00fcler bir tercih de olsa, biz ayn\u0131 se\u00e7menlerin AKP\u2019nin Suriye politikas\u0131n\u0131 olduk\u00e7a ele\u015ftirdi\u011fini g\u00f6zlemliyoruz. Bence, bu durum Suriye\u2019den T\u00fcrkiye\u2019ye olan g\u00f6\u00e7lerin artmas\u0131yla daha da \u015fiddetlendi. Verilen rakamlar de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6steriyor; fakat son zamanlarda sokaklarda Suriyeli g\u00f6\u00e7menleri s\u0131k\u00e7a g\u00f6rebiliyorsunuz. \u015e\u00fcphesiz bunun \u00f6nemli bir problem oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. T\u00fcrkiye\u2019nin Suriyeli g\u00f6\u00e7menlere kucak a\u00e7mas\u0131 tabii ki \u00f6nemli bir insani rold\u00fcr. Ama, ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye uluslararas\u0131 akt\u00f6rler ile daha fazla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde olabilirdi. Yakla\u015f\u0131m\u0131 tek tarafl\u0131yd\u0131. Gelen m\u00fclteci say\u0131s\u0131 \u00f6yle bir noktaya ula\u015ft\u0131 ki, \u015fimdi bu durum kendi ba\u015f\u0131na T\u00fcrkiye i\u00e7in bir g\u00fcvenlik sorunu olu\u015fturuyor. Benim bug\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, T\u00fcrk siyasetinde daha pragmatik bir noktaya do\u011fru yap\u0131lan bir U-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Bence, a\u015f\u0131r\u0131 ilgili yakla\u015f\u0131m\u0131n geri tepti\u011fi fark edildi ve daha dingin, pragmatik bir yakla\u015f\u0131m izlenmeye ba\u015fland\u0131; fakat ayn\u0131 zamanda, d\u0131\u015f politikam\u0131zda kendimizi izole edilmi\u015f, iki blok aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f hissetti\u011fimiz bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na da ula\u015ft\u0131k. Bir blok T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomik ve siyasi anlamda daha fazla ili\u015fki i\u00e7erisinde olmak istedi\u011fi Rusya-\u00c7in blo\u011fudur. Di\u011feri ise, NATO\u2019ya olan \u00fcyeli\u011fimiz nedeniyle halen bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuz geleneksel m\u00fcttefiklerimizdir, di\u011fer bir deyi\u015fle Bat\u0131 blo\u011fudur. T\u00fcrkiye, demokrasiye ve demokratikle\u015fmeye verdi\u011fi destek ile \u00c7in ve Rusya\u2019dan ayr\u0131l\u0131r; fakat ba\u011f\u0131ms\u0131z, kendi ba\u015f\u0131na hareket eden ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmek isteyen politikalar\u0131 sebebiyle de, Avrupa ve Amerika\u2019dan ayr\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fu bu izole edilmi\u015f durum, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede etkili bir \u015fekilde yap\u0131c\u0131 bir rol oynamas\u0131n\u0131 olduk\u00e7a engellemektedir.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye, \u0130sve\u00e7 ya da Danimarka gibi \u00fclkelerin konumunda de\u011fil \u2013 \u00a0problem T\u00fcrkiye\u2019nin kom\u015fusu oldu\u011fu bir \u00fclkededir. Buna ra\u011fmen gerekli olan ise, T\u00fcrkiye\u2019nin daha pragmatik, daha ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir politika izlemesi ve g\u00fcc\u00fcn\u00fcn di\u011fer \u00fclkelerin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fabilme yetene\u011finden ziyade, kendi i\u00e7 politika performans\u0131yla belirlenece\u011finin fark\u0131nda olmas\u0131d\u0131r.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye politikas\u0131 hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle s\u00f6ylediniz; \u201c\u0130zlenen politika, T\u00fcrkiye\u2019yi Arap devletlerinin i\u00e7 i\u015flerine ve mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na \u00e7ekti. Bu durum da T\u00fcrkiye\u2019nin iyi huylu, b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 imaj\u0131na zarar verdi.\u201d2<\/sup> Bu noktadan hareketle, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz durumda, Suriye krizinin ortas\u0131nda iken, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n etkili bir rol oynama \u015fans\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n

Bence, T\u00fcrkiye\u2019nin yapmas\u0131 gereken daha pragmatik olmakt\u0131r. T\u00fcrkiye, bask\u0131n olmaya \u00e7al\u0131\u015fmak ve b\u00f6lgeye a\u015f\u0131r\u0131 ilgili olmak yerine, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri ile daha fazla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde olmal\u0131d\u0131r. Tek y\u00f6nl\u00fc bir d\u0131\u015f politika, bana kal\u0131rsa, T\u00fcrkiye i\u00e7in fazla masrafl\u0131 oluyor. Bence, bu T\u00fcrkiye i\u00e7in de \u00f6nemli \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede etkinli\u011fi Bat\u0131 ile \u2013 \u00a0Avrupa Birli\u011fi ve A.B.D. \u00a0\u2013\u00a0 olan g\u00fc\u00e7l\u00fc ili\u015fkilerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019yi 2000\u2019lerde Arap elitlerine \u00e7ekici yapan da buydu. Ne kadar ironik de olsa, T\u00fcrkiye, Bat\u0131\u2019ya ne kadar yak\u0131nsa, Arap d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in de T\u00fcrkiye, ekonomik geli\u015fmi\u015flik, \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam ve demokratik politikalar konular\u0131nda o kadar \u00e7ekici bir \u00fclke oluyor. Bu noktadan hareketle, T\u00fcrkiye kendini daha ba\u011f\u0131ms\u0131z bir noktaya oturtmal\u0131 ve d\u0131\u015f politikas\u0131nda daha yap\u0131c\u0131 ve \u00e7ok tarafl\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131. Buna ek olarak, kesinlikle Suriye ve Irak\u2019ta daha fazla kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sebep olabilecek bir \u015fekilde taraf olmaktan ka\u00e7\u0131nmal\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin muhalif gruplara olan deste\u011finin, fark\u0131nda olmadan, a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7taki S\u00fcnni ve Cihat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimseyen unsurlar\u0131n geli\u015fimine katk\u0131da bulundu\u011funa dair ciddi iddialar var. Bu ithamlar ne derecede do\u011fru bilemiyorum. Bu konuda \u00e7eli\u015fkili kan\u0131tlar var. E\u011fer bu gibi olaylarda fazla ilgili olursan\u0131z, bu tarz su\u00e7lamalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalman\u0131z ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. Bu nedenle i\u00e7inde bulundu\u011fumuz durum, T\u00fcrkiye i\u00e7in olduk\u00e7a zor. Durum kom\u015funuzun evinin yanmas\u0131na benziyor. Bundan ka\u00e7amazs\u0131n\u0131z, bir \u015fekilde etkileneceksiniz. T\u00fcrkiye, \u0130sve\u00e7 ya da Danimarka gibi \u00fclkelerin konumunda de\u011fil \u2013\u00a0 problem T\u00fcrkiye\u2019nin kom\u015fusu oldu\u011fu bir \u00fclkededir. Buna ra\u011fmen gerekli olan ise, T\u00fcrkiye\u2019nin daha pragmatik, daha ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir politika izlemesi ve g\u00fcc\u00fcn\u00fcn di\u011fer \u00fclkelerin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fabilme yetene\u011finden ziyade, kendi i\u00e7 politika performans\u0131yla belirlenece\u011finin fark\u0131nda olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Suriyeli m\u00fclteciler konusuna de\u011finmek istiyorum. Sizce T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcne kadar sergiledi\u011fi iyi niyetli tutum devam edecek midir? Yoksa, T\u00fcrkiye\u2019nin daha fazla kaynak ve yer ay\u0131ramayaca\u011f\u0131 bir nokta var m\u0131?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Bence o kritik noktaya ula\u015f\u0131yoruz. Problemin yay\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 sebebiyle artan bir halk tepkisi de var. M\u00fclteciler, T\u00fcrkiye\u2019nin di\u011fer b\u00f6lgelerine de gitmeye ba\u015flad\u0131. Hem \u0130stanbul\u2019da hem de di\u011fer b\u00f6lgelerde m\u00fcltecileri g\u00f6rebiliyorsunuz. Ayn\u0131 zamanda artan m\u00fclteci n\u00fcfusu sebebiyle, m\u00fclteci kamplar\u0131n\u0131n masraflar\u0131 da artt\u0131. \u00d6zellikle yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik riski sebebiyle artan halk \u00f6fkesini de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, h\u00fck\u00fcmet bir noktada buna bir s\u0131n\u0131rlama getirmek zorunda kalacakt\u0131r. Bunun ayn\u0131 zamanda AKP\u2019nin k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6l\u00e7ekte de olsa pop\u00fclaritesini kaybetmesine sebep olabilece\u011fine inan\u0131yorum, her ne kadar yerel se\u00e7imlerde pop\u00fclerli\u011fini yitirmesinde etkili bir rol oynamasa da, son d\u00f6nemde gittik\u00e7e artan bir hayalk\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ayr\u0131ca, son 6 ayl\u0131k d\u00f6nemde T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda bir U-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6rd\u00fck. Bu nedenle de ben olduk\u00e7a umutluyum. Bence, d\u0131\u015f politika uzmanlar\u0131 bu tarzdaki politikalar\u0131n etkili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. Ankara\u2019daki politikac\u0131lar ve uzmanlar Suriye politikas\u0131n\u0131n ya da M\u0131s\u0131r politikas\u0131n\u0131n bir hata oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul etmeyecektir. Ankara\u2019da bug\u00fcnlerde s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan bir tabir ise T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u2018reset tu\u015funa basmak\u2019t\u0131r. Ben bu \u201creset\u201d tu\u015funa basma s\u00f6ylemini pragmatik bir U-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olarak yorumluyorum. Erdo\u011fan\u2019\u0131n ya da Davuto\u011flu\u2019nun akl\u0131nda halen daha iddial\u0131 bir b\u00f6lgesel akt\u00f6r olma iste\u011fi vard\u0131r; fakat bana kal\u0131rsa bu tarz kapsaml\u0131 bir rol oynamak i\u00e7in, T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n fark\u0131na vard\u0131lar.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye kurallara dayal\u0131 ekonomiden, zenginli\u011fin ba\u011flant\u0131lara ve devlet elitlerine yak\u0131nl\u0131\u011fa dayand\u0131\u011f\u0131 bir ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131na do\u011fru yol al\u0131yor.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Y\u0131l i\u00e7erisindeki geli\u015fmeleri ele almaya devam etti\u011fimizde ise, Aral\u0131k ay\u0131nda ba\u015flayan yolsuzluk soru\u015fturmas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin politik \u00e7er\u00e7evesini olduk\u00e7a sarsm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Sizin AKP d\u00f6nemi ekonomi politi\u011fi \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z de\u011ferlendirmeleri temel al\u0131rsak, yolsuzluk iddialar\u0131nda ger\u00e7eklik pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/strong><\/p>\n

Bana kal\u0131rsa yolsuzluk iddialar\u0131 ba\u011flam\u0131nda, G\u00fclen hareketi mensuplar\u0131 ve AKP\u2019li elitler aras\u0131nda \u00e7ok ilgin\u00e7 ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir ayr\u0131\u015fmay\u0131 izledik. Bildi\u011finiz gibi G\u00fclen hareketi hay\u0131r i\u015flerine, okullara dayanan, ayn\u0131 zamanda \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde yat\u0131r\u0131mlar\u0131 sebebiyle de \u00f6nemli ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 bulunan bir sivil toplum \u00f6rg\u00fct\u00fcd\u00fcr. Geleneksel olarak dini muhafazakarl\u0131\u011f\u0131n daha \u0131l\u0131ml\u0131 bir versiyonunu yans\u0131tan bir organizasyon. Siyasetten uzak durmu\u015f olsalar da, destekleri a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde, \u00f6zellikle partinin ilk y\u0131llar\u0131nda, AKP\u2019ye y\u00f6nelikti. Son d\u00f6nemde, G\u00fclen hareketi fazlas\u0131yla g\u00fc\u00e7lendi. Mahkemelerde, polisin i\u00e7erisinde ve b\u00fcrokraside temsilcilerinin oldu\u011funa dair ciddi s\u00f6ylentiler var. Bu durumu T\u00fcrkiye\u2019nin yeni elitleri aras\u0131ndaki bir m\u00fccadele olarak g\u00f6rebiliriz. Bu iddialar\u0131 yorumlaman\u0131n bir \u015fekli onu toplumun farkl\u0131 kesimlerinin ya da bir ba\u015fka deyi\u015fle, yeni elitlerin g\u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131 ve \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 olarak g\u00f6rmek olurdu. Fakat unutulmamas\u0131 gereken di\u011fer bir nokta ise, T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fc\u00e7lenmekte olan ahbap-\u00e7avu\u015f kapitalizmidir: zenginli\u011fin gittik\u00e7e y\u00f6netici ve h\u00fck\u00fcmete olan yak\u0131nl\u0131\u011fa dayand\u0131\u011f\u0131 bir sistemdir. Bana kal\u0131rsa, T\u00fcrkiye\u2019de yeni i\u015f alanlar\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz ve \u00f6zellikle in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde, rant da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 \u00e7ok bir geni\u015f alan\u0131 kaps\u0131yor. Bu da\u011f\u0131t\u0131mdan da h\u00fck\u00fcmetle yak\u0131n ili\u015fkileri olanlar faydalanabiliyor. Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye, kurallara dayal\u0131 ekonomiden zenginli\u011fin ba\u011flant\u0131lara ve devlet elitlerine yak\u0131nl\u0131\u011fa dayand\u0131\u011f\u0131 bir ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131na do\u011fru yol al\u0131yor. Ne \u00f6l\u00e7\u00fcde yolsuzluklar skandal olarak de\u011ferlendirilebilir? \u0130ddialar ortada, fakat bilemiyoruz. Ancak, \u015funun da kan\u0131t\u0131 var ki, AKP politik ve ekonomik olarak daha g\u00fc\u00e7l\u00fc konuma geldik\u00e7e, y\u00f6neticileri g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131r\u0131p T\u00fcrkiye\u2019nin ekonomik ve politik ortam\u0131n\u0131 kendi tekelleri alt\u0131nda tuttuk\u00e7a, bu rant da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer alabilmek i\u00e7in ve zenginle\u015febilmek i\u00e7in, devlete ki\u015fisel eri\u015fim sa\u011flayabilmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu.<\/p>\n

\u201cAKP d\u00f6neminin yararl\u0131 taraf\u0131 sosyal anlamda kapsay\u0131c\u0131 bir ekonomik b\u00fcy\u00fcme elde edebilmesi oldu\u2026 Olumsuz taraf\u0131, b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn ve zenginli\u011fin belli bir grubun elinde toplanmas\u0131 ve AKP\u2019nin sadece yan\u0131ndakini destekleyen, di\u011ferlerini d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 yap\u0131s\u0131d\u0131r\u2026 Bu ba\u011flamda, g\u00fcce ne kadar yak\u0131n olursan\u0131z, o kadar s\u00fcre\u00e7ten faydalan\u0131rs\u0131n\u0131z.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Az \u00f6nce bahsetti\u011finiz noktadan hareketle, yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z ba\u015fka bir yay\u0131na dikkat \u00e7ekmek istiyorum. Orada \u015f\u00f6yle demi\u015ftiniz; \u201cAKP tekelci bir yeniden da\u011f\u0131t\u0131m anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimsiyor ve bu sistemde partinin i\u00e7erisindeki gayri resmi ba\u011flant\u0131lara yak\u0131nl\u0131k \u00f6nem kazan\u0131yor.\u201d Bu ba\u011flamda \u201cAKP\u2019nin neo-liberal k\u00fcreselle\u015fmenin kazanan ve kaybedenlerini geni\u015f tabanl\u0131, \u00e7oklu-s\u0131n\u0131fl\u0131 bir se\u00e7men koalisyonu olarak toplayabilmesinin ard\u0131nda yatan sebepler aras\u0131nda bu yeniden da\u011f\u0131t\u0131m anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r.\u201d3<\/sup><\/strong><\/p>\n

\u0130lgin\u00e7 bir d\u00f6ng\u00fc var bu noktada. Bir d\u00fczeyde, AKP d\u00f6nemini sosyal anlamda kapsay\u0131c\u0131 politikalar\u0131yla (\u00f6r. ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle, d\u00fc\u015f\u00fck enflasyonla ve de sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, toplu ula\u015f\u0131m, ve yerel hizmetler konusunda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yeniden da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 politikalar\u0131yla) toplumun geni\u015f bir kesimine fayda sa\u011flayan bir ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00a0Orta s\u0131n\u0131f\u0131n y\u00fckseli\u015fine ve ayn\u0131 \u015fekilde yoksulluk seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne \u015fahit olduk. Bir anlamda, AKP d\u00f6neminin yararl\u0131 taraf\u0131, sosyal anlamda kapsay\u0131c\u0131 bir ekonomik b\u00fcy\u00fcme elde edebilmesi oldu.T\u00fcrkiye bu d\u00f6nemde, orta gelirli \u00fclkeler seviyesine ula\u015ft\u0131 ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelir 3,500 dolar seviyelerinden 10,000 dolar seviyelerine \u00e7\u0131kt\u0131. Bu on y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nem i\u00e7in olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131d\u0131r. Bu nedenle de toplumun bu kadar b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n se\u00e7imlerde AKP lehine oy kullanmas\u0131 pek de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Bununla birlikte, AKP\u2019nin olumsuz taraf\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Olumsuz taraf\u0131, b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn ve zenginli\u011fin belli bir grubun elinde toplanmas\u0131 ve AKP\u2019nin sadece yan\u0131ndakini destekleyen d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 yap\u0131s\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de hala gelir ve varl\u0131k e\u015fitsizli\u011fi var. Fakat, b\u00fcy\u00fcme ile paralel sa\u011flanan sosyal politikalar yard\u0131m\u0131yla yararlar, toplumun olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu durum hem kapsay\u0131c\u0131 hem d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilen \u00e7eli\u015fkili bir durumdur. As\u0131l sorun, AKP h\u00fck\u00fcmeti ilk y\u0131llar\u0131nda elde etti\u011fi y\u00fczde 7\u2019lik, y\u00fczde 8\u2019lik b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131n\u0131 yakalayamazsa ne olaca\u011f\u0131d\u0131r. Son d\u00f6nemlerde elde edilen b\u00fcy\u00fcme seviyesi, d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fcy\u00fcme dengesi olan y\u00fczde 3 seviyesinde bir b\u00fcy\u00fcme oran\u0131d\u0131r. \u00a0Gelecekte ne olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor, ancak \u00e7o\u011fu yorumcunun tahminine g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019yi bekleyen ekonomik bir krizden ziyade d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fcy\u00fcmenin ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi bir d\u00f6nemdir. Burada sorulmas\u0131 gereken as\u0131l soru, bu d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fck bir ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle AKP sahip oldu\u011fu s\u0131n\u0131flar aras\u0131 koalisyonu bir arada tutabilir mi? Bug\u00fcne kadar, AKP b\u00fcy\u00fcmenin faydalar\u0131n\u0131 koalisyonun i\u00e7erisindeki kazananlara ve g\u00f6receli kaybedenlere da\u011f\u0131tabilmekteydi. AKP\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fck ekonomik b\u00fcy\u00fcme sebebiyle, bu da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 koalisyonu i\u00e7erisinde yaparken \u00e7at\u0131\u015fmalarla kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye, bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n orta seviyegelir tuza\u011f\u0131 (middle income trap<\/em>) olarak tarif etti\u011fi bir d\u00fczl\u00fc\u011fe ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, gittik\u00e7e borca ba\u011f\u0131ml\u0131 bir ekonomimiz var. Bu da, insanlar\u0131n AKP\u2019ye oy vermesi i\u00e7in bir di\u011fer sebep, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcketiciler bor\u00e7lu durumda, \u015firketler bor\u00e7lu durumda ve bu noktada, istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kendileri i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sorun olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z ekonomik geli\u015fmenin s\u00fcrd\u00fcrebilirli\u011fi ile ilgili olduk\u00e7a fazla sorun var. Bu sorunlara ek olarak, d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fcy\u00fcmenin oldu\u011fu bir durum, AKP\u2019ye gelecekte zarar verebilir. \u00d6te yanda, yakla\u015fan se\u00e7imlere \u00f6nemli bir etkisinin olaca\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u00a0Fakat, AKP, ciddi bir ekonomik reform s\u00fcrecine girmezse, uzun vadede\u00a0pop\u00fclaritesini koruyamayabilir.<\/p>\n

Polis ve adli makamlar taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan soru\u015fturmalar\u0131n, h\u00fck\u00fcmet i\u00e7erisinde bulunan G\u00fclen cemaati mensuplar\u0131 ve AKP aras\u0131nda onar\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir ayr\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdilik, \u00e7ok ciddi bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ek. Bu ayn\u0131 zamanda olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bir ayr\u0131l\u0131k \u00e7\u00fcnk\u00fc iki grup aras\u0131ndaki ideolojik ayr\u0131l\u0131k, sek\u00fclerler ve muhafazakarlar aras\u0131nda oldu\u011fu gibi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor. Orada, bir grup Bat\u0131l\u0131 ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 benimserken, di\u011fer grup daha muhafazakar bir ya\u015fam\u0131 tercih ediyor. O noktada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir k\u00fclt\u00fcr \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u2013 Kulturkampf<\/em>; fakat G\u00fclen cemaati ve AKP aras\u0131nda ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fma ise daha \u00e7ok i\u00e7 g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesi olarak tan\u0131mlanabilir. G\u00fclen cemaatinin \u0130slam\u2019\u0131n daha yumu\u015fak bir y\u00fcz\u00fcn\u00fc temsil etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz; fakat i\u015fin temelinde iki grupta ayn\u0131 dini ve muhafazakar kimli\u011fi benimseyen gruba dahiller. Sonu\u00e7 olarak, ya\u015fananlar k\u0131sa d\u00f6nemli olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesi olarak tan\u0131mlanabilir; fakat benzer kimlikleri payla\u015fmalar\u0131ndan dolay\u0131, uzun d\u00f6nemde ge\u00e7mi\u015fi arkalar\u0131nda b\u0131rak\u0131p k\u0131rg\u0131nl\u0131klar\u0131 unutmak onlar i\u00e7in daha kolay olacakt\u0131r.<\/p>\n

Konu\u015fmam\u0131zda ge\u00e7en i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika konular\u0131n\u0131 birle\u015ftirecek ba\u015fka bir olaya de\u011finmek istiyorum. Mart ay\u0131 i\u00e7erisinde, yerel se\u00e7imlerin arifesinde ve yolsuzluk iddialar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, bir Suriye jeti hava saham\u0131zda d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu olay, Esad rejimine ve Suriye\u2019deki kriz ortam\u0131n\u0131n tekrar g\u00fcndemde \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, AKP\u2019nin se\u00e7im \u00f6ncesinde g\u00fcndemi yolsuzluk iddialar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131 olarak yorumlanabilir mi?<\/strong><\/p>\n

G\u00fczel bir noktaya de\u011findiniz. Daha \u00f6ncede konu\u015ftu\u011fumuz gibi i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika birbirlerine olduk\u00e7a ba\u011f\u0131ml\u0131. Bu durum T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc de\u011fil, fakat yine de T\u00fcrkiye\u2019de bir d\u00f6ng\u00fc var.\u00a0 D\u0131\u015f politika b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u00e7 politikan\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak olu\u015fturuluyor. Ayn\u0131 \u015fekilde, i\u00e7 politik durum da d\u0131\u015f politikan\u0131n izledi\u011fi \u00e7izgiden etkileniyor. Bu nedenle, iki y\u00f6nl\u00fc bir dinamik var. Mart ay\u0131nda Suriye\u2019ye kar\u015f\u0131 daha agresif bir politika izlenmi\u015f olmas\u0131n\u0131n sebebinin, i\u00e7 politika \u00fczerine a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f olan dikkatleri da\u011f\u0131tma iste\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi konusunda size kat\u0131l\u0131r\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi, bu agresif d\u0131\u015f politika AKP\u2019ye yarar sa\u011flad\u0131. Kendine g\u00fcvenen T\u00fcrkiye imaj\u0131 ile anlat\u0131lmak istenen durum da bu; k\u00fcresel ve yerel arenada pasif bir izleyici de\u011fil, aksine aktif, BRICS (Brezilya, \u00c7in, Hindistan, ve G\u00fcney Afrika gibi \u00fclkeler k\u00fcmesi) \u00fclkeleri d\u00fczeyinde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde hareket edebilen bir T\u00fcrkiye. Erdo\u011fan\u2019\u0131n Filistin meselesinin temsilcisi gibi hareket etmesi de, onu sadece T\u00fcrk se\u00e7menler aras\u0131nda de\u011fil, Arap halklar\u0131 aras\u0131nda da olduk\u00e7a pop\u00fcler yapt\u0131. Ancak, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemde, Erdo\u011fan\u2019\u0131n Arap halklar\u0131 aras\u0131nda yine bu giri\u015fken d\u0131\u015f politikas\u0131 sebebiyle zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de s\u00f6yleyebiliriz. Suriye krizi konusundaki giri\u015fkenli\u011fin, Erdo\u011fan\u2019\u0131n b\u00f6lgedeki pop\u00fclerli\u011fini azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtebiliriz. 2013 y\u0131l\u0131 boyunca \u015fahit olduk ki, farkl\u0131 konularda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayan gruplar dahi, AKP\u2019nin Suriye politikas\u0131n\u0131n geri tepti\u011fi konusunda fikir birli\u011fine varabildiler. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi, y\u0131l\u0131n ilerleyen zamanlar\u0131nda, bu giri\u015fken d\u0131\u015f politika yerine daha sakin ve pragmatik bir anlay\u0131\u015f i\u00e7eren U-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n

\u201cBas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 getirilen b\u00fct\u00fcn engellemeleri \u2013 Twitter\u2019a, Youtube\u2019a getirilen yasaklar\u0131 \u2013 muhalifli\u011fi ve muhalifli\u011fin ifade edilebilece\u011fi ortamlar\u0131 k\u0131s\u0131tlama \u00e7abas\u0131 olarak g\u00f6rebiliriz.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz bahar aylar\u0131nda ya\u015fanan ba\u015fka bir olaya d\u00f6necek olursak, y\u00fcksek mevkide bulunan h\u00fck\u00fcmet mensuplar\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en bir diyalo\u011fun s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Youtube\u2019a eri\u015fim yasa\u011f\u0131 getirildi. Sizin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fekilde bu durum T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fme s\u00fcrecinde \u201cg\u00fcc\u00fcn, politik sistemin merkezinde yo\u011fun bir \u015fekilde toplanmas\u0131n\u0131 engelleyecek denetim ve denge mekanizmalar\u0131n\u0131n\u201d4<\/sup>olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fi olarak yorumlanabilir mi? Bir internet sitesini bu \u015fekilde yasaklayabilme g\u00fcc\u00fc bu denetim ve denge mekanizmalar\u0131n\u0131n yoklu\u011funa m\u0131 delalettir?<\/strong><\/p>\n

Kesinlikle. Bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 getirilen b\u00fct\u00fcn engellemeleri \u2013 Twitter\u2019a, Youtube\u2019a getirilen yasaklar\u0131 \u2013 muhalifli\u011fi ve muhalifli\u011fin ifade edilebilece\u011fi ortamlar\u0131 k\u0131s\u0131tlama \u00e7abas\u0131 olarak g\u00f6rebiliriz. \u00a0Bu yasaklamalar, ayn\u0131 \u015fekilde Gezi Park\u0131 protestolar\u0131ndan duyulan korkular\u0131 ve \u00e7o\u011funluk partisinin az\u0131nl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 zay\u0131f g\u00f6r\u00fcnmesi durumunda, bug\u00fcne kadar elde edilmi\u015f olunan kazan\u0131mlar\u0131 kaybedece\u011fi korkusunu da yans\u0131t\u0131yordu. Ayn\u0131 zamanda, bu tarz yasaklamalar Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u00e7o\u011funluk\u00e7u demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da yans\u0131t\u0131yordu ki bu da; \u2018e\u011fer se\u00e7imleri kazan\u0131rsam, \u00e7o\u011funlu\u011fu elde edersem istedi\u011fimi yapar\u0131m\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir anlay\u0131\u015fta da az\u0131nl\u0131k (par\u00e7alara ayr\u0131lm\u0131\u015f olarak di\u011fer y\u00fczde 50\u2019lik k\u0131s\u0131m oluyor) ya \u00e7o\u011funlu\u011fun bir par\u00e7as\u0131 olacak ya da bu s\u00fcre\u00e7ten tamamen d\u0131\u015flanacak. Bu nedenle, bir sebep eski elitlerin geri d\u00f6nebilece\u011fi korkusu iken, bir di\u011feri de, kendi kitlesine g\u00fcc\u00fcn, y\u00f6netme yetkisinin elinde oldu\u011funu, olumsuz bir ele\u015ftiri oldu\u011fu takdirde, bu ele\u015ftiriyi de y\u00f6netme becerisine sahip oldu\u011funu g\u00f6sterme \u00e7abas\u0131d\u0131r.Bana \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 gelen ise d\u0131\u015f ele\u015ftirilerin etkisini yitirmi\u015f olu\u015fuydu ve AB ile A.B.D.\u2019nin T\u00fcrkiye \u00fczerinde sahip olduklar\u0131 yumu\u015fak g\u00fcc\u00fcn zay\u0131flamas\u0131yd\u0131. Son d\u00f6nemde yap\u0131lan ele\u015ftirilerde bir art\u0131\u015f ve uluslararas\u0131 imaj\u0131m\u0131zda bir bozulma var; fakat bu politik de\u011fi\u015fimleri beraberinde getirmiyor. Erdo\u011fan \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip olu\u015funa g\u00fcvenerek, bu ele\u015ftirileri T\u00fcrkiye\u2019nin giderek g\u00fc\u00e7leni\u015fine ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin bunu kabullenememesine ba\u011flayabiliyor. \u0130nand\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f, giderek g\u00fc\u00e7lenen ve daha aktif bir rol oynayan T\u00fcrkiye\u2019yi Bat\u0131 \u00fclkelerinin istemedi\u011fi ve kabullenemedi\u011fidir. Bu mant\u0131k AKP\u2019nin muhafazakar se\u00e7men kitlesini ikna edebiliyor. Ekonomi iyi gittik\u00e7e, AKP\u2019ye hem ekonomik faydalar nedeniyle hem de AKP\u2019yi kimliklerinin temsilcisi olarak g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in AKP\u2019ye destek veren geni\u015f kitleler olduk\u00e7a, AB\u2019nin ele\u015ftirileri etkili olamayacakt\u0131r. Buna bir de ekonomik ve kimlik krizi k\u0131skac\u0131nda bulunan AB\u2019nin sundu\u011fu \u00fcyelik perspektifinin neredeyse tamamen kayboldu\u011funu eklersek, d\u0131\u015f ele\u015ftirilerin etkisinin daha da azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. AB, art\u0131k T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ekici bir model sunmuyor. \u00d6te yandan d\u0131\u015f etkenlerin i\u00e7 politikaya yans\u0131ma bi\u00e7imleri de ilgin\u00e7 bir unsur. Suriye meselesinden bahsettik ve bununla beraber K\u0131r\u0131m olay\u0131 ve Rus i\u015fgali var. Buralarda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz durum neydi? Bat\u0131 bir m\u00fcdahalede bulunabildi mi? AB bu geli\u015fmelere dair bir \u015fey yapabildi mi? Yunanistan\u2019daki ekonomik kriz, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f partilerin y\u00fckseli\u015fi, Avrupa\u2019daki islamofobi, b\u00fct\u00fcn bu unsurlar\u0131 bir arada d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, AB\u2019nin T\u00fcrkiye \u00fczerindeki yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 unsurunun gittik\u00e7e s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131n sebeplerini anlayabiliriz. \u00d6ncelikli olarak, AB \u00fcyeli\u011fi ger\u00e7ekle\u015febilir durmuyor. Bu nedenle de \u015fu m\u00fcktesebat\u0131 a\u00e7al\u0131m bu m\u00fcktesebat\u0131 a\u00e7al\u0131m diyemiyorlar. \u00d6yle bir durum, \u00fcyeli\u011fe do\u011fru bir ivme kazand\u0131rabilir. 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131nda, AB\u2019ye \u00fcyelik her ne kadar \u00e7ok \u00f6nemli olsa da, bug\u00fcn bu perspektifin azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131, sek\u00fcler ve liberal kesim dahi AB\u2019ye olan ilgisini kaybetti. Ayr\u0131ca, AB\u2019nin kendisi de art\u0131k ilgi \u00e7ekici bir model sunmuyor. B\u00fct\u00fcn bu nedenlerle de, AB\u2019nin T\u00fcrk siyasetine etkide bulunmak i\u00e7in kullanabilece\u011fi koz olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131. A.B.D.\u2019ye bakacak olursak, stratejik ili\u015fkilerimiz onlarla daha \u00f6nemli duruyor. A.B.D., her zaman, T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir destek\u00e7isi olmu\u015ftur ve AB\u2019den farkl\u0131 olarak bunun i\u00e7in de hi\u00e7bir demokratik \u00f6nko\u015fulu gerekli g\u00f6rmemi\u015ftir. Daha demokratik bir T\u00fcrkiye\u2019yi tercih edecektir elbette, fakat yine de AB ko\u015fulunu, T\u00fcrkiye\u2019ye bir \u00f6n ko\u015ful olarak sunmaz.S\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m T\u00fcrkiye kendisini b\u00f6lgesindeki di\u011fer \u00fclkelerden farkl\u0131 k\u0131larak daha \u00f6nemli bir rol oynayabilir. \u0130ronik olan da, bir Orta Do\u011fu \u00fclkesi \u015fekline b\u00fcr\u00fcn\u00fcrseniz, Bat\u0131\u2019dan uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in bu sefer de bir rol modeli olarak b\u00f6lgedeki yetkinli\u011finiz zarar g\u00f6r\u00fcr. Otoriterle\u015fmeye devam ettik\u00e7e ve d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fcy\u00fcme sergileyen bir ekonomi \u015fekline b\u00fcr\u00fcnd\u00fck\u00e7e yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 olarak etkinli\u011finiz azal\u0131r. Ki\u015fisel olarak inanc\u0131m, T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgede y\u00f6nlendirici ve egemen olan lider bir \u00fclke olarak de\u011fil de, uysal bir b\u00f6lgesel oyuncu olarak yans\u0131tabilece\u011fi bir g\u00fc\u00e7 potansiyeli var. Ne yaz\u0131k ki \u015fu anda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz durum, T\u00fcrkiye\u2019nin bu potansiyelini yitirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u201cEn iyi senaryo, parlamenter sistem i\u00e7erisinde, Ba\u015fbakan Erdo\u011fan cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda, bir parti lideri olarak de\u011fil de, daha k\u0131s\u0131tl\u0131 yetkilerle b\u00fct\u00fcn \u00fclkenin lideri olarak hareket etmesi olur. Bu senaryoda de\u011fi\u015fecek parti y\u00f6netimini uzaktan kontrol etmesi olduk\u00e7a zorla\u015f\u0131r ve bu da T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi iklimini daha a\u00e7\u0131k, \u0131l\u0131ml\u0131 ve \u00e7o\u011fulcu bir yola sokmak i\u00e7in bir ortam olu\u015fturabilir.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

AB\u2019nin azalan etkisi ile ilgili, ordunun politik bir akt\u00f6r olarak azalan rol\u00fc ile ilgili bence olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arg\u00fcman sundunuz. Buna paralel olarak, \u201cAKP\u2019nin Asya-tipi, \u2018k\u00fcresel b\u00fct\u00fcnle\u015fme\u2019 ve piyasalar\u0131 \u00e7e\u015fitlendirme odakl\u0131 bir k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecini benimsemi\u015f olu\u015fu halen daha \u00f6n planda. Benimsenen bu model, AKP\u2019nin kabul etti\u011fi ve yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 minimal demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131 ile tamamlan\u0131yor.\u201d5<\/sup> Bu noktadan hareketle, ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi \u00f6n planda tutmaya devam ederek daha h\u0131zl\u0131 ilerleyen bir demokratikle\u015fme s\u00fcrecine d\u00f6n\u00fc\u015f yap\u0131labilir mi?<\/strong><\/p>\n

Bu konuda ger\u00e7ekten daha umutlu olmak isterim. Tabii, geri d\u00f6nmeler ve U-d\u00f6n\u00fc\u015fleri her zaman olas\u0131d\u0131r. Bu nedenle, \u015fu an ya\u015fananlar\u0131 ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f en son denge noktas\u0131 olarak de\u011ferlendirmeyelim; fakat bir on y\u0131l \u00f6ncesi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu y\u00f6nde de\u011fi\u015fime pek uygun olmayan bir d\u0131\u015f ortam g\u00f6r\u00fcyoruz. De\u011fi\u015fim, demokratikle\u015fme ve demokratikle\u015fmenin geriye gidi\u015fini engelleme i\u00e7in istek toplumsal kaynakl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Gezi\u2019yi demokratikle\u015fmedeki geriye gidi\u015fi durdurma \u00e7abas\u0131 olarak da g\u00f6rebiliriz\u2026 Ancak, bunlar kurulu parti politikalar\u0131 \u00fczerinde etkili olup ulusal politik dengeyi etkileyebilecek noktaya gelmez ise tesirleri s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r. \u0130htiyac\u0131m\u0131z olan CHP gibi partilerin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve daha yap\u0131c\u0131 muhalefet sunmas\u0131. Mesela, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinde Ekmeleddin \u0130hsano\u011flu\u2019nun aday g\u00f6sterili\u015fi CHP taraf\u0131ndan toplumun daha geni\u015f katmanlar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in at\u0131lm\u0131\u015f yarat\u0131c\u0131 bir ad\u0131md\u0131r. CHP eskiden beri oldu\u011fu gibi sadece sek\u00fclerlerin partisi olarak kalmay\u0131p taban\u0131n\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r, aksi halde se\u00e7im kazanacak konuma gelemez. De\u011finece\u011fim bir nokta bu. \u0130kinci nokta ise AKP i\u00e7erisindeki muhalefettir. AKP\u2019de de daha liberal, \u0131l\u0131ml\u0131 isimler var ve e\u011fer olur da bunlar parti i\u00e7erisinde daha fazla politik g\u00fc\u00e7 elde edebilirse, AKP de 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131ndaki durumuna geri d\u00f6nebilir. Politik de\u011fi\u015fimi ba\u015farabilmek i\u00e7in a\u00e7\u0131k olan yollar var. D\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin etkisinin bu kadar azald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde ise bu de\u011fi\u015fim iste\u011fi toplumsal temele sahip olmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan, itibar\u0131n da \u00e7ok \u00f6nemli bir etken oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019de liderler ve siyaset\u00e7iler \u00fclkenin uluslararas\u0131 ortamdaki itibar\u0131na olduk\u00e7a \u00f6nem veriyorlar. Bu nedenle, e\u011fer ki yerel siyaset arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, muhalefet taraf\u0131ndan ya da iktidar partisinden temelini alan bir siyasi hareket var ise, uluslararas\u0131 ele\u015ftirilerin bir etkisi olabilir. Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131nca 2014 yaz\u0131ndan sonra ya\u015fanabilecekler daha ilgin\u00e7 bir hal al\u0131yor. Spek\u00fclatif olacak fakat Erdo\u011fan cumhurba\u015fkan\u0131 olunca ne t\u00fcr bir cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sistemi olacak?En iyi senaryo, parlamenter sistem i\u00e7erisinde, Erdo\u011fan cumhurba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda, bir parti lideri olarak de\u011fil de, daha k\u0131s\u0131tl\u0131 yetkilerle b\u00fct\u00fcn \u00fclkenin lideri olarak hareket etmesi olur. Bu senaryoda, de\u011fi\u015fecek parti y\u00f6netimini uzaktan kontrol etmesi olduk\u00e7a zorla\u015f\u0131r ve bu da T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi iklimini daha a\u00e7\u0131k, \u0131l\u0131ml\u0131 ve \u00e7o\u011fulcu bir yola sokmak i\u00e7in bir ortam olu\u015fturabilir. Bu iyi niyetli senaryo da bizi 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131ndaki ortama geri getirebilir. Alternatif bir senaryoda, Erdo\u011fan\u2019\u0131n parti \u00fczerinde tuttu\u011fu kontrol sayesinde anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi ve Putin ile Rusya\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz tarzda bir ba\u015fkanl\u0131k sistemini T\u00fcrkiye\u2019de hayata ge\u00e7irmesi olur. Bu, T\u00fcrkiye i\u00e7in tehlikeli olabilecek bir senaryodur. Ekonomik ve politik g\u00fcc\u00fcn daha da merkezde toplanmas\u0131 anlam\u0131na gelebilir. B\u00f6yle bir durum da, ister merkez sa\u011fda olsun ister merkez solda, hi\u00e7bir liberalin isteyece\u011fi senaryo olamaz. Bu iki senaryo aras\u0131nda, umar\u0131m ilki ger\u00e7ekle\u015fir. En az\u0131ndan k\u0131sa d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fecek olan ilk senaryodur. Sonu\u00e7ta, Erdo\u011fan anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirme yetkisini yak\u0131n gelecekte elinde bulunduramayacak. Erdo\u011fan\u2019\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi\u011fi \u00fclke parlamento gelene\u011fi olan bir \u00fclkedir. Bu da yetkileri daha k\u0131s\u0131tl\u0131 bir cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Baz\u0131lar\u0131 1982 anayasas\u0131n\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131na verdi\u011fi \u00e7e\u015fitli g\u00fc\u00e7leri g\u00f6stererek Erdo\u011fan\u2019\u0131n kendisine tan\u0131nm\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn yetkisini kullanabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ahmet Necdet Sezer, Abdullah G\u00fcl gibi eski cumhurba\u015fkanlar\u0131m\u0131z bu yetkileri kullanmad\u0131lar. Bu nedenle makamlar\u0131n\u0131 daha uzla\u015fmac\u0131 bir \u015fekilde kulland\u0131lar. Bana g\u00f6re, ge\u00e7en seneye kadar G\u00fcl \u00f6rnek bir cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131. Kendisinin cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 konusunda olduk\u00e7a olumlu g\u00f6r\u00fc\u015flerim vard\u0131, ancak 2013\u2019ten beri sergiledi\u011fi duru\u015f benim i\u00e7in hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 oldu. Sonu\u00e7 olarak, beklenen yol, parlamenter sistem devam edecek dahi olsa, Erdo\u011fan\u2019\u0131n parti kontrol\u00fcn\u00fc de s\u00fcrd\u00fcrmesi ve veto g\u00fcc\u00fcn\u00fc G\u00fcl\u2019den daha s\u0131k kullanarak cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapmas\u0131d\u0131r; fakat bunu 80\u2019li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131nda ve 90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131nda ba\u015flar\u0131nda \u00d6zal da yapmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda partinin de ba\u015f\u0131na emanet\u00e7i bir ba\u015fbakan\u0131 \u2013 Y\u0131ld\u0131r\u0131m Akbulut\u2019u \u2013 koymu\u015ftu; ancak, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bunun i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131yd\u0131. \u00d6te yandan ise, \u00d6zal\u2019\u0131n Erdo\u011fan\u2019dan farkl\u0131 oldu\u011funu ve 80\u2019li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndaki Anavatan Partisi\u2019nin (ANAP) bug\u00fcn\u00fcn AKP\u2019sinden farkl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Ayr\u0131ca, ANAP\u2019\u0131n o d\u00f6nemlerde g\u00fc\u00e7 kaybetmekte oldu\u011funu ve \u00d6zal\u2019\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 olu\u015funun ard\u0131ndan, 1991 y\u0131l\u0131ndaki genel se\u00e7imlerini ANAP\u2019\u0131n kaybetti\u011fini belirtmeliyiz. \u015eimdiki durum ise, Erdo\u011fan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 mevkisine ge\u00e7erken, AKP\u2019nin oy oran\u0131 hala y\u00fczde 45\u2019ler seviyesinde. Bu durum ANAP\u2019\u0131n bulundu\u011fu siyasi ortamdan olduk\u00e7a farkl\u0131 bir durum.<\/p>\n

Erdo\u011fan\u2019\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 fikrine belki de en b\u00fcy\u00fck etkenin 2014 Mart yerel se\u00e7imlerindeki sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011funu ve bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 da irdelememiz gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Asl\u0131nda, k\u0131saca s\u00f6z ettik, fakat AKP\u2019nin oylar\u0131n \u00f6nemli bir\u00e7o\u011funu alarak bir anlamda g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisi yapt\u0131\u011f\u0131 bu se\u00e7imlere dair analizinizi merak ediyorum.<\/strong><\/p>\n

Se\u00e7imlere dair yapabilece\u011fimiz \u00f6nemli \u00e7\u0131kar\u0131mlardan birisi yolsuzluk iddialar\u0131n\u0131n ne Erdo\u011fan\u2019a ne de AKP\u2019ye olan deste\u011fi etkilememi\u015f oldu\u011fudur.<\/p>\n

\u201cAKP ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece (bu b\u00fcy\u00fcmenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi konusunda problemler mevcut) ve ortalama vatanda\u015f ile \u015firketler bundan yarar sa\u011flayabildi\u011fi s\u00fcrece yolsuzluk iddialar\u0131 i\u015fe yarayacakm\u0131\u015f gibi durmuyor.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Sizce ni\u00e7in b\u00f6yle oldu?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye siyasi ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00f6nceki \u00f6rneklerinin de ortaya koydu\u011fu gibi, siyasi arenada, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ekonomik ivme kazand\u0131rm\u0131\u015f, sunulan devlet hizmetlerini artt\u0131rm\u0131\u015f, ki\u015filere ve \u015firketlere getiri sa\u011flayan b\u00fcy\u00fcme ortam\u0131n\u0131 olu\u015fturabilmi\u015f bir parti varsa, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n sizden daha \u00e7ok kazanm\u0131\u015f olu\u015fu ya da yolsuzluk iddialar\u0131 tutmuyor. Toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131na g\u00f6re, kazan\u00e7lar\u0131n bu kadar y\u00fcksek oldu\u011fu bir ortamda, insanlar\u0131n bu kazan\u00e7lar\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131ndan do\u011fan zararlar da olabiliyor. T\u00fcrkiye\u2019de yolsuzluklar ekonomik krizle beraber ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. 2000-2001 ekonomik krizi esnas\u0131nda banka iflaslar\u0131n\u0131n, yan\u0131 s\u0131ra bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 yolsuzluk skandallar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bunun sonucunda da 2002 se\u00e7imlerinde koalisyon \u00fcyesi partiler \u015fiddetli bir \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu durum da AKP\u2019nin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131; fakat AKP ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece (bu b\u00fcy\u00fcmenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi konusunda problemler mevcut) ve ortalama vatanda\u015f ile \u015firketler bundan yarar sa\u011flayabildi\u011fi s\u00fcrece yolsuzluk iddialar\u0131 i\u015fe yarayacakm\u0131\u015f gibi durmuyor. \u0130kinci olarak, d\u0131\u015far\u0131ya kapal\u0131 gruplarda, e\u011fer ki iddialar sizin grubunuzdan birine y\u00f6nlendirilmi\u015fse, siz bunu ailenizden biri su\u00e7lanm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ve bu durumu cezaland\u0131rmak i\u00e7in bir giri\u015fimde bulunmazs\u0131n\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc ailenizden birini cezaland\u0131rmak istemezsiniz. E\u011fer bu iddialar kar\u015f\u0131 taraftan birilerini hedef alsayd\u0131, bu sefer de \u00e7ok hassas davran\u0131rd\u0131n\u0131z. \u00d6rne\u011fin, yolsuzluk skandal\u0131 CHP mensuplar\u0131n\u0131 hedef al\u0131yor olsayd\u0131, o zaman \u00e7ok farkl\u0131 bir tepki olabilirdi. Bu tarzdaki grup psikolojisi \u00e7ok etkileyicidir. \u201cBu insanlar bizim taraf\u0131m\u0131zdan, bizim insan\u0131m\u0131z\u201d gibi s\u00f6ylemler, T\u00fcrkiye\u2019nin sek\u00fcler\/dindar ayr\u0131m\u0131ndaki kimlik ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yorlar. \u00a0Ayr\u0131ca, ba\u015fbakan\u0131n bu iddialar\u0131 G\u00fclen cemaatine ve onlarla verdi\u011fi g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesine ba\u011flayarak \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir propaganda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu nedenle de, halk\u0131n kafas\u0131nda bu iddialar\u0131n ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair soru i\u015faretleri olu\u015ftu; fakat bana kal\u0131rsa, bu \u00f6ncelikli sebep de\u011fildir. \u0130ki \u00f6nemli sebep var; bir ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin s\u00fcrmesi, ikincisi ise parti bizim partimiz olmaya devam etti\u011fi m\u00fcddet\u00e7e destek fikri. Ayr\u0131ca, AKP\u2019yi ya da Erdo\u011fan\u2019\u0131 cezaland\u0131rman\u0131n zararlar\u0131 da var. \u00d6yle bir durumda yerlerine kim gelecek? Muhalefet. Muhalefet eski g\u00fcnlere geri d\u00f6n\u00fc\u015f demek ve bu da dindar\/muhafazakar kesimin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 baltalayabilir. \u00a0Bu noktadan bak\u0131nca Bat\u0131l\u0131lar i\u00e7in bu kadar ciddi yolsuzluk iddialar\u0131na ra\u011fmen, bir partinin pop\u00fclaritesini bu derece koruyabilmesi olduk\u00e7a ilgin\u00e7 geliyor. Bunu s\u00f6ylerken, bu pop\u00fclaritenin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f e\u011frisinde oldu\u011funu da belirtmeliyiz; 2011\u2019de y\u00fczde 50 civar\u0131ndayken, iki bu\u00e7uk sene sonra bu oran y\u00fczde 43-44 seviyelerine geriledi. Bu durum, AKP\u2019nin liberal ve merkez soldan bug\u00fcne kadar alabildi\u011fi oylar ile G\u00fclen cemaati mensuplar\u0131n\u0131n oylar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini g\u00f6steriyor. Bu ayn\u0131 \u015fekilde, \u00a0bu gruplar\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi ya\u015fam\u0131nda, AKP\u2019nin bask\u0131nyap\u0131s\u0131n\u0131 sarsabilecek bir a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6sterdi.<\/p>\n

2011 se\u00e7imlerinin hemen ard\u0131ndan, 2012 y\u0131l\u0131nda \u201cT\u00fcrkiye tek bir partinin bask\u0131n oldu\u011fu bir sisteme do\u011fru hareket ediyor olabilir\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z.6 <\/sup>Bu, \u015fu y\u00f6nden ilgin\u00e7 ki 2014 yerel se\u00e7imlerini bu s\u00f6ylemin bir kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6rebiliriz. Fakat, ayn\u0131 \u015fekilde az \u00f6nce de belirtti\u011finiz gibi oy oran\u0131ndaki k\u0131smi azalmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek bask\u0131n partinin g\u00fc\u00e7 kaybetti\u011fini de s\u00f6yleyebiliriz.<\/strong><\/p>\n

Olduk\u00e7a do\u011fru. Bir \u00e7e\u015fit arada oldu\u011fumuzu s\u00f6yleyebiliriz san\u0131r\u0131m. \u0130ki y\u0131l \u00f6ncesinde, yorumcular, tek bir partinin hegemonyas\u0131na do\u011fru ilerledi\u011fimiz konusunda kendilerinden \u00a0olduk\u00e7a emin yaz\u0131lar yazabiliyorlard\u0131; fakat, \u015fimdi bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu kadar emin olabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. K\u0131sa d\u00f6nemde, \u00a0AKP\u2019nin hakimiyeti devam edecektir. Uzun d\u00f6nemde ise ayr\u0131\u015fmalar g\u00f6rebiliriz. Burada \u00fczerinde durmak istedi\u011fim konu tek parti hakimiyetinde olan bir sistem de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc tek parti hakimiyeti de sizi ileri demokrasiye g\u00f6t\u00fcrebilir. Sosyal demokratlar\u0131n uzun y\u0131llard\u0131r iktidarda oldu\u011fu \u0130sve\u00e7, bunun g\u00fczel bir \u00f6rne\u011fidir. Japonya\u2019daki Liberal Demokratik Parti de bunun ba\u015fka bir \u00f6rne\u011fidir. Burada bahsetmek istedi\u011fim as\u0131l problem g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na, denetim ve denge mekanizmalar\u0131na olan ihtiya\u00e7t\u0131r. E\u011fer ki bu dengelerin partiler aras\u0131nda, parti i\u00e7erisinde ya da y\u00fcr\u00fctme ile yarg\u0131 aras\u0131nda zay\u0131f oldu\u011fu bir sistem varsa ve b\u00f6yle bir durumda tek bir partinin bask\u0131n oldu\u011fu bir sistemden bahsediyorsak, b\u00fct\u00fcn sistem aksam\u0131\u015f demektir. Bu otoriterli\u011fe giden bir yol demektir. Tehlike buradad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de denetim ve denge mekanizmalar\u0131n\u0131 daha da artt\u0131rma yolundaki en b\u00fcy\u00fck engel y\u00fczde 10 olan se\u00e7im baraj\u0131d\u0131r. Bu olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hreti de olan bir engellemedir. D\u00fcnyada en y\u00fcksek se\u00e7im baraj\u0131na sahip \u00fclkeyiz. San\u0131r\u0131m Rusya y\u00fczde 7\u2019lik bir barajla ikinci s\u0131rada. Y\u00fczde 10 baraj\u0131 partilerin kendi i\u00e7lerindeki \u00e7eki\u015fmeyi de engelledi\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir engellemedir. \u00d6rnek olarak, CHP\u2019ye bakacak olursak liberal olanlar, Kemalist olanlar ya da daha sek\u00fcler olanlar olarak ayr\u0131\u015fmalar ya\u015fayabilecek bir parti g\u00f6r\u00fcr\u00fcz asl\u0131nda. AKP i\u00e7erisinde ise daha muhafazakar\/dindar ve merkez-sa\u011f, liberal olarak ayr\u0131lmalar ya\u015fanabilirdi. Ancak parti mensuplar\u0131 b\u00f6yle bir risk al\u0131p parti liderine kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel bir tutum g\u00f6steremiyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir tutumun onlar\u0131n partiden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131na neden olabilece\u011fini biliyorlar. Yeni bir parti kurdu\u011fun takdirde, ba\u015far\u0131l\u0131 olamazs\u0131n \u00e7\u00fcnk\u00fc bilirsin ki y\u00fczde 4-5 oy oran\u0131n\u0131 ge\u00e7emezsin. Bu da partilerinin, kendilerinin siyasi arenadan silinmesi demek olur. Bu nedenle de bu tarz kurumsal k\u0131s\u0131tlamalar, partilerdeki liderin \u00f6nemini vurgulamaya yarar. Bu do\u011frultuda bunu sadece bir k\u0131s\u0131tlama olarak de\u011fil; fakat daha \u00e7o\u011fulcu bir parti sisteminin olu\u015fmas\u0131 konusunda da b\u00fcy\u00fck bir engel olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Bug\u00fcnk\u00fc g\u00fcndemde CHP baraj\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele\u015ftiriyor, ancak bunu de\u011fi\u015ftirebilecek g\u00fcce sahip de\u011filler. AKP liderleri kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde baraj\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmeyi istediklerini belirtmi\u015fti; fakat bug\u00fcnk\u00fc ortamda g\u00fcndemlerinde bu yok gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n

\u201cK\u0131sa vadede\u00a0AKP\u2019nin hakimiyeti devam edecektir. Uzun vadede\u00a0ise ayr\u0131\u015fmalar g\u00f6rebiliriz.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Bu y\u0131l\u0131n en trajik olay\u0131 Soma maden facias\u0131 oldu. Bu facia T\u00fcrk ekonomi politi\u011finin geni\u015f \u00e7apl\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n bir simgesi olarak da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Siz buna kat\u0131l\u0131yor musunuz? Sizce de, Soma bir madende ger\u00e7ekle\u015fen trajediden ziyade T\u00fcrkiye\u2019deki daha b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131 m\u0131 yans\u0131t\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Bence Soma, az \u00f6nce bahsetti\u011fim, AKP\u2019nin kapsay\u0131c\u0131 ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 iki farkl\u0131 y\u00fcz\u00fcn\u00fc yans\u0131tan bir olayd\u0131. Soma olay\u0131, AKP\u2019nin d\u0131\u015flay\u0131c\u0131, ya da di\u011fer bir deyi\u015fle daha neoliberal olan y\u00fcz\u00fcn\u00fc yans\u0131t\u0131yordu. Konu i\u015f\u00e7i haklar\u0131na, i\u015f yeri g\u00fcvenli\u011fine, \u00e7al\u0131\u015fan sorunlar\u0131na gelince, bu noktalar\u0131n AKP\u2019nin hassas oldu\u011fu konular olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu nedenle, Soma, T\u00fcrkiye\u2019de i\u015f\u00e7i haklar\u0131 ve i\u015f\u00e7i g\u00fcvenli\u011fi gibi ciddi problemlere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen vurdumduymazl\u0131\u011f\u0131n bir \u00f6rne\u011fi oldu. Burada da ilgin\u00e7 bir \u00e7eli\u015fki g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha ele\u015ftirel yakla\u015fanlar\u0131n e\u015fitsizlik, i\u015f\u00e7i haklar\u0131n\u0131n noksanl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f\u00e7i g\u00fcvenli\u011fi konusunda bulunan eksiklikleri g\u00f6stererek, AKP\u2019nin d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 y\u00fcz\u00fcne odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha iyimser olanlar\u0131n ise yoksullu\u011fun azalmas\u0131na, devlet hizmetlerine ve ula\u015f\u0131mdaki geli\u015fmelere odaklanarak, AKP\u2019nin toplumsal kapsay\u0131c\u0131 y\u00fcz\u00fcne dikkat \u00e7ektiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nceden, Malatya\u2019dan \u0130stanbul\u2019a 20 saatlik bir yolculuk yapmas\u0131 gerekenler \u015fimdi bunu d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle u\u00e7arak daha k\u0131sa s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyor. Daha dengeli bir yakla\u015f\u0131m ise AKP\u2019nin iki y\u00fcz\u00fcne de bakmay\u0131 gerektirir. T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok az ki\u015fi bunu yap\u0131yor. Bir\u00e7ok gazeteci, ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bilim adam\u0131 ya tamamen AKP\u2019ye ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131yor ya da hi\u00e7bir hata pay\u0131 vermeden y\u00fczde 100\u2019l\u00fck bir destekle AKP\u2019yi savunuyor; fakat bug\u00fcne kadarki AKP hikayesinde hem kapsay\u0131c\u0131 ve hem d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 \u00f6rnekler bulunuyor. Soma olay\u0131 da AKP\u2019nin d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 y\u00fcz\u00fcne dair akla gelen en iyi \u00f6rnek oluyor. AKP\u2019nin bu konudaki savunmas\u0131 yasan\u0131n \u00e7ok yeni olmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i g\u00fcvenli\u011fi konusunda, i\u015fyeri ortam\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi konusunda olu\u015fturulan yasalar daha \u00e7ok yeni. Tabii bu da daha geni\u015f bir problemi yans\u0131t\u0131yor. G\u00f6r\u00fcyoruz ki yasalar\u0131 ge\u00e7irmek yeterli de\u011fil. Bu ba\u015fka bir\u00e7ok \u00fclkede de ciddi bir sorun. Yasay\u0131 uygulamazsan\u0131z, onu ge\u00e7irmenin pek bir anlam\u0131 kalm\u0131yor. Yasay\u0131 uygulamaya ge\u00e7irmek olduk\u00e7a \u00f6nemli.<\/p>\n

\u201cIrak ve Suriye\u2019de giderek artan b\u00f6l\u00fcnme beklenen bir durumdu; fakat u\u00e7 hareketlerin bu denli y\u00fckseli\u015fini kimse beklemiyordu.\u201d<\/em><\/strong><\/h4>\n

Son olarak, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7evresinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z en son kriz Irak\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu kriz de asl\u0131nda bizi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktaya, Orta Do\u011fu\u2019daki uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin T\u00fcrkiye\u2019yi etkilemesine getiriyor. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye\u2019deki akademisyenler, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ve siyaset bilimciler bu krizin geli\u015fini g\u00f6rebilmi\u015f miydi? 2012\u2019de \u201cIrak a\u015f\u0131r\u0131 derecede k\u0131r\u0131lgan ve mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fma ve ayr\u0131\u015fmalara fazlas\u0131yla yatk\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor\u201d7<\/sup> diye yazm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. Bu kriz uzmanlar\u0131n geli\u015fini fark etti\u011fi bir kriz mi oldu?<\/strong><\/p>\n

\u00d6zellikle K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinin artan otonomisi ve de facto<\/em> ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edenler Irak\u2019\u0131n par\u00e7alanmaya gitti\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. T\u00fcrk siyaseti de K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinin otonomik yap\u0131s\u0131n\u0131 giderek artan bir \u015fekilde tan\u0131maya ba\u015flad\u0131. Ve hatta son d\u00f6nemlerde, b\u00f6lgesel y\u00f6netimle do\u011frudan ili\u015fkilere de ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm, bu politikan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fudur. Irak K\u00fcrdistan\u2019\u0131 ile kurulan politik ili\u015fkiler ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine paralel s\u00fcre\u00e7ler \u2013 T\u00fcrkiye\u2019nin K\u00fcrt sorununu zapt etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgenin petrol kaynaklar\u0131ndan da ekonomik \u00e7\u0131kar elde etme \u00e7abas\u0131d\u0131r. Bu durum, T\u00fcrkiye ile A.B.D.\u2019nin aras\u0131n\u0131 da a\u00e7an bir durum oldu. 1990\u2019larda T\u00fcrkiye, Irak\u2019\u0131n kuzeyine sa\u011flanan destek sebebiyle Irak\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesine sebep olunabilece\u011fini belirtip ele\u015ftirilerde bulunurken, bug\u00fcn Kuzey Irak\u2019la kurdu\u011fu do\u011frudan ili\u015fkilerin bu sonucu do\u011furabilece\u011fini iddia eden A.B.D., T\u00fcrkiye\u2019yi ele\u015ftiriyor. Ayr\u0131ca, Irak Kurdistan\u2019\u0131 ile do\u011frudan ili\u015fkiler kurulurken aradan \u00e7\u0131kar\u0131lan Ba\u011fdat y\u00f6netimi de T\u00fcrkiye\u2019yi s\u0131kl\u0131kla ele\u015ftiriyor. \u00d6rne\u011fin, Davuto\u011flu Ba\u011fdat\u2019\u0131n izni olmadan Erbil\u2019e u\u00e7mu\u015f ve bu durum da kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sebep olmu\u015ftu. Irak ve Suriye\u2019de giderek artan b\u00f6l\u00fcnme beklenen bir durumdu; fakat u\u00e7 hareketlerin bu denli y\u00fckseli\u015fi kimse beklemiyordu. Sonu\u00e7 olarak, son d\u00f6nemde ya\u015fanan olaylar, b\u00f6lgedeki par\u00e7alanman\u0131n ve istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmesine sebep oldu. \u00a0\u015eu anki geli\u015fmeleri \u00f6rne\u011fin,\u00a0 2012 y\u0131l\u0131nda, tahmin etmek \u00e7ok zordu. Bu durum da ya\u015fanan geli\u015fmelere kar\u015f\u0131 bir politika olu\u015fturulabilmesini olduk\u00e7a zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu dediklerimi en ba\u015fta s\u00f6ylediklerime ba\u011flayabiliriz. Bu derecede dengesiz bir ortamda, tek y\u00f6nl\u00fc ve a\u015f\u0131r\u0131 aktif bir siyasetin uygulanabilecek en k\u00f6t\u00fc siyasi politika oldu\u011fu sonucuna varabiliriz.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde \u201c\u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgeye kar\u015f\u0131 artan ilgisini yans\u0131tan bir bi\u00e7imde \u015eiilerin g\u00fc\u00e7lenmesini ve buna kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi S\u00fcnnilerin liderli\u011fi rol\u00fcne b\u00fcr\u00fcnmemesi\u201d8<\/sup>konusunda uyarm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. \u015eimdi ise S\u00fcnni militanlar\u0131n sald\u0131ran taraf oldu\u011funu ve bunlara kar\u015f\u0131, \u0130ran ile T\u00fcrkiye\u2019nin ayn\u0131 tarafta saf tuttu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/strong><\/p>\n

Yap\u0131lmas\u0131 gereken \u2013 T\u00fcrkiye\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 \u2013 S\u00fcnnilerin artan militanla\u015fmas\u0131na olabildi\u011fince kar\u015f\u0131 olmakt\u0131r. S\u0131rf olaylar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenler S\u00fcnni diye T\u00fcrkiye b\u00f6yle bir eylemi ho\u015f kar\u015f\u0131layamaz, buna izin verilemez. \u0130ran\u2019la bu konuda sa\u011flanan i\u015fbirli\u011fi, T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019\u0131n mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n iki farkl\u0131 ucunda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rabilmek i\u00e7in de at\u0131lm\u0131\u015f g\u00fczel bir ad\u0131md\u0131r. AKP\u2019nin S\u00fcnnilik yanl\u0131s\u0131 oldu\u011fu ve halen Alevilerin haklar\u0131 konusunda sorunlar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ortada. Bunlara ra\u011fmen, benim teorim \u00a0\u2013 genelge\u00e7er bir kabul g\u00f6rmese de \u2013 AKP\u2019nin ve Davuto\u011flu\u2019nun d\u0131\u015f politika vizyonunun \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6nemli bir akt\u00f6r olma iste\u011fidir. 2000\u2019li y\u0131llarda, \u0130ran ile ili\u015fkileri d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde amac\u0131n S\u00fcnnilerin liderli\u011fini yapmak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyay\u0131 daha birle\u015fmi\u015f ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir blok olarak ortaya \u00e7\u0131karma oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bat\u0131 ile girilmi\u015f olan dinleraras\u0131 diyalog ile de M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 tek bir blok olarak ortaya sunulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, bu M\u00fcsl\u00fcman blo\u011fu birle\u015ftirme hedefinde, Esad\u2019\u0131n y\u00f6netiminin \u015eii k\u00f6kenli olmas\u0131ndan ve T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye konusuna daha fazla m\u00fcdahil olmas\u0131 ve muhalif g\u00fc\u00e7lere deste\u011fini artt\u0131rmas\u0131ndan dolay\u0131, \u00a0T\u00fcrkiye sanki, \u015eiilere kar\u015f\u0131 S\u00fcnnileri destekliyormu\u015f gibi bir alg\u0131 olu\u015ftu. T\u00fcrkiye\u2019nin ger\u00e7ekte kar\u015f\u0131 oldu\u011fu ise Esad rejimiydi ve beklentisi Suriye\u2019nin otoriter bir sistemden daha a\u00e7\u0131k bir politik yap\u0131ya ge\u00e7mesiydi. Sergilenen davran\u0131\u015f Esad\u2019a kar\u015f\u0131 olmaktan kaynaklanm\u0131yordu. Sonu\u00e7ta, Arap Bahar\u0131 \u00f6ncesi d\u00f6nemde Esad\u2019la olan ili\u015fkiler olduk\u00e7a iyiydi. Suriye\u2019ye dair geli\u015ftirilmi\u015f olan T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131, Suriye\u2019deki S\u00fcnni ayaklanmay\u0131 desteklemek olarak okumay\u0131 T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 fazlas\u0131yla basite indirgemek olarak yorumlar\u0131m. Olaylar\u0131n arka plan\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6zellikle Erdo\u011fan\u2019\u0131n konu\u015fmalar\u0131nda S\u00fcnnileri ye\u011fledi\u011fini fark ediyoruz; fakat bu kavgada bir taraf tutman\u0131n AKP\u2019nin niyeti oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. AKP\u2019nin niyeti herhangi bir mezhebin savunuculu\u011funu yapmaktan ziyade, b\u00f6lgede lider rol\u00fc oynamakt\u0131. AKP\u2019nin b\u00f6lgeyle a\u015f\u0131r\u0131 ilgili olmas\u0131 radikal gruplar\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olacak \u015fekilde alg\u0131land\u0131 ve bu durum AKP h\u00fck\u00fcmetini bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fu uygunsuz duruma soktu. \u015eu anda AKP h\u00fck\u00fcmeti bu durumun fark\u0131nda ve bu durumu sert\u00e7e ele\u015ftirmektedir. Bana kal\u0131rsa, bu do\u011fru bir ad\u0131md\u0131r.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u00a9 2014 Research\u00a0Turkey. T\u00fcm haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r. Bu r\u00f6portaj referans verilmeden bas\u0131lamaz, \u00e7o\u011falt\u0131lamaz veya kopya edilemez.<\/p>\n

R\u00f6portaj\u0131 \u015fu \u015fekilde referans vererek kullanabilirsiniz:<\/p>\n

Research Turkey (A\u011fustos, 2014), \u00a0\u201cProfes\u00f6r Ziya \u00d6ni\u015f ile S\u00f6yle\u015fi: T\u00fcrkiye\u2019nin F\u0131rt\u0131nal\u0131\u00a0Y\u0131l\u0131n\u0131 Anlamak\u2019\u201d, Cilt III, Say\u0131 8, s.52-77,\u00a0T\u00fcrkiye Politika ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (ResearchTurkey), Londra: Research\u00a0Turkey\u00a0<\/em>(http:\/\/researchturkey.org\/?p=6701&lang=tr)<\/p>\n

Sonnotlar<\/strong><\/h3>\n

1 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cTurkey and the Arab Revolutions: Boundaries of Regional Power Influence in a Turbulent Middle East.\u201d Mediterranean Politics<\/em> 19, no. 2 (2014): 13.<\/p>\n

2 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cTurkey and the Arab Revolutions: Boundaries of Regional Power Influence in a Turbulent Middle East.\u201d Mediterranean Politics<\/em> 19, no. 2 (2014): 14.<\/p>\n

3 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cThe Triumph of Conservative Globalism: The Political Economy of the AKP Era.\u201d Turkish Studies<\/em> 13, no. 2 (2013): 141.<\/p>\n

4 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya and Mustafa Kutlay. \u201cRising Powers in a Changing Global Order: the political economy of Turkey in the age of BRICS.\u201d Third World Quarterly<\/em> 34, no. 8 (September 2013): 1419.<\/p>\n

5 \u00a0\u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cSharing Power: Turkey\u2019s Democratization Challenge in the Age of the AKP Hegemony.\u201d Insight Turkey <\/em>15, no. 2 (Spring 2013): 114.<\/p>\n

6 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cThe Triumph of Conservative Globalism: The Political Economy of the AKP Era.\u201d Turkish Studies<\/em> 13, no. 2 (2013): 136.<\/p>\n

7 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cTurkey and the Arab Spring: Between Ethics and Self-Interest.\u201d Insight Turkey<\/em> 14, no. 3 (2012): 5.<\/p>\n

8 \u00a0<\/sup>\u00d6ni\u015f, Ziya. \u201cTurkey and the Arab Spring: Between Ethics and Self-Interest.\u201d Insight Turkey<\/em> 14, no. 3 (2012): 13.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Profes\u00f6r Ziya \u00d6ni\u015f ile R\u00f6portaj: T\u00fcrkiye\u2019nin F\u0131rt\u0131nal\u0131 Y\u0131l\u0131n\u0131 Anlamak T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7alkant\u0131l\u0131 Y\u0131l\u0131n\u0131n De\u011ferlendirmesi Serisi \u2013 I T\u00fcrkiye siyasetini takip eden herkes, ge\u00e7ti\u011fimiz 12 ayl\u0131k s\u00fcrenin bir\u00e7ok k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 ve kritik anlar ile dolu oldu\u011funu s\u00f6yleyecektir. Ge\u00e7ti\u011fimiz May\u0131s ay\u0131nda ba\u015flay\u0131p artarak devam eden Gezi Park\u0131 protestolar\u0131, Aral\u0131k 2013\u2019teki yolsuzluk soru\u015fturmalar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131, Mart 2014\u2019te ger\u00e7ekle\u015fen yerel […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":8831,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[197],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8833"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/184"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8833"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8833\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8834,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8833\/revisions\/8834"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.researchturkey.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}